Όσο ένας πολίτης κινείται μέσα στην καθημερινότητα, μέσα στην αφάνεια, είναι –τυπικά, τουλάχιστον– ανεύθυνος. Ευθύνη φέρει μόνο για τα της προσωπικής του ζωής, τα του οίκου του, όπως και για τις επιδράσεις που τυχόν ασκεί στον στενό συγγενικό, κοινωνικό ή επαγγελματικό του περιβάλλον.
Όταν όμως αναλάβει πολιτική ή κοινωνική εξουσία, επηρεάζει δραστικά τη ζωή χιλιάδων συμπολιτών του, αφού πλέον κάθε του απόφαση ή ενέργεια αντανακλά στη ζωή όλων των πολιτών που τελούν υπό την ηγεσία του.
Η παραπάνω εμπειρική διαπίστωση οδηγεί με τη σειρά της στη συναποδοχή μιας επιπλέον αλήθειας: ότι δεν αρκεί –για τον πολίτη που τρέφει διοικητικές φιλοδοξίες– να εμφορείται μόνο από καλές προθέσεις, αγνή ιδεολογία και υπέρμετρο ζήλο για την ενασχόλησή του με τα κοινά, αλλά να υπολογίζει και τον βαθμό δυσκολίας του εγχειρήματος που προτίθεται να αναλάβει, όπως και το βάρος της ευθύνης με το οποίο θα κληθεί να αναμετρηθεί.
Όμως, η ανάληψη της εξουσίας, που για κάποιους πολίτες συνιστά και στόχο ζωής -αφού αφοσιώνονται σε αυτόν ψυχή τε και σώματι- ενέχει και κάποιους επιπλέον κινδύνους. Αφενός να αλλοιώσει τον ψυχικό του κόσμο, να διαβρώσει τα «πιστεύω» του και να τον διαφθείρει ηθικά και, αφετέρου, να φανερώσει την ανικανότητά του να κυβερνήσει. Και αυτό αποβαίνει μάλλον το μεγαλύτερο κακό, ιδίως στην περίπτωση που ο άνθρωπος αυτός διοικήσει την κοινότητα, τον δήμο ή τη χώρα του για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Την τελευταία όμως εκδοχή δεν θα τη μάθει ποτέ κάποιος, αν δεν «τεστάρει» διοικητικά τον πολιτικό που συμπαθεί. Αν, δηλαδή, δεν τον χρίσει εξουσιαστή. Διότι όλοι οι άρχοντες ενός τόπου κρίνονται από τον τρόπο που τελικά άρχουν και όχι από τα λόγια που υπόσχονται ή από τις αρχές που ευαγγελίζονται. Άλλωστε, η θεωρία από την πράξη απέχουν πολλές φορές παρασάγγας και, δυστυχώς, έχουμε όλοι γίνει θεατές αυτού του έργου πολλές φορές στην ιστορία.
Ας δούμε τώρα συνοπτικά τις γενικές αρχές που επιβάλλεται να διαπνέουν έναν πολιτικό άρχοντα κατά την άσκηση της εξουσίας του, προκειμένου να αποβεί υποδειγματικό πρότυπο ηγέτη και όχι παράδειγμα δημόσιου λειτουργού προς αποφυγή.
Καταρχάς, οφείλει να είναι ειλικρινής, αμερόληπτος, γνήσιος οραματιστής, πατριώτης, υπόλογος των επιλογών του, έντιμος αλλά και πραγματιστής. Και αυτό διότι η εξουσία είναι ένα «καμίνι» μέσα στο οποίο θα δοκιμαστούν πολλές φορές όχι μόνο οι ιδεολογικές του «πυξίδες» αλλά και οι ψυχικές αντοχές και τα «αντισώματά» του. Αν καταλαμβάνεται συχνά από φόβο και αναστολές και δεν εκτελεί τις συμφερότερες προς την κοινότητα αποφάσεις, τότε δεν κάνει για ηγέτης της. Οφείλει, μ’ άλλα λόγια, να έχει παρρησία (πρβλ. το θάρρος της γνώμης) και ευψυχία και να προτιμά να χάσει τις προσωπικές συμπάθειες –ακόμη και να μειώσει και τη δημοτικότητά του!– αν είναι να προστατέψει το δημόσιο συμφέρον. Γιατί, κακά τα ψέματα, η εξουσία δεν του δόθηκε από τον λαό μόνο για να ικανοποιήσει τις προσωπικές του φιλοδοξίες, αλλά, πρωτίστως, για να υπερασπίζεται – όπως αρμόζει σε έναν άρχοντα– τα δικαιώματα του εντολέα του.
