Μια συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Ρόδη για το Greek News and Radio FL
Είχα πάντα την πεποίθηση ότι μέσα στην πόλη, σε δώματα και σε ισόγεια με κλειστές πόρτες και με το φως αναμμένο μέχρι αργά, συμβαίνουν όμορφα πράγματα. Πάντα υπάρχει κάποιος εκεί να δημιουργεί, να σκέφτεται. Σε ένα τέτοιο εργαστήρι συνάντησα την Άννα Ανδρεάδη ένα πολύ κρύο απόγευμα του Φεβρουαρίου, να κάνει διάλειμμα από την φωτιά της που δίνει μορφή στο μέταλλο.
Η Άννα Ανδρεάδη είναι γλύπτρια, καλλιτέχνις, δημιουργός, μητέρα σε μια καλλιτεχνική οικογένεια και σύζυγος του Θέμη Ανδρεάδη, με τον οποίο τραγούδησε πρόσφατα σε εμφανίσεις αλλά και στον νέο του δίσκο. Στην παρέα μας και ο Αντρέας, ο ένας από τους δυο της γιους, καλλιτέχνης κι αυτός.
Πώς ήρθε η απόφαση να ασχοληθείς με την γλυπτική;
Μπορώ να πω τώρα πια πως ξεκίνησα από την εποχή που δεν μου άρεσε καθόλου το διάβασμα για το σχολείο, ειδικά τις Κυριακές τα απογεύματα. Όλο έβρισκα κάτι άλλο με περισσότερο ενδιαφέρον να κάνω, και αυτό ήταν η δικαιολογία μου για να μην διαβάσω. Πήγαινα έξω -μέναμε στο Πανόραμα Θεσσαλονίκης τότε, οπότε το δάσος ήταν πολύ κοντά- και εκεί έβρισκα υλικά για αυτό το “φοβερά ενδιαφέρον “, όπως κουκουναράκια, σπόρους, ξυλάκια, φυλλαράκια, σύρματα, καμμιά φορά και πέτρες που με ενδιέφεραν σαν φόρμα. Γυρνούσα σπίτι, άπλωνα και τα χαρτιά μου -μου άρεσαν πάρα πολύ τα χαρτιά… Εκεί που μέναμε, ήταν ένα συγκρότημα με κατοικίες, λόγω της έντονης αστυφιλίας εκείνη την εποχή , όσοι μετακόμιζαν γύρω μας ήταν συνήθως ξένοι -Αμερικάνοι, Γάλλοι, Γερμανοί- που οι μεταφορικές τους είχαν καταπληκτικές συσκευασίες. Πήγαινα λοιπόν και επέλεγα διάφορα χαρτιά, μεταξύ άλλων και τα σπάνια για εκείνη την εποχή λεπτά μεταξωτά χαρτιά, τα οποία δίπλωνα, τακτοποιούσα και φυλούσα για τις κατασκευές μου με μεγάλη επιμέλεια. Καμμιά φορά θυμάμαι τα σιδέρωνα κιόλας. Ε και με αυτούς τους συνδυασμούς έφτιαχνα διάφορα. Από σπιτάκια, αφαιρετικά αντικείμενα, μέχρι και φωτιστικά που δεν άναβαν γιατί δεν χωρούσε η λάμπα να μπει… το θεωρούσα όμως για κάποιον λόγο αμελητέο.
Έχω παρατηρήσει ότι όσοι καλλιτέχνες ασχολείστε με γλυπτική, ζωγραφική, θέλετε να κατασκευάζετε με τα χέρια σας. Όσοι περάσαμε από θέατρο, δεν έχουμε συνήθως αυτή την τάση.
Ναι, γιατί άλλο το κείμενο και ο λόγος -είναι άλλη τέχνη το θέατρο, στην οποία στέκομαι με δέος όπως και στο τραγούδι ή την σύνθεση. Υπήρχε μια επιλογή κάποτε, έπρεπε να επιλέξω αν θα πάω σε μια σχολή θεάτρου στην Θεσσαλονίκη ή σε ένα εργαστήριο Καλών Τεχνών. Στην Θεσσαλονίκη τότε δεν υπήρχε Σχολή Καλών Τεχνών, υπήρχε όμως Σχολή Εικαστικών Τεχνών όπου δίδασκε μια ομάδα εξαιρετικών καθηγητών, που λόγω των πολιτικών τους φρονημάτων τότε στην Χούντα, πέρα από έναν ημιυπόγειο μικρό χώρο σε ένα κτίριο μιας τεχνικής σχολής, δεν είχαν άλλους χώρους να διδάξουν. Βρεθήκαμε έτσι με μια παράδοξα καλή τύχη μια ομάδα νέων παιδιών, να μας διδάσκουν σημαντικοί άνθρωποι τέχνες, αλλά και ήθος. Και αυτή τελικά ήταν η επιλογή μου και η αρχή της μετέπειτα εκπαίδευσης μου. Το θέατρο μου φαινόταν ότι είχε πολύ μεγάλη έκθεση, το τραγούδι δεν το συζητούσα καθόλου. Όσο για κάτι άλλο εκτός από τέχνη … πέρα από την αγγλική φιλολογία που πέρασε από το μυαλό μου σαν άλλη επιλογή δεν ήθελα με κάτι άλλο να ασχοληθώ.
