Από τα πιο χαρακτηριστικά κτίσματα του Ζαγορίου είναι τα πέτρινα γεφύρια που βρίσκονται διάσπαρτα σε όλη την έκτασή του και αποτελούν αξιόλογα δείγματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής της Ηπείρου.
Γενικά, το δύσβατο της περιοχής σε συνδυασμό με τα πολλά ποτάμια και ρέματα, ειδικά κατά τους χειμερινούς μήνες, επέβαλαν την κατασκευή γεφυριών. Η χρυσή εποχή του Ζαγορίου επέτρεψε σε πλούσιες οικογένειες να χρηματοδοτήσουν ακριβά και μερικές φορές ανεπιτυχή εγχειρήματα σύνδεσης των χωριών. Σήμερα, από τα 93 πέτρινα γεφύρια (καταγεγραμμένα) τα 60 σώζονται σε πάρα πολύ κατάσταση ενώ υπάρχουν μαρτυρίες για άλλα εκατό που έχουν καταστραφεί.
ΜΟΝΟΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ ΒΩΒΟΥΣΑΣ
Χτίστηκε το 1748, στις πηγές του Αώου, από τον Αλέξη Μίσιο από το χωριό Μονοδέντρι και βρίσκεται στο κέντρο του χωριού Βωβούσα στο Ανατολικό Ζαγόρι. Το 1936 προστέθηκαν ξύλινα κάγκελα για την προστασία των περαστικών.
Γεφύρι Βοβούσας
Μήκος: 40μ.
Ύψος: 11μ.
Πλάτος: 2,8μ.
Ιστορία
Είναι ένα από τα μεγαλύτερα μονότοξα γεφύρια του Ζαγορίου με άνοιγμα τόξου 22 μέτρα και ύψος 11. Παλιότερα διέθετε πέτρινο στηθαίο που αντικαταστάθηκε με ξύλινο προστατευτικό κιγκλίδωμα, καθιστώντας το μοναδικό στο Ζαγόρι με αυτό το χαρακτηριστικό. Το γεφύρι ήταν κομβικής σημασίας γιατί εξυπηρετούσε όχι μόνο τους κατοίκους του χωριού στις καθημερινές τους μετακινήσεις, αλλά και όσους ήθελαν να κινηθούν από το Ζαγόρι προς την Δυτική Μακεδονία. Παλιότερα υπήρχαν 4 χάνια στις δύο πλευρές του γεφυριού.
ΜΟΝΟΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ ΚΑΜΠΕΡ – ΑΓΑ
Χτίστηκε μεταξύ 1750 και 1800 και εξυπηρετούσε τις ανάγκες των καραβανιών που ταξίδευαν στη περιοχή. Η μορφή είναι μοναδική μιας και καταφέρνει να διατηρήσει χαμηλό ύψος σε σχέση με το μεγάλο του άνοιγμα. Βρίσκεται στη συμβολή των ποταμών Βάρδα και Ζαγορίτικου, στο Ανατολικό Ζαγόρι.
Γεφύρι Καμπέρ Αγά
Μήκος: 38μ.
Ύψος: 7,5μ.
Πλάτος: 2μ.
Ιστορία
Πήρε το όνομα του από τον Καμπέρ Αγά, Τούρκο διοικητή της πόλης των Ιωαννίνων, που χρηματοδότησε την κατασκευή του. Μάλιστα γι’ αυτό το λόγο υπήρχε στη περιοχή και ένα χάνι, ιδιοκτησίας και αυτό του Οθωμανού τσιφλικά.
ΜΟΝΟΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ ΚΑΠΕΤΑΝ ΑΡΚΟΥΔΑ
Βρίσκεται κοντά στο Δίλοφο Ζαγορίου. Χτιστήκε το 1806 με χρηματοδότηση του Εβραίου Σολομώντα Ματσίλη. Οι αρχικές του ονομασίες ήταν «γεφύρι του Εβραίου» ή «γεφύρι του Ξηροποτάμου» διότι κατά τη διάρκεια μιας κακοκαιρίας πήγε να πνιγεί στον Ξηροπόταμο και αφού γλύτωσε χρηματοδότησε την κατασκευή του γεφυριού. Στις 6 Αυγούστου του 1906, ο τουρκικός στρατός σκότωσε στο σημείο αυτό τον Σαμαρινιώτη μακεδονομάχο Καπετάν Αρκούδα και από τότε το γεφύρι πήρε το όνομά του.
