Μπροστά σε μια πολύ σημαντική ανακάλυψη για όλη την ανθρωπότητα και την ιστορία, βρέθηκαν οι αρχαιολόγοι, στην Σαμαρίνα κατατάσσοντας τα ευρήματα στην Πίνδο στην μέση παλαιολιθική εποχή.
Το πρόγραμμα έρευνας στην ευρύτερη περιοχή, ξεκίνησε το 2002, και τα ευρήματα εντυπωσιάζουν, καθώς πρόκειται για εργαλεία των Νεάτερνταλ προγόνων μας. Η λεγόμενη αλπική αρχαιολογία, δεν είχε δώσει έως τώρα ευρήματα στην Ελλάδα, όμως αυτή την φορά τα μάτια είναι στραμμένα στην ιστορικής σημασίας ανακάλυψη στην Πίνδο.
Επίσης, έρευνες σε μεγάλα υψόμετρα, δεν είναι κάτι που συνηθίζεται να συζητούμε, αλλά η έρευνα που ξεκίνησε από τον Νίκο Ευστρατίου (Καθηγητή Ιστορικής Αρχαιολογίας) και τον Μιλτιάδη Παπανικολάου (Ομότιμο Καθηγητή ΑΠΘ) και δύο Ιταλούς προϊστορικούς αρχαιολόγους (Πάολο Μπιάτζι και Ελιζαμπέτα Σαρνίνι) από τα πανεπιστήμια Βενετίας και Πίζας αντίστοιχα, έφερε τα λίθινα εργαλεία στην επιφάνεια στον Σμόλικα, σε μέρη ορεινά και αλπικές λίμνες, σε υψόμετρο από 2.000 μ. και πάνω.
Συγκεκριμένα, πρόκειται για λίθινα εργαλεία, λεπίδες και αιχμές, τα οποία εντάσσονται στην μέση παλαιολιθική εποχή, δηλαδή περίπου 80.000 ή 60.000 χρόνια από σήμερα, κατασκευασμένα από τον homo sapiens neanderthalensis.
Όπως δήλωσαν οι επικεφαλής της ομάδας «Βρήκαμε κάποιες θέσεις, δηλαδή σημεία όπου αυτές οι ομάδες των Νεάντερταλ έμεναν περιστασιακά για να κατασκευάσουν εργαλεία. Τα σημεία αυτά διατηρήθηκαν επειδή δεν υπάρχει ανάπτυξη με την κακή έννοια του όρου, δηλαδή οικοδομική δραστηριότητα και καταστροφή του τοπίου, συνεπώς και των αρχαιολογικών στρωμάτων. Η περιοχή παρέμεινε όπως ήταν πριν από χιλιάδες χρόνια κι αυτό ήταν ιδιαίτερα θετικό γιατί επέτρεψε σε αυτές τις θέσεις να επιβιώσουν… Θεωρούμε ότι επειδή το κλίμα στην Ευρώπη είχε αρχίσει να γίνεται πιο κρύο, κάποια στιγμή, αυτές οι ομάδες των Νεάντερταλ μετακινήθηκαν προς τα νότια για να επιβιώσουν. Γιατί δεν μιλάμε για μόνιμες εγκαταστάσεις, αλλά για ομάδες οι οποίες βρίσκονταν συνέχεια σε μετακίνηση με σκοπό το κυνήγι ή την αναζήτηση πρώτων υλών για την κατασκευή των εργαλείων τους. Μιλάμε δηλαδή για κυνηγούς – τροφοσυλλέκτες. Έτσι, λοιπόν, φαίνεται ότι έφτασαν στον ελλαδικό χώρο και στην περιοχή της Σαμαρίνας, που είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό γεωγραφικό σημείο, ένα σταυροδρόμι. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμα και σήμερα οι Βλάχικες ομάδες που κατοικούν στη Σαμαρίνα επέλεξαν το σημείο αυτό».
Ο μεγαλύτερος αριθμός των ευρημάτων αφορούν τις ομάδες αυτές των Νεάντερνταλ, παρ’ όλα αυτά εντοπίστηκαν και εργαλεία μεταγενέστερων εποχών, όπως από την εποχή του Χαλκού (3.000 πΧ). Όπως αναφέρουν οι καθηγητές: «Πρόκειται για ένα μεγάλο ερευνητικό ζήτημα. Βέβαια, η έρευνα πλέον αναφέρεται σε συνύπαρξη Homo homo sapiens και Homo neanderthalensis -μάλιστα όχι μόνο σε συνύπαρξη αλλά και σε αναπαραγωγή. Έχουν βρεθεί οστά στην Ισπανία που δείχνουν ότι τα δυο είδη είχαν έρθει σε επιμειξία. Αυτό, όμως, που θεωρούμε εδώ και πολλά χρόνια και λίγο πολύ ισχύει έως σήμερα είναι ότι στην περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης ζούσαν Νεάντερταλ για δεκάδες χιλιάδες χρόνια και κάποια στιγμή για κάποιο λόγο αντικαταστάθηκαν από τους Homo homo sapiens, δηλαδή την αφεντιά μας».