Είχες όμως αυτή την τάση, διαφορετικά δεν θα το σκεφτόσουν
Από ένστικτο ίσως. Στις σχολικές παραστάσεις βέβαια με διάλεγε πάντα ο δάσκαλος να παίξω κάποιον από τους βασικούς ρόλους και έλεγα «γιατί με διαλέγει τώρα». Αλλά όταν έπαιζα, μου φαινόταν σαν να είχα βγει έξω να παίξω στην γειτονιά με τα άλλα παιδάκια, και με όλη την φυσικότητα του παιδικού παιχνιδιού μου έβγαινε πολύ φυσικά και ο ρόλος που “έπαιζα”. Όταν πια αποφάσισα να ασχοληθώ με τα εικαστικά, αρκετά χρόνια μετά, η πρώτη φορά που άκουσα ότι ‘θα μπορούσα να αποδώσω και στο θέατρο’ ήταν με τον Αντρέα (τον γιο της) που έκανε πρόβα στον Άμλετ και εγώ του κρατούσα τα λόγια για να δουλεύει… ‘Καλά μπαίνεις στον ρόλο’ μου είπε. Αλλά εμένα μου αρέσει η ηρεμία και η ησυχία του εργαστηρίου μου. Οι οικείοι ήχοι και οι ήσυχοι εσωτερικοί διάλογοι με την ατμόσφαιρα που επιλέγω για να στήσω και να αναπτύξω ένα θέμα.
Μα τώρα τελευταία τραγούδησες κιόλας.
Ναι. Φωνή δεν ήξερα αν έχω καλή ή κακή. Η μαμά μου είχε μια τέλεια φωνή, ήθελε να γίνει και τραγουδίστρια, οπότε όταν πήγαινα εγώ το μικρό να τραγουδήσω μαζί της μου έλεγε με παράπονο, «το χαλάς μωρέ το τραγούδι» και το έλεγε εκείνη σαν καντάδα, με κορώνες με ωραίο ρυθμό… πού να τραγουδήσω εγώ…
Αυτοί που τραγουδούν καλά μας τα κάνουν αυτά συνήθως.
Λες και θα μοιράζαμε καμμιά πίτα. Οπότε ντρεπόμουν, το άφησα τελείως, δεν ήθελα να τραγουδήσω. Όλως τυχαίως και η πεθερά μου μου είπε πως δεν έχω καλή φωνή, για κάποιον δικό της παρόμοιο λόγο. Τέλεια φωνή κι εκείνη. Ο πρώτος που μου είπε πως έχω καλή φωνή, απίστευτο, αλλά ήταν ο Θέμης. Ήταν μια μέρα εδώ που είμαστε στο εργαστήριο. Σκυμμένη στον πάγκο και πολύ συγκεντρωμένη ως συνήθως, μάλλον ξεχάστηκα και σιγοτραγουδούσα ασυναίσθητα. Ήταν ένα τραγούδι του Μαχαιρίτσα, το «Εκεί στο Νότο» και έκανα δεύτερη φωνή. Πλησιάζει ο Θέμης και μου λέει «πώς το κάνεις αυτό τόσο ωραία, μα είναι πολύ γλυκιά η φωνή σου». Μια που μου το είπε και μια που δεν το άκουσα. Κανονικά θα έπρεπε να χαρώ, αλλά ξέρεις, η “φωνή από το υπερπέραν” -οι εντολές που λέμε των μαμάδων- μοιάζουν σχεδόν αήττητες …
Πόσα χρόνια ήσασταν ήδη παντρεμένοι και σε άκουσε πρώτη φορά;
Μπορεί και 30. Γιατί εγώ πήγαινα δίπλα του όταν βρισκόμασταν σε παρέες, για να μην ακούγεται η φωνή μου και χαλάσω το τραγούδι.
Αυτά κάνουν οι μανάδες και μας σταματάνε.
Του έλεγα «τραγούδα εσύ όπως τραγουδάς κι εγώ δίπλα θα κάνω ό,τι θέλω», κανένας δεν με άκουγε, ο Θέμης δεν με άκουγε γιατί τραγουδούσε δυνατά, οπότε είχα βολευτεί με αυτό. Έτσι δεν με άκουσε ποτέ να τραγουδάω, ούτε στο σπίτι τραγουδούσα. Κι εκείνη την ημέρα έτυχε. Όμως δεν ήθελα, ένοιωθα πως δεν μπορώ και έκλεινε η φωνή μου, δεν μου αρέσει και αυτή η έκθεση. Όμως επέμενε. Ο Θέμης δεν ενθαρρύνει αν δεν έχει να πει καλή κουβέντα, οπότε λέω «για να το λέει, κάτι θα είδε». Ξεκίνησε με δυο τρία τραγουδάκια στην αρχή στο σπίτι και συνέχισε με το «θα τραγουδήσεις και στον δίσκο» . Ωραία, λέω στον εαυτόν μου, μοιάζει σαν να μην έχεις άλλη επιλογή οπότε δες το σαν παιχνίδι. Και έτσι σαν παιχνίδι βγήκε αυθόρμητα. Με ανέβασε στην «Απανεμιά» εκεί ήταν πιο παρεΐστικο το κλίμα και φιλικό το περιβάλλον όποτε όλα καλά . Όταν ήρθε και το «Κύτταρο» σαν πρόταση όπου περάσαμε σε άλλο επίπεδο δυσκολίας, κράτησα πάλι την οικία άνεση του παιχνιδιού. Αναρωτιόμουν πως γίνεται οι τραγουδιστές να μπορούν με όποιο κοινό από κάτω, να τραγουδούν άμεσα, διαδραστικά ενώ ταυτόχρονα είναι και τόσο συγκεντρωμένοι; Η απάντηση μου δόθηκε εκεί στο «Κύτταρο». Κρατούσα το μικρόφωνο κάπως μακριά, κάτι σαν να μην υπήρχε δηλαδή και χάζευα τον κόσμο μπροστά μου, που φάνταζε απέραντος. Αλλά όταν μου έκαναν νόημα να τραγουδάω κρατώντας το μικρόφωνο μπροστά ακριβώς στο πρόσωπο μου, αμέσως το σκηνικό άλλαξε. Μου φάνηκε σαν να μεσολάβησε ένα προστατευτικό φίλτρο, μια μάσκα, κάτι σαν θωράκιση ή ένα παραπέτασμα τέλος πάντων. «Α λέω, έτσι εξηγείται και εγώ σας βλέπω σαν ήρωες…” Αστειεύομαι, εξακολουθώ να τους βλέπω σαν ήρωες, είναι απαιτητικό και δύσκολο το επάγγελμα των τραγουδιστών…και για να το πω πιο σωστά, λειτούργημα.