Γεφύρι Καπετάν αρκούδα
Μήκος: 19μ.
Ύψος: 4,4μ.
Πλάτος: 2,5μ.
Λαογραφία
Ένα παλιό δημοτικό τραγούδι της περιοχής μας εξιστορεί τα γεγονότα που συνέβησαν εκεί τον Αύγουστο του 1906: «Τρεις περδικούλες κάθονταν ψηλά στη Τσούκα Ρόσα, η μια τηράει τα Γιάννινα κι η άλλη το Ζαγόρι η Τρίτη η μικρότερη μοιρολογάει και λέει: Αρκούδας εσκοτώθηκε στου Λάβδα το γεφύρι, Τρεις ντουφεκιές του έριξε ο Λάμπρος ο ντραγάτης, η μια τον πήρε ξόφαλτσα κι η άλλη στο ποδάρι η τρίτη ήταν φαρμακερή, τον πήρε στη καρδιά του…»
ΜΟΝΟΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ ΚΟΝΤΟΔΗΜΟΥ Η ΛΑΖΑΡΙΔΗ
Το γεφύρι του Κοντοδήμου ή Λαζαρίδη βρίσκεται στην έξοδο της χαράδρας του «Βικάκη», λίγο έξω από το χωριό Κήποι Ζαγορίου. Κατασκευάστηκε το 1753 από τον Τόλη Κοντοδήμο από το Βραδέτο ο οποίος ήταν διερμηνέας της Γαλλικής πρεσβείας στην Πόλη. Το δεύτερο όνομά του το πήρε από τον ιδιοκτήτη του μύλου (Λαζαρίδης) που βρισκόταν εκεί κοντά.
Γεφύρι Κοντοδήμου ή Λαζαρίδη
Μήκος: 20μ.
Ύψος: 7,8μ.
Πλάτος: 2,9μ.
Λαογραφία
Πάνω από το γεφύρι υπάρχει ένας βράχος που ονομάζεται «Καντήλα, εξαιτίας του παρακάτω θρύλου: Στα 1853, ληστές έκαψαν την εκκλησία των Κήπων και έκλεψαν τις εικόνες της. Ανάμεσα στις εικόνες ήταν κι αυτή του Αγίου Κωνσταντίνου και της Αγίας Ελένης. Από τότε, κάθε βράδυ της παραμονής της γιορτής των Αγίων, παρουσιαζόταν μια καντήλα, κρεμασμένη από το βράχο μέχρι το γεφύρι. Τελικά οι Κουκουλιώτες βρήκαν τις εικόνες κρυμμένες κοντά στο ποτάμι και από τότε σταμάτησε να εμφανίζεται και η καντήλα.
ΜΟΝΟΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ ΚΛΕΙΔΩΝΙΑΣ – ΑΓ. ΜΗΝΑ
Το γεφύρι της Κλειδωνιάβιτσας κτίστηκε το 1853 στο τελείωμα της χαράδρας του Βίκου και ενώνει τον Άγιο Μηνά με την Κλειδωνιά και αποτελούσε μέρος του δρόμου που ένωνε τα Ιωάννινα με την Κόνιτσα και βοηθούσε την επικοινωνία του χωριού του Αγίου Μηνά με τον κάμπο της Κόνιτσας. Γεφυρώνει τον Βοϊδομάτη ποταμό με τον Αώο, δίνοντας πρόσβαση στον κάμπο της Κόνιτσας.
Γεφύρι Κλειδωνιάς
Μήκος: 22μ.
Ύψος: 9μ.
Πλάτος: 3,2μ.
