Η Αμοργός, το ανατολικότερο νησί των Κυκλάδων, με το φημισμένο μοναστήρι της Παναγίας Χοζοβιώτισσας και τα δύο λιμάνια της, αυτά των Καταπόλων και της Αιγιάλης. Το νησί του «Απέραντου Γαλάζιου», της «ψημένης» και του ρακόμελου, το νησί με τις πανέμορφες παραλίες και τα γραφικά χωριά.
Η Αμοργός, το ανατολικότερο νησί των Κυκλάδων, με το φημισμένο μοναστήρι της Παναγίας Χοζοβιώτισσας και τα δύο λιμάνια της, αυτά των Καταπόλων και της Αιγιάλης. Το νησί του «Απέραντου Γαλάζιου», της «ψημένης» και του ρακόμελου, το νησί με τις πανέμορφες παραλίες και τα γραφικά χωριά. Το νησί των αντιθέσεων, από τη μια ορεινό, με άγρια ομορφιά, βουνά και απόκρημνες ακτές, που κατρακυλούν απότομα στην θάλασσα και από την άλλη γαλήνιο, με ήρεμες αμμουδιές και ομαλές πεδιάδες. Το νησί με το χαρακτηριστικό επίμηκες σχήμα που θυμίζει αλογάκι της θάλασσας, ένα αλογάκι που το κορμί του ανήκει στις Κυκλάδες, αλλά το βλέμμα του είναι στραμμένο προς την Δωδεκάνησο, δεδομένου ότι αποτελεί γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο Περιφερειακές Ενότητες της πλέον πολυνησιακής πανελλαδικά Περιφέρειας, αυτής του Νοτίου Αιγαίου. Πλούσιας πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς, γαστρονομικός παράδεισος, αλλά και έντονης τουριστικής ανάπτυξης τόπος, η Αμοργός σε συνεπαίρνει
με την μαγική της αύρα και σε ταξιδεύει γλυκά, από την πρώτη στιγμή που θα αφιχθείς σε ένα από τα δύο λιμάνια της και θα αντικρίσεις τα κατάλευκα σπιτάκια των πανέμορφων οικισμών της. Αυτό το απίστευτης ομορφιάς νησί θα μας αποκαλύψει αμέσως τώρα όλα του τα μυστικά. Σημαντικά ευρήματα μας αποδεικνύουν ότι, κατά την 3η χιλιετία π.Χ. η Αμοργός υπήρξε κέντρο του Κυκλαδικού Πολιτισμού, ενώ κατά την 1η χιλιετία είχαν αναπτυχθεί εδώ τρεις ισχυρές πόλεις, η Μινώα, η Αρκεσίνη και η Αιγιάλη, των οποίων η ιστορική τους διαδρομή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τα δρώμενα στην περιοχή κατά τους μετέπειτα αιώνες. Υπάρχουν αναφορές και για την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και του Βυζαντίου, ενώ στους νεότερους χρόνους, η Αμοργός συμμετείχε στην Ελληνική Επανάσταση και το 1822 έγινε Επαρχείο του υπό σύσταση Ελληνικού Κράτους.
Η Χώρα της Αμοργού -ή Κάστρο-, εντυπωσιακή μέσα στην ολόλευκη απλότητά της, σκλαβώνει τους επισκέπτες της με την χαρακτηριστική αρχιτεκτονική της, με τα λουλουδιασμένα λιθόστρωτα δρομάκια, τις καμάρες και τις πολλές μεταβυζαντινές εκκλησούλες της. Ακοίμητοι φρουροί της το ενετικό Κάστρο και οι ανεμόμυλοι, που αποτελούν το σήμα κατατεθέν της αμοργιανής πολιτειούλας.
Η Χώρα -μαζί με τα Κατάπολα- καταλαμβάνει το κεντρικό τμήμα της Αμοργού, το τμήμα ακριβώς που φιλοξενεί και το σημαντικότερο αξιοθέατο του νησιού, την Ιερά Μονή της Παναγίας Χοζοβιώτισσας, ένα από τα διασημότερα προσκυνήματα της Ορθοδοξίας και ισχυρό πόλο έλξης θρησκευτικού τουρισμού για την Αμοργό και όλες τις Κυκλάδες. Σε ένα εντυπωσιακό τοπίο, σ’ ένα κοίλωμα των βράχων, 300 μέτρα ψηλότερα από την απότομη βύθισή τους στη θάλασσα, βρίσκεται το μοναστήρι αυτό, ένα μνημείο υπερχιλιετούς ιστορίας, ένας ύμνος ψυχής των Αμοργιανών στην Παναγία, σήμα κατατεθέν της Αμοργού. Η Ι.Μ. Χοζοβιωτίσσης ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου Αλέξιο Α΄ και υπαγόταν απευθείας στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Το Καθολικό της Μονής είναι μονόχωρο καμαρόσκεπο και σε αυτό βρίσκονται οι δύο ενεπίγραφες εικόνες της Παναγίας της Χοζοβιώτισσας ή ΧΩΖΗΒΙΤΙCΑΣ, καθώς και η σιδερένια σμίλη του αρχιμάστορα. Η είσοδος του μοναστηριού βρίσκεται 10 μέτρα ψηλότερα από το έδαφος και η πρόσβαση γινόταν με κρεμαστή σκάλα. Η Παναγιά Χοζοβιώτισσα είναι η πολιούχος του νησιού και γιορτάζει στις 21 Νοεμβρίου.
Τα πολυτραγουδισμένα Κατάπολα, το ένα από τα δύο λιμάνια του νησιού, προσφέρουν πανέμορφες εικόνες με πρωταγωνιστές τους τρεις οικισμούς τους: το Ξυλοκερατίδι στη βόρεια πλευρά του κόλπου -που αποτελεί ένα από τα ασφαλέστερα λιμάνια των Κυκλάδων-, το Ραχίδι στο κέντρο και τα Κατάπολα στην πλευρά που προσεγγίζουν και τα πλοία. Ανάμεσά τους μια ήρεμη, εύφορη κοιλάδα, ενώ πίσω τους επιβλητικός ορθώνεται ο ορεινός όγκος της Μουντουλιάς.
Ήρθε όμως η ώρα για την περιήγησή μας στην επικράτεια της Αρχαίας Αρκεσίνης, ενός εκ των τριών πόλεων-κρατών της Αμοργού, με τα άλλα δύο βασίλεια του νησιού να εντοπίζονται στην Αρχαία Αιγιάλη -στην ομώνυμη και σήμερα περιοχή- και στην Μινώα, στην περιοχή των Καταπόλων.
Στην Κάτω Μεριά, όπως σήμερα ονομάζεται η ευρύτερη περιοχή, βρίσκονται σπαρμένοι μικροί γραφικοί οικισμοί, το Καμάρι, το Βρούτση, η Κολοφάνα και η Καλοταρίτισσα, η Αρκεσίνη με την πρωτοκυκλαδική ακρόπολή της, καθώς και η Αγία Παρασκευή με το ξακουστό προσκύνημά της. Τέλος, στο βόρειο τμήμα του νησιού, προσεγγίζουμε μια διαφορετική Αμοργό, με το δεύτερο λιμάνι της, αυτό της Αιγιάλης και τους οικισμούς Θολάρια, Λαγκάδα, Άνω και Κάτω Ποταμό και Όρμο (Γιαλό) να συνθέτουν ένα τοπίο γαλήνιο και ήρεμο.