Και στο θέατρο συμβαίνει αυτό. Είναι πολύ διαφορετικά όταν παίζεις με μάσκα, είσαι πολύ πιο απελευθερωμένος. Δεν είναι η έκθεση τόσο έντονη.
Ναι μπορώ λίγο να το φανταστώ, εσύ Κωνσταντίνα θα το γνωρίζεις καλύτερα.
Μεγάλωσες στο Πανόραμα Θεσσαλονίκης, αλλά δεν πέρασες από την Νέα Υόρκη;
Γεννήθηκα στην Νέα Υόρκη, είμαι Μανχατανή που λέω καμμιά φορά αστειευόμενη. Ο μπαμπάς μου ήταν επίσης γεννημένος εκεί, από Έλληνες γονείς. Η μαμά μου ήταν Ελληνίδα. Ο μπαμπάς μου δεν μπορούσε να διανοηθεί να μην μας μεγαλώσει στην Ελλάδα, με την ελληνική παιδεία και την ελληνική γλώσσα. Έτσι μας πήρε από την Αμερική και μας έφερε εδώ -η μαμά μου δεν ήθελε, την αγαπούσε πολύ την Αμερική. Ήρθαμε έλεγε ο πατέρας μου, γιατί «έχει ωραίες θάλασσες, όμορφες παραλίες, βουνά, ωραίο φως, την γλώσσα, την παιδεία…τι άλλο να θέλει κανείς;”
Νομίζω την Ελλάδα μας την χορηγούν ενδοφλεβίως, δεν εξηγείται αλλιώς.
Συμφωνώ. Εγώ είχα ήδη αρχίσει να μιλάω, τεσσάρων χρονών ήμουν, και όταν ήρθαμε στην Ελλάδα μιλούσα μόνο αγγλικά. Από την αγωνία του ο πατέρας μου να μάθουμε ελληνικά, εγώ και ο αδελφός μου, μας είχε επιβάλλει να μη μιλάμε καθόλου αγγλικά, και επειδή τα είχα ξεχάσει τελείως, τα μάθαινα από την αρχή μετά στο φροντιστήριο…και ακόμα τα μαθαίνω…τόσο ενδοφλεβίως δηλαδή.
Κάνεις την δουλειά της Αθηνάς και του Ηφαίστου. Παίρνεις το ψυχρό υλικό, το μεταλλάσσεις με την φωτιά και του δίνεις μορφή.
Είναι όπως συνηθίζω να λέω φιλικό και συνεργάσιμο μέταλλο. Με συγκινεί η ιστορία πίσω από το υλικό και από την ίδια την τέχνη της γλυπτικής. Από την αρχαιότητα ο τρόπος επεξεργασίας του μπρούτζου δεν έχει αλλάξει πολύ και αυτό δημιουργεί πολύ ταπεινά ένα συγκινητικό γεφύρωμα. Βέβαια τώρα με τα 3d printings αυτό θα αλλάξει σιγά -σιγά.
Πές μου γι’ αυτό, για το πώς εμπνέεσαι για να κάνεις ένα έργο, όπως αυτά τα ζευγάρια.
Θα σου πω την κεντρική ιδέα. Ήταν το τρισυπόστατο του ανθρώπου, η ψυχή, το πνεύμα, το σώμα. Οπότε συχνά αναπαριστούσα το πώς τα στοιχεία της αρσενικής και της θηλυκής μας πλευράς επικοινωνούν, αντιδρούν και αλληλοσυμπληρώνονται… Όπου είναι τρεις φιγούρες εκεί η αναφορά γίνεται και για το πνεύμα. Καμμιά φορά όταν συμβαίνει να αισθανόμαστε ανυπεράσπιστοι η εγκλωβισμένοι σε δύσκολες καταστάσεις στρεφόμαστε μέσα μας για να αντλήσουμε δυνάμεις και αυτό είναι που υπενθυμίζουν κατά κάποιο τρόπο τα θέματα μου.