Ιστορία – Λαογραφία
Σχετίζεται με το περιστατικό που αναφέρεται στο μοιρολόι της κόρης του Γερένη. Σύμφωνα με την παράδοση, στη θέση που είναι κτισμένο το γεφύρι σήμερα, υπήρχε παλιότερο. Εκεί έλαβε χώρα η σφαγή δυο συγγενικών αλλά αλληλομισούμενων οικογενειών από τα διπλανά χωριά, του Σταμάτη και του Γερένη, όταν η νυφική πομπή της οικογένειας του τελευταίου διάβαινε την γέφυρα και συναντήθηκε με μέλη της αντίπαλης φάρας.
ΜΟΝΟΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ ΝΟΥΤΣΟΥ Η ΚΟΚΚΟΡΟΥ
Πρωτοχτίστηκε το 1750 με χρήματα του Νούτσου Κοντοδήμου (προεστός του Βραδέτου) βρίσκεται μεταξύ των χωριών Κουκούλι, Δίλοφο και Κήποι στο Κεντρικό Ζαγόρι. Στην ανακατασκευή του το 1910, συμμετείχαν πολλοί, ανάμεσα στους οποίους ο μυλωνάς Γρηγόρης Κόκκορης από το Κουκούλι που ήταν και ο ιδιοκτήτης του γειτονικού μύλου, από τον οποίο πήρε το ένα από τα δύο ονόματά του. Είναι το πιο δημοφιλές γεφύρι του Ζαγορίου
Γεφύρι Νούτσου ή Κόκκορου
Μήκος: 37μ.
Ύψος: 13μ.
Πλάτος: 2,7μ.
Ιστορία – Λαογραφία
Στο ίδιο σημείο υπήρχε παλιότερα ένα άλλο γεφύρι, το οποίο χρησιμοποιούσαν και για να τιμωρούν τους ζωοκλέφτες: Για να διαπιστώσουν αν ένας ύποπτος ήταν ζωοκλέφτης, τον ανάγκαζαν να περάσει το γεφύρι, κουβαλώντας μια γίδα στην πλάτη. Αν περνούσε ή αν ομολογούσε την πράξη του, αθωονόταν. Διαφορετικά, η τιμωρία του ήταν ο πνιγμός στο ποτάμι. Κοντά στο γεφύρι βρίσκεται η «σπηλιά του Νταβέλη», που αποτέλεσε καταφύγιο του ληστή Γιώργου Νταβέλη το καλοκαίρι του 1881, όταν τον κυνηγούσε τουρκικό στρατιωτικό απόσπασμα. Ο Νταβέλης απέδωσε τη σωτηρία του στην Αγία Παρασκευή, επειδή κοντά στο γεφύρι βρίσκεται ένα ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής. Για το λόγο αυτό, ο ληστής κατασκεύασε το εικόνισμα μέσα στη μικρή σπηλιά.
ΜΟΝΟΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ ΠΕΤΣΙΩΝΗ
Χτίστηκε το 1830 από τον Θεόδωρο Πετσιώνη από το Δίλοφο και βρίσκεται έξω από το χωριό Κήποι Ζαγορίου, στο δρόμο προς τους Νεγάδες. Γεφυρώνει το Μπαγιώτικο ποτάμι.
Γεφύρι Πετσιώνη
Μήκος: 45μ.
Ύψος: 10μ.
Πλάτος: 3μ.
Ιστορία
Ο Θεόδωρος Πετσιώνης έφτιαξε το γεφύρι σε αυτό το σημείο γιατί κάποιο βράδυ που γύριζε από ένα ταξίδι στη Βλαχιά και πηγαίνοντας για το χωριό του, πήγε να πνιγεί στο ποτάμι, το οποίο ήταν φουσκωμένο από τις πολλές βροχές.
ΔΙΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ ΜΙΣΙΟΥ
Το γεφύρι του Μίσιου, είναι πέτρινο δίτοξο γεφύρι, στον Βίκο ποταμό κοντά στα χωριά Βίτσα και Κουκούλι. Κατασκευάστηκε το 1748 από τον Αλέξη Μίσιο, από το Μονοδέντρι.
Γεφύρι Μίσιου
Μήκος: 37μ.
Ύψος: 10μ.
Πλάτος: 3μ.