Παράλληλα, ένας πολιτικός έχει καθήκον να είναι απροσωπόληπτος, δηλαδή να μην κάνει διακρίσεις ανάμεσα στους πολίτες, αλλά να τους αντιμετωπίζει όλους σαν ίσους προς ίσον, χωρίς να επηρεάζεται από εξατομικευμένες συμπάθειες ή αντιπάθειες. Η συμπεριφορά του θα πρέπει να ρυθμίζεται από το ελατήριο της δικαιοκρισίας και όχι από συγκυριακούς συναισθηματισμούς. Δεν γίνεται να εργάζεται για το καλό όλου του λαού του και να μην εκτιμά εξίσου όλους τους συμπολίτες του. Σίγουρα γνωρίζει ότι κυβερνά ανθρώπους που δεν έχουν μόνο νου και κρίση, συναισθήματα και οράματα, αλλά και μωροφιλοδοξίες. Πάθη και αδυναμίες. Ωστόσο, εκείνος έχει χρέος να διαφυλάττει τα ατομικά δικαιώματα όλων των ανθρώπων όπως και να λειτουργεί ως θεματοφύλακας και εγγυητής τους. Και όλα αυτά ανεξάρτητα και πέρα από την αποδοχή της αναμφίβολης αλήθειας ότι δεν θα γίνει ποτέ –όσο επιδέξια και αν το μεθοδεύσει– αρεστός απ’ όλους.
Επίσης, καλός πολιτικός δεν γίνεται κάποιος, αν δεν είναι πρώτα απ’ όλα φιλόπατρις, αν δηλαδή δεν εμπνέεται από απέραντη αγάπη προς τη χώρα του. Έχει χρέος, με άλλες λέξεις, να αντιμετωπίζει την πατρίδα του σαν διαιώνια αξία, ανώτερη από συγγενείς, φίλους ή προσωπικές βλέψεις. Άλλωστε, ο πολιτικός δεν κυβερνά αιώνια, διότι τίποτα ανθρώπινο δεν κρατά αιώνια, όλα τα ανθρώπινα υποτάσσονται στη νομοτέλεια της φθοράς. Και, εν πάση περιπτώσει, στην πολιτική ισχύει ό,τι και στην εν γένει ζωή ˙ «ουδείς… αναντικατάστατος».
Φτάνοντας κάπου εδώ στο τέλος της συλλογιστικής μου, θα πρόσθετα ότι ο πολιτικός έχει ως αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση να εφαρμόζει τους πολιτειακούς νόμους, να διασφαλίζει την κοινωνική πρόνοια, να υψώνεται πάνω από τοπικισμούς και ίντριγκες, να εφαρμόζει πιστά τα θεσπίσματα της πολιτείας, να παρέχει παιδεία στον λαό καθώς και να συντονίζει τις ενέργειές του. Αν παρασυρθεί από τη δύναμη της εξουσίας, θα εκτραπεί σε τύραννο. Εάν, τουναντίον, θέλει να τον μνημονεύουν στους…αιώνες, οφείλει εκείνος πρώτος να πειθαρχεί στους νόμους, για να πειθαρχούν και οι αρχόμενοι, εκείνος πρώτος να σέβεται τους ανθρώπους, για να τον σέβονται και εκείνοι, εκείνος πρώτος να εξουσιάζεται, για να μπορεί και να εξουσιάζει.
Τώρα, το αν θα αποδειχθεί και… «καλός καραβοκύρης», αυτό θα το δείξουν τα αντανακλαστικά του «στις φουρτούνες». Αλλά αυτό καθορίζεται πολλές φορές όχι μόνο από τις αρετές που διαθέτει ένας πολιτικός αλλά και από τον παράγοντα τύχη, κάτι που χρειάζεται σελίδες επί σελίδων για να αναλυθεί.
photo Greek Radio FL