Οπότε δεν είναι ζευγάρια, είναι η ενότητα.
Έτσι ξεκίνησε τότε και καθώς στην θεματολογία μου τα ζευγάρια άρχισαν να γίνονται κεντρικό και κυρίαρχο θέμα άρχισε να προκύπτει και η αναφορά στο ζευγάρι. Θα πρέπει να είχε προκύψει τότε που τα παιδιά άρχισαν να μεγαλώνουν και εγώ να “ξεπαιδεύω” , είχα εδώ που τα λέμε και την τάση να παραείμαι μαμά…μαζί με την ενδοφλέβια για την Ελλάδα, θα είχε περάσει και αυτό.
Έτσι άρχισε σιγά -σιγά να εμφανίζεται και το πιο συντροφικό και ερωτικό στοιχείο ένα αντικριστό πια καθρέφτισμα δηλαδή. Είναι πιο κοντινή σχέση, σε απόσταση αναπνοής, μεταξύ δυο μη συγγενών. Είναι σπάνιο και ιδανικό γιατί η αγάπη είναι τέχνη και δεν είναι καθόλου εύκολη τέχνη. Τα ζευγάρια μου στέκονται ο ένας δίπλα στον άλλον αλλά η αγάπη τους είναι πάντα “άνευ όρων”. Δεν χρειάζεται δηλαδή αυτό που λέμε “να ταιριάζουν” .
Τί σημαίνει «να ταιριάζουν»;
Κάτσε να το σκεφτώ τί είναι το «ταιριάζουν» ακριβώς… Ταιριάζουν σημαίνει να τους συνδέει κάτι βαθύτερο. Εκεί είναι που δημιουργούνται πολύ ιδιαίτεροι κώδικες επικοινωνίας. Και λέω βαθύτερο γιατί όταν συμβαίνουν όλα στην επιφάνεια… οι σχέσεις εγκλωβίζονται στα όρια των στερεότυπων δεδομένων, όπως χρώμα, καταγωγή, ιδιοσυγκρασία, ηλικία, φύλο και άλλα. Ο καθ’ ένας είναι μια μοναδική περίπτωση. Το να συνδέονται όμως βαθειά δύο άνθρωποι είναι αυτό που με συγκινεί και με εμπνέει. Μου βγαίνει και λίγο ρομαντικά. Όταν μεγαλώνεις, ωριμάζεις, κάποια τραύματα επουλώνονται, αποκτάς μια όμορφη αίσθηση αυτάρκειας και αρχίζεις να γνωρίζεις σχεδόν πολύ καλά τί θέλεις με μια ειδική βαρύτητα μιας παράξενης βεβαιότητας “. Εδώ κουμπώνει το “ταιριάζουν”.
Όπως το συμπαθητικό και το παρασυμπαθητικό, όπου το ένα ισορροπεί το άλλο.
Ναι, έτσι όμορφα όπως το λες Κωνσταντίνα. Μου αρέσουν πολύ αυτοί οι συνδυασμοί. Αυτό εννοώ όταν λέω «δεν χρειάζεται να ταιριάζεις».
Για εμένα είναι πολύ σημαντικό που έχεις τον δικό σου χώρο, το εργαστήρι. Πρακτικά. Πιστεύω ότι σε ένα ζευγάρι οποιασδήποτε ηλικίας είναι σημαντικό αυτό.
Το εργαστήρι στο σπίτι . Γιατί το εργαστήριο εδώ που βρισκόμαστε είναι ο επαγγελματικός μου χώρος. Έχω όμως δημιουργήσει και έναν μικρό χώρο στο σπίτι που εκεί είναι το “άβατο” μου. Αυτό ξεκίνησε από τον Θέμη κάποια στιγμή που μου είπε «αυτός είναι ο χώρος μου» οριοθετώντας τον χώρο του γραφείου του και των μουσικών του οργάνων, βάζοντας σαν όρο να μην πλησιάζουμε και να μην ακουμπάμε τίποτα .Ο Θέμης είναι εξαιρετικά οργανωτικός και τακτικός. Κάθε τι το θέλει στην θέση του και δεν θέλει να του το πειράζουν, κυρίως αλλάζοντας την θέση του. «Ωραία ιδέα, σκέφτηκα θα το κάνω κι εγώ». Οπότε έφτιαξα τον δικό μου μικρό χώρο και έτσι έχω και εγώ το δικό μου άβατο. Αστειεύομαι βέβαια, “δεχόμεθα επισκέψεις αλλά κατόπιν ραντεβού”. Εδώ ανακάλυψα ακόμη μια τέχνη. Την χειροποίητη βιβλιοδεσία. Αυτή είναι η βραδινή μου απασχόληση. Πολύ ωραία και ήσυχη, αργή τέχνη. Όλα γίνονται στο χέρι από την αρχή. Παίρνω το χαρτί το διπλώνω, το τρυπάω, ράβω με λεπτή κλωστή τις σελίδες μεταξύ τους και δένω το εξώφυλλο το οποίο ζωγραφίζω με γιαπωνέζικο μελάνι. Έτσι τελειώνοντας συνήθως εκεί γύρω στα μεσάνυχτα που όλη η φύση κοιμάται… εγώ ανοίγω την αυτοσχέδια ξύλινη πρέσα μου βάζω μέσα το βιβλιαράκι μου και το άλλο πρωί το ξεφυλλίζω ενθουσιασμένη.