Λαογραφία
Από την αρχαιότητα τα ποτάμια λατρευόταν σαν Θεοί, έτσι ο λαός προκειμένου να κερδίσει την εύνοια του Θεού για την ευφορία της γης έκανε λατρευτικές εκδηλώσεις. Όταν μία γυναίκα δεν μπορούσε να κάνει παιδί, πήγαινε και έσπρωχνε στο νερό μία ή περισσότερες όρθιες πέτρες στο ποτάμι. Έτσι πίστευαν ότι τιμωρούσαν το Θεό ποταμό για να μην έχουν ξανά τέτοια τύχη. Γι αυτό το λόγο εικάζεται ότι πολλά γεφύρια καταστράφηκαν. Στην περίπτωση της γυναίκας από το Ζαγόρι, ο Θεός ξεγέλασε την γυναίκα, η οποία έμεινε έγκυος, αλλά γέννησε το παιδί της νεκρό. Η γυναίκα θολωμένη από την εκδίκηση πήγε στον ποταμό και τον πετροβολούσε. Δεν διάλεξε να τιμωρήσει το γεφύρι γιατί μέχρι εκείνη την περίοδο δεν υπήρχε. Το συγκεκριμένο γεφύρι χτίστηκε για να γεφυρώσει και να τιμωρήσει τον ατίθασο και άδικο ποταμό.
ΤΡΙΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ ΚΑΛΟΓΕΡΙΚΟ Η ΠΛΑΚΙΔΑ
Το Καλογερικό, ή γεφύρι του Πλακίδα βρίσκεται στο Ζαγόρι, κοντά στο χωριό Κήποι.
Γεφύρι Καλογερικό ή Πλακίδα
Μήκος: 56μ.
Ύψος: 6,7μ.
Πλάτος: 3,2μ.
Ιστορία
Στη δεξιά όχθη υπήρχε και λειτουργούσε νερόμυλος με το ίδιο όνομα (Καλογερικός). Το παλιό γεφύρι ήταν ξύλινο και είχε κατασκευαστεί στα μέσα του 18ου αιώνα από τον Νεγαδιώτη Ζώτο Ρούσση. Το δεύτερο ονομά του το πήρε από τον Αλέξη Πλακίδα ο οποίος το 1865 έκανε μία σοβαρή επισκευή στο γεφύρι. Το 1912 ο Ευγένιος Πλακίδας συντήρησε και αυτός το γεφύρι χτίζοντας εκεί και μια βρύση.
ΤΡΙΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ ΜΥΛΟΥ (ΚΗΠΩΝ)
Το γεφύρι του Μύλου βρίσκεται στο χωριό Κήποι (Μπάγια), κατασκευάστηκε το 1748, γεφυρώνοντας το λεγόμενο Μπαγιώτικο ποτάμι. Έχει τρία τόξα, δύο μεγάλα σχεδόν ισομεγέθη στη βαθειά κοίτη, κι ένα μικρότερο βοηθητικό.
Γεφύρι Μύλου
Μήκος: 50μ.
Ύψος: 5,1μ.
Πλάτος: 2μ.
Ιστορία – Λαογραφία
Η σλάβικη ονομασία του χωριού Κήποι ήταν «Μπάγια» που σημαίνει «λουτρό» αποδίδοντας με τον όρο αυτό την ύπαρξη του δαιδαλώδους πλέγματος από ρεματιές και ποτάμια που ρέει γύρω από αυτό. Οι κάτοικοι πήγαιναν στον απέναντι εκκλησιαστικό μύλο -εξ’ ου και τ’ όνομα- ή στους κήπους τους, ή έφευγαν για Γιάννενα περνώντας το γεφύρι. Ακόμη και σήμερα ο ιερέας του χωριού την ημέρα των Θεοφανείων ρίχνει από την κορυφή του γεφυριού το σταυρό μέσα στο Μπαγιώτικο ποτάμι.
Πηγές: www.petrinagefiria.com, www.ypaithros.gr, Δήμος Ζαγορίου, Epirus Traveller
Φωτογραφίες: Νίκος Δημακόπουλος, Epirus Traveller
