Η Μέση Ανατολή βρίσκεται για ακόμη μια φορά στο επίκεντρο της διεθνούς έντασης, καθώς η σύγκρουση γύρω από το Ιράν και τις γεωπολιτικές του σχέσεις επηρεάζει ολόκληρη την περιοχή. Για να κατανοήσει όμως κανείς το σήμερα, πρέπει να επιστρέψει στο 1979, τη χρονιά που άλλαξε για πάντα την πορεία της χώρας.
Τότε, μετά την ανατροπή του Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, ο αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί επέστρεψε από την εξορία και εγκαθίδρυσε την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, ένα θεοκρατικό πολιτικό σύστημα όπου η ανώτατη εξουσία βρίσκεται στα χέρια του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη.
Ο ίδιος ο Χομεϊνί κυβέρνησε μέχρι το 1989, όμως το σύστημα που δημιούργησε παραμένει σε ισχύ εδώ και περίπου 45 χρόνια, καθορίζοντας την πολιτική, κοινωνική και θρησκευτική ζωή της χώρας.
Δεκαετίες καταστολής και πολιτικών συγκρούσεων
Από την πρώτη στιγμή της εγκαθίδρυσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, το νέο καθεστώς βρέθηκε αντιμέτωπο με εσωτερικές συγκρούσεις, πολιτικές διώξεις και κοινωνικές αντιδράσεις.
Ιστορικές καταγραφές και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναφέρουν ότι χιλιάδες πολιτικοί αντίπαλοι, διαδηλωτές και αντιφρονούντες εκτελέστηκαν ή φυλακίστηκαν, ιδιαίτερα τις πρώτες δεκαετίες της επανάστασης. Μία από τις πιο γνωστές περιόδους ήταν οι μαζικές εκτελέσεις του 1988, που παραμένουν μέχρι σήμερα ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της σύγχρονης ιρανικής ιστορίας.
Τα τελευταία χρόνια, νέες διαδηλώσεις έχουν ξεσπάσει πολλές φορές, ιδιαίτερα μετά τον θάνατο της Mahsa Amini το 2022, όταν χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους ζητώντας περισσότερες ελευθερίες.
Ένα έθνος βαθιά διχασμένο
Το ερώτημα που συχνά τίθεται είναι απλό αλλά δύσκολο:
Γιατί ένα μέρος των Ιρανών στηρίζει το καθεστώς, ενώ ένα άλλο το πολεμά;
Αναλυτές εκτιμούν ότι η ιρανική κοινωνία βρίσκεται βαθιά διχασμένη.
Ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού κυρίως πιο συντηρητικά ή θρησκευτικά στρώματα, αλλά και άνθρωποι που συνδέονται με το κρατικό σύστημα — εξακολουθεί να βλέπει την Ισλαμική Δημοκρατία ως θεματοφύλακα της εθνικής ανεξαρτησίας και της θρησκευτικής ταυτότητας της χώρας.
Από την άλλη πλευρά, ένα μεγάλο μέρος της νεότερης γενιάς και των αστικών πληθυσμών ζητά πολιτικές ελευθερίες, κοινωνικά δικαιώματα και περισσότερη επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο.
Αυτή η σύγκρουση αντιλήψεων δημιουργεί μια κοινωνία που συχνά μοιάζει να ζει ανάμεσα σε δύο διαφορετικές πραγματικότητες.
Το Ιράν στο επίκεντρο της γεωπολιτικής
Παράλληλα με τις εσωτερικές εντάσεις, το Ιράν αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς γεωπολιτικούς παίκτες στη Μέση Ανατολή.
Οι σχέσεις του με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και τις χώρες του Κόλπου παραμένουν εξαιρετικά τεταμένες εδώ και δεκαετίες, ενώ το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο διεθνών διαπραγματεύσεων.
Οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι η περιοχή παραμένει εύφλεκτη και ότι κάθε νέα σύγκρουση μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη Μέση Ανατολή αλλά και τη διεθνή σταθερότητα.
Πώς επηρεάζει Ελλάδα και Κύπρο
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή δεν αφήνουν ανεπηρέαστη την Ανατολική Μεσόγειο. Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η γεωπολιτική ένταση γύρω από το Ιράν έχει πολλαπλές διαστάσεις.
Πρώτον, η ενεργειακή ασφάλεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Τα ενεργειακά κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου και οι σχεδιαζόμενοι αγωγοί τοποθετούν Ελλάδα και Κύπρο στο επίκεντρο μιας ευρύτερης ενεργειακής γεωπολιτικής.
Δεύτερον, οι στρατηγικές συμμαχίες της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας.
Τρίτον, η ναυσιπλοΐα και το διεθνές εμπόριο επηρεάζονται άμεσα από κάθε ένταση στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ. Η ελληνική ναυτιλία, που αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες στον κόσμο, παρακολουθεί στενά κάθε εξέλιξη.
Τέταρτον, η περιφερειακή ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου συνδέεται άμεσα με τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, γεγονός που καθιστά την Ελλάδα και την Κύπρο σημαντικούς γεωπολιτικούς παράγοντες στην περιοχή.
Τέλος, κάθε μεγάλη κρίση μπορεί να οδηγήσει σε νέες μεταναστευτικές πιέσεις προς την Ευρώπη, με την Ελλάδα να αποτελεί συχνά την πρώτη πύλη εισόδου.
Το μεγάλο ερώτημα
Μετά από 45 χρόνια Ισλαμικής Δημοκρατίας, το Ιράν παραμένει μια χώρα γεμάτη αντιφάσεις.
Μια χώρα με αρχαίο πολιτισμό, ισχυρή εθνική ταυτότητα και έναν λαό που ταυτόχρονα δείχνει περηφάνια αλλά και βαθιά επιθυμία για αλλαγή.
Το ερώτημα που απασχολεί πολλούς αναλυτές είναι αν το ιρανικό σύστημα θα καταφέρει να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις μιας νέας γενιάς ή αν οι εσωτερικές πιέσεις θα οδηγήσουν σε μια νέα ιστορική καμπή.
photo Greek Radio FL