Σε ξεκουράζει σαν χόμπι αυτό;
Ξεκίνησε σαν χόμπι αλλά γύρω-γύρω το πάω να το συνδυάσω εκτός από την ζωγραφική και με μπρούτζινα στοιχεία. Θέλω να παραμείνει το κάθε τεύχος μοναδικό. Δεν θέλω να το τυπώνω αλλά προς το παρόν δεν μπορώ και να τα αποχωριστώ.
Ο καλλιτέχνης δεν σταματάει ποτέ να δημιουργεί. Είχα δει κάποτε στην ΕΤ3 την συνέντευξη ενός ηθοποιού και οι υπότιτλοι έγραφαν «συνταξιούχος ηθοποιός»… δεν το κατάλαβα αυτό ποτέ μου πώς μπορεί να συμβαίνει.
Δε νομίζω ότι μπορεί να σταματήσει να δημιουργεί ο καλλιτέχνης. Πιάνω τον εαυτόν μου να κάνει διάφορα σχέδια, λες και θα ζήσω -δεν ξέρω και εγώ πόσο… θέλω ακόμα μια ζωή. Πριν δυο χρόνια, αυτές τις μέρες τώρα που μιλάμε, τραγουδούσε ο Θέμης στην «Απανεμιά» . Εκεί λοιπόν έπαθα κάτι πολύ σοβαρό, έχασα τις αισθήσεις μου, με πήγαν στο νοσοκομείο στα επείγοντα. Μέσα στο ασθενοφόρο μου φάνηκε πως μισο-άκουσα «ίσα που την προλαβαίνουμε». Θυμάμαι πως είδα κάποια στιγμή ένα γλυκό φως. Πήρα μια εισπνοή και έμοιαζε σαν να έρχονταν αρώματα της φύσης. «Έχει φύση από εκεί» έλεγα. Είδα κάποιες φιγούρες που δεν με άφηναν να περάσω, σκοτεινές γιατί είχαν το φως από πίσω τους χωρίς να μου μιλάνε. Από τις 12.30 που με πήγαν, άνοιξα τα μάτια μου στις 04.00 το πρωί. Όταν ήρθε η γιατρός μου είπε «απορώ πώς ζείτε». Έπεσε η μεγάλη πίεση μου στο 4,7. Σοκαριστικό αλλά άμεσο. Από τότε άλλαξε λίγο η στάση μου για την ζωή. Τώρα, για να πάρω κάτι στα σοβαρά πρέπει να είναι πολύ σοβαρό, αντικειμενικά. Τώρα με την σοβαρότητα της παιδικής προσέγγισης, το παιχνίδι της καθημερινότητας έγινε περισσότερο αυθόρμητο, αυτοσχεδιαστικό και κυρίως συναισθηματικό .
Στις Άνδεις λένε pukllay (παιχνίδι) μια πολύ σοβαρή παράδοση, και λένε ότι μοιάζει με το παιχνίδι των ερωτευμένων, που κοιτάζονται στα μάτια και μπορεί δίπλα τους να γίνεται πανικός, αλλά αυτοί έχουν φτιάξει τον δικό τους κόσμο. Ή σαν τα παιδιά που φτιάχνουν ένα κάστρο με ξυλαράκια στο χώμα, και γι’ αυτά είναι πραγματικό κάστρο, το πιστεύουν με το είναι τους, την καρδιά, το σώμα…
Θυμάμαι πώς ήταν όταν έβγαινα έξω για να παίξω, να βρω την «αμάδα» την πλακουτσωτή πέτρα, για το κουτσό. Έψαχνα με επιμέλεια να έχει το σωστό βάρος, το σωστό σχήμα. Ήμουν πολύ συγκεντρωμένη στο να βρω την σωστή πέτρα.
Έχεις δίκηο, τώρα θυμάμαι κι εγώ ότι είχε σημασία να είναι πλακουτσωτή η πέτρα αυτή.
Ναι, βέβαια. Να μην έχει πολλές μύτες… όταν την έβρισκα νόμιζα ότι κέρδισα τον κόσμο όλο.
Αντρέας – Οι Ιάπωνες έχουν έναν ενδιαφέροντα ιδιωματισμό γι’ αυτό. Όταν μιλούν με σεβασμό σε κάποιον, του λένε «εσύ παίζεις ότι το κάνεις αυτό καλά»..
ΑΑ.- Ότι το κάνει δηλαδή αυτό στα σοβαρά, τί ωραία.
Αντρέας – Ότι δηλαδή είναι τόσο καλός σε αυτό, που υποκρίνεται ότι κάνει αυτό.
ΑΑ.- Ότι βγαίνει από το εγώ του δηλαδή, έτσι;.. Κάναμε και μια τέχνη μαζί με τον Αντρέα, το butoh, είναι κάτι σαν χορός. Ξεκίνησε μετά την ατομική βόμβα και οι Ιάπωνες ήθελαν να κρύψουν τις πληγές, και έκρυβαν και τους ανθρώπους που είχαν πληγεί από την βόμβα, είχαν παραμορφωθεί, ή είχαν κάποιο ελάττωμα. Έδειχναν στα θεατρικά τους έργα μόνο τους καλοντυμένους ανθρώπους, οι άλλοι θεωρούνταν ντροπή. Αυτό το κίνημα αναφέρεται σε αυτούς τους ανθρώπους, τους ανέβασε στην Σκηνή, και όταν παίζεις, παίζεις με τα σημεία που σου πονάνε.
Αντρέας – Είναι σωματικά εστιασμένο, και αφήνεις το σώμα να μιλήσει με τις πληγές του.
ΑΑ.- Όταν είχα πάει σε αυτό το σεμινάριο -ήμουν και εκπαιδεύτρια στο ταϊ-τσι και ήταν μαζί μας και μια μπαλαρίνα- πριν πιάσουμε στοιχειωδώς έστω το νόημα, κάναμε τα δικά μας, αυτά δηλαδή που γνωρίζαμε να κάνουμε καλά. Ήρθε λοιπόν ο δάσκαλος, μας κοίταξε σοβαρά και μας λέει… «απορώ τί δουλειά έχετε εσείς εδώ». Κάτσε λέω να προσέξω λίγο, κάτι μας λέει ο άνθρωπος. Στο τέλος της δεύτερης μέρας μου λέει «αυτό καλά το πήγες». Στο επόμενο, πάλι βλακεία εγώ, κάτι μου είπε πάλι. Όταν φεύγαμε, τον ρωτάω με αγωνία «δάσκαλε πώς γίνεται, την μια να το έχω πιάσει και να μου λες όλα καλά, και την άλλη να το χάνω και να μου λες πάλι ότι το κάνω χάλια»; Με κοίταξε ήρεμα ο Γιαπωνέζος δάσκαλος και μου λέει “me too” και συνέχισε «όταν φτάνουμε σε ένα καλό επίπεδο, σε κάτι που μαθαίνουμε καλά και είμαστε έτοιμοι να περάσουμε στο επόμενο, η αρχή του επόμενου επιπέδου θυμίζει μπουσούλημα. Σαν να ξεκινάς από την αρχή. Εκείνη την ώρα νομίζεις πως έχεις φύγει πίσω, αλλά είσαι μπροστά».
Μπαίνεις εδώ και δημιουργείς και έξω γίνεται χαμός, ειδησεογραφικά – πολιτικά – μάνες χάνουν τα παιδιά τους – η πολιτική και η εκκλησία στέκουν ενάντια σε μια γυναίκα… πώς δημιουργείς με όλα αυτά να συμβαίνουν;
Αυτό είναι κάτι για το οποίο πάλι θα ανατρέξω στην παιδική μου ηλικία. Όταν άρχισα να μεγαλώνω, αρχές της εφηβείας, οι φίλες μου είχαν φλερτ, δεσμούς, εγώ δεν συμμετείχα σε αυτά γιατί δεν με καλούσαν, δεν χόρευα. Ντροπαλό παιδί. Όταν ρώτησα έναν φίλο του αδερφού μου «βρε γιατί δεν με χορεύατε »; μου είπε «μα πάνω από 11 δεν φαινόσουν»! Μικρόδειχνα σαν κλαράκι, αυτοί ήθελαν κοπέλες στον χορό. Αυτό όμως τότε δεν το καταλάβαινα και έλεγα «θα φτιάξω έναν δικό μου κόσμο, έναν παραμυθόκοσμο», όπως τον ήθελα, με ό,τι χρώματα ήθελα. Και όταν μου συνέβαιναν δύσκολα πράγματα έξω, τα αντιμετώπιζα έτσι. Έμπαινα σε έναν δικό μου ωραίο κόσμο. Αυτό με βοήθησε όμως και στο να είμαι δυναμική όταν ήμουν έξω, γιατί με γέμιζε και μου αρκούσε αυτό, μου έδινε δύναμη. Όταν έρχομαι εδώ, στο εργαστήριο, είναι ένας άλλος κόσμο. Κλείνω απ’ έξω τον κόσμο. Όταν είμαι έξω όμως, είμαι δυναμική, κοινωνική, συμμετέχω, νοιάζομαι.
Πώς ξεκινάει η δημιουργία σου, όταν δεν έχεις μια παραγγελία, αλλά θέλεις μόνο να δημιουργήσεις;
Μου βγαίνει κάτι συναισθηματικό εκείνη την ώρα, που δεν είναι πολύ ξεκάθαρο. Είναι μια αίσθηση που θέλει να βγει, και πάει από μόνο του. Είναι σαν να προσπαθώ να χτίσω μια ιστορία – αντί να την γράφω την στήνω με υλικά. Βέβαια υπάρχουν και μεγάλες περίοδοι απόλυτης παύσης -παλιά με τρόμαζε αυτό, τώρα καθόλου. Περνούσε ένας μήνας, δύο μήνες, έλεγα «τελείωσε, παραδέξου το, αυτό ήταν». Μετά έβγαινε ένα τσουνάμι -γιατί μοιάζει πραγματικά σαν τσουνάμι, συναισθημάτων στην δική μου περίπτωση. Άλλες φορές η έμπνευση έρχεται κάτω από πίεση, σε περίοδο εκθέσεων για παράδειγμα, ερχόταν ένας χείμαρρος έμπνευσης. Παράξενα λειτουργεί όλο αυτό…
Αντρέας – Όταν υπάρχει μεγάλη κόντρα και ένταση, υπάρχει παραγωγή. Πέφτει όταν υπάρχει υπερβολική ηρεμία.
Άρα κάθε έργο σου είναι ένα δικό σου συναίσθημα;
Μόνο. Έμπνευση από τον έξω κόσμο δεν έχω, όπως π.χ. από ένα τοπίο. Μου λένε καμμιά φορά «πήγες στην εξοχή, άρα θα γύρισες γεμάτη εικόνες». Όχι, αντίθετα. Όταν είμαι στην φύση, με τραβάει μέσα της ολοκληρωτικά, το ίδιο και η μουσική. Δεν επιστρέφω δηλαδή με εικόνες που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν σαν έμπνευση αλλά με συναισθήματα που δεν τα ορίζω εκείνη την ώρα. Έρχεται από κάπου, δεν γνωρίζω την πηγή.
Είναι απόλυτα υγιές το να βγάζεις το συναίσθημα στο φως. Όχι απλά να το εκφράσεις, αλλά να του δώσεις μορφή και χώρο. Αυτό είναι υγεία.
Δεν φοβάμαι να εκδηλώσω τα συναισθήματά μου. Είμαι λίγο μαζεμένη γενικά, ντρέπομαι λίγο, έχω μια αμηχανία, αλλά όταν με κατακλύσει το συναίσθημα δεν θα το κρύψω Βρίσκει πάντα έναν τρόπο. «Μπορεί και να απογοητευτώ» μου λένε συχνά. Ναι, μπορεί, αλλά εγώ θα απογοητευόμουν περισσότερο αν φοβόμουν να το εκφράσω, να το επικοινωνήσω, να το βγάλω στο φως όπως λες.
Οπότε είναι και διαδραστικά τα έργα σου. Εγώ που δεν γνωρίζω ποιο συναίσθημά σου σε έκανε να το δημιουργήσεις, μπορώ να το ερμηνεύσω με βάση αυτό που διηγείται σε εμένα.
Ναι, έτσι είναι, είναι ένα καθαρό συναίσθημα που ορίζει μια ιστορία. Κάποτε είχε πέσει πολύ χιόνι στην Νέα Υόρκη και οι κάτοικοι χρειάστηκε να κλειστούν για μέρες στα σπίτια τους . Έλαβα ένα email που έγραψε ένας άγνωστος σε μένα άνθρωπος «θα ήθελα να σε ευχαριστήσω, γιατί κλεισμένος μέσα, το δικό σας το έργο μου κράτησε συντροφιά». Είχα συγκινηθεί. Η αλήθεια είναι πως δεν αποσυνδέομαι από τα έργα μου, όπου κι αν πάνε. Και στην άκρη του κόσμου να πάνε. Όταν τα αποχωρίζομαι τα χαιρετάω αλλά δεν τα αποχαιρετάω. Συνδέομαι, και είναι σαν να συνδέομαι και με τους ανθρώπους που τα έχουν πια κοντά τους.
Μίλησες για έκθεση πριν, πώς αισθάνεσαι μέσα στην έκθεση και στην επαφή του έργου σου με τους πελάτες σου;
Είναι σαν περάσματα οι εκθέσεις, βγαίνεις από μια ήρεμη καθημερινότητα περνάς σε έναν κόσμο με φώτα, κίνηση, συνεχή επικοινωνία και γρήγορες εναλλαγές. Τους ανθρώπους που έρχονται στις εκθέσεις τους κοιτάω προσεχτικά , με ενδιαφέρον. Μοιάζει με ψυχογράφημα. Δηλαδή από τον τρόπο που κοιτάζουν τα έργα, καταλαβαίνω προς τα πού θα τους κατευθύνω για την αγορά που θα κάνουν. Είμαι περισσότερο εστιασμένη στον άνθρωπο που έχω απέναντι. Δεν έχω αυτό που λένε “εμπορική σκέψη” δηλαδή εκείνη την ώρα, κάθε άλλο, άλλωστε νιώθω μεγάλη τιμή για το ενδιαφέρον τους.
Πολύ χαίρομαι που βλέπω πάντως την αγάπη και τον ρομαντισμό που βγάζουν οι μορφές σου. Οι Έλληνες είχαν τον έρωτα θεό τους, αλλά από την έλευση της νέας θρησκείας και μετά αναγκάστηκαν να καταπιέσουν τον έρωτα. Και τον έχουν ανάγκη. Πρακτικά, στην ζωή τους.
Δεν ήμουν ποτέ κοντά στην εκκλησία, ούτε οι γονείς μου, αν και η μητέρα μου κρατούσε τα έθιμα, αλλά μόνο για τις γιορτές με φίλους και παρέες. Και οι εικόνες οι αυστηρές των αγίων και του Χριστού… δεν πιστεύω να ήταν τόσο αυστηρός και στενοχωρημένος ο Χριστός, ούτε οι άγιοι. Είναι ρομαντικές οι μορφές μου. Και είναι σπάνιο. Οι άνθρωποι δεν ερωτεύονται όπως κάποτε, ή έτσι μου φαίνεται. Εκτός από κάποιες ευτυχείς εξαιρέσεις ένα μεγάλο ποσοστό συνδέεται πια με βάση την εμφάνιση. Έχει τόσο ανέβει η εικόνα της γυναίκας με τα χείλια και τα στήθη και τα οπίσθια, η ατσαλάκωτη – και του άντρα με τους κοιλιακούς και γενικά τα καλογυμνασμένα σώματα… αλλά αυτά όλα είναι τόσο σκληρά και απαιτητικά που χάνεται στον δρόμο ένα μεγάλο μέρος της χαράς και της ατμόσφαιρας της ερωτικής πράξης…
… της ερωτικής πράξης μεν, αλλά και για την καρδούλα μας είναι σκληρά αυτά.
Πολύ σκληρά. Βλέπω καμμιά φορά εκεί που μαζεύονται νέοι άνθρωποι να χωρίζονται συνήθως σε γυναικοπαρέες από εδώ και ανδροπαρέες από εκεί… Υπάρχει πια μια επιφυλακτικότητα. Έχει και αυτό μια σκληρότητα. Ίσως πάλι, λέω, κάπου, σε κάποιους άλλους χώρους να μην ισχύει αυτό το σκηνικό και νέα παιδιά με άλλες αντιλήψεις να γυρίσουν λίγο τον τροχό και να πάει η ζωή σε καλύτερους τόπους.
Νομίζω ότι το φίλτρο που έχεις βρει στον δικό σου χώρο και δημιουργείς, το χρειάζονται όλοι οι άνθρωποι. Να βγάζουν όλοι τα συναισθήματά τους για να είναι πιο υγιείς.
Πιστεύω ναι. Η τέχνη αυτό σου προσφέρει: Κάθε μέρα είναι μια ξεχωριστή μέρα. Απλά είσαι εκεί, με ό,τι φέρει η μέρα. Αυτό που λένε οι σοφοί για το “τώρα” η τέχνη στο υπενθυμίζει διαρκώς.
Θέλω να στείλεις ένα μήνυμα στους γονείς των παιδιών που έχουν μια καλλιτεχνική τάση. Το λέω αυτό γιατί στην Ελλάδα υπάρχει πάντα η ανασφάλεια της Πολιτείας που δεν φροντίζει τους καλλιτέχνες. Στην οικογένειά σου είστε όλοι καλλιτέχνες.
Δεν έχουν άδικο για την ανασφάλεια. Ήμουν τυχερή γιατί όταν ξεκίνησα εγώ ζούσαμε άνετα, πήγαιναν καλά αυτά. Όμως, αυτή την στιγμή το πράγμα με τον Πολιτισμό και τις Τέχνες πάει από το κακό στο χειρότερο. Τείνουν να εξαφανίσουν καλλιτέχνες, να μειώσουν την αξία της τέχνης. Αν μπορούσαν κάποιοι ούτε κάν να την αναφέρουν ποτέ , θα το έκαναν. Πού; Στην Ελλάδα! Άλλο παράδοξο και αυτό. Καλές φωνές, καλοί συνθέτες, καλοί ζωγράφοι απαξιώνονται. Οι γονείς χρειάζεται να ενθαρρύνουν τα παιδιά τους στην τέχνη γιατί είναι η γέφυρα με την ουσιαστική ζωή. Η χαρά του παιδικού παιχνιδιού και της σοβαρότητας θα γεφυρωθεί με την τέχνη. Παράλληλα όμως θα πρέπει να έχουν και ένα εργαλείο, μια άλλη δεξιότητα, για να επιβιώνουν. Να μην τους λυγίσει το σύστημα. Αυτή την στιγμή το σύστημα είναι αδυσώπητο. Αν και γνωρίζω εκ πείρας πως αν δημιουργείς κάτι, πάντα θα υπάρχει κάποιος αποδέκτης, καλό είναι να μην βασιζόμαστε εντελώς πια σε αυτό.
Και ένα μήνυμά σου για τους Έλληνες της Florida;
Επειδή η Ελλάδα είναι μια μικρή και ευάλωτη χώρα, όσοι μπορούν να της σταθούν με οποιονδήποτε τρόπο, να την βοηθούν και να μην την ξεχνούν. Αν και στάθηκε όρθια στο πέρασμα του καιρού, δεν σημαίνει πως έχει εξασφαλίσει την αιωνιότητα. Να την φροντίσουν όπως θα φρόντιζαν τους γονείς τους. Να την νοιάζονται, Να μην την εγκαταλείψουν αβοήθητη. Δεν της αξίζει. Στηρίξτε τους καλλιτέχνες, αυτή την στιγμή βρίσκονται σε πολύ δύσκολη θέση.
Να κλείσουμε με την αγάπη που μεταδίδουν οι μορφές σου.
Έχουν κάτι ονειρικό, είναι στον κόσμο τον δικό τους, είναι λίγο υπερβατική η αγάπη που παρουσιάζουν, είναι ο τρόπος τους αυτός. Υπάρχει θλίψη στον κόσμο, κλεισμένες ψυχές και μόνες. Το συναντάμε όλο και συχνότερα. Χάνονται άδικα ψυχές και άλλες ζουν εις βάρος τους. Με τόσο σκοτάδι γύρω μας… δεν μπορώ σαν αντιστάθμισμα να σκεφτώ κάτι άλλο πιο λεπτό και βαθύ, πέρα από μια, ας πούμε εκλεπτυσμένη και για αυτό “υπερβατική” σχέση στον έρωτα, στην αγάπη και στην φιλία.
