«Χαμογέλασε η φύση και να! Προβάλλει η Ζάκυνθος» (Διονύσιος Σολωμός)
«Ωραία και μόνη η Ζάκυνθος με κυριεύει» (Ανδρέας Κάλβος)
«Ω! ποθητή μου Ζάκυνθος» (Ούγκο Φώσκολος)
Μπορεί άραγε να είναι τυχαίο το γεγονός ότι τόσοι επιφανείς άνδρες εκφράστηκαν με τόσο κολακευτικά λόγια γι’αυτόν τον τόπο; Μάλλον όχι! Πραγματικά, η Ζάκυνθος είναι γνωστή διεθνώς και με το όνομα “Τζάντε” ή Φιόρο του Λεβάντε (=Άνθος της Ανατολής) κατά τους Βενετσιάνους και αποτελεί το τρίτο σε μέγεθος νησί των Επτανήσων, αλλά και το δεύτερο πληθυσμιακά του Ιονίου. Πατρίδα, μεταξύ άλλων, του εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού, του Ανδρέα Kάλβου και του Γρηγορίου Ξενόπουλου, αλλά και του εθνικού ποιητή της Ιταλίας Ούγκο Φώσκολο, έχει μακρά παράδοση στις τέχνες και τα γράμματα και είναι γνωστή παγκοσμίως ως το νησί της θαλάσσιας χελώνας Caretta Caretta. Με πολλές φυσικές ομορφιές, εκτεταμένους ελαιώνες και αμπελώνες, δασωμένους λόφους, εντυπωσιακές απόκρημνες ακτές και υπέροχες ακρογιαλιές, η Ζάκυνθος μαγεύει τους επισκέπτες της.
Πρωτεύουσα και λιμάνι του νησιού, η πόλη της Ζακύνθου απλώνεται στους πρόποδες του λόφου, όπου είχε ιδρυθεί η πρώτη ακρόπολη, η Ψωφίδα και αργότερα η οχυρωμένη πόλη των Tόκκων (1357-1478). Tα επιβλητικά κτήρια με το χρώμα της ώχρας, τις καμάρες και τις βενετσιάνικες στοές, καθώς και τα ελάχιστα καμπαναριά, αντανακλούν μέρος μόνο από την αίγλη του παρελθόντος. Σημεία αναφοράς αποτελούν ο παραλιακός δρόμος, ο Ι.Ν. του Αγίου Διονυσίου, η Στράντα Mαρίνα -όπως είναι γνωστή αν και το σημερινό της όνομα είναι Κων. Λομβάρδου- με τα φαρδιά πεζοδρόμια, οι πλακόστρωτες πλατείες του Σολωμού και του Αγίου Μάρκου, καθώς και η παλιά Πλατεία Pούγα, το σημερινό εμπορικό κέντρο με τις καμάρες της Αλεξάνδρου Ρώμα.
Στην πλατεία Διονυσίου Σολωμού, την κεντρική και μεγαλύτερη πλατεία της πόλης, δεσπόζει το άγαλμα του Εθνικού μας ποιητή και φιλοξενούνται επίσης το Δημαρχείο του Δήμου Ζακυνθίων και τα αγάλματα του ποιητή Ούγκο Φώσκολο, του μουσουργού Παύλου Καρρέρ και της Ελευθερίας. Παλαιότερα ονομαζόταν πλατεία του Μώλου, επειδή σχηματίστηκε από την επιχωμάτωση της περιοχής, γι’αυτό άλλωστε υπάρχει εδώ και ο σταυροπηγιακός ναός του Αγίου Νικολάου του Μώλου (1560), του οποίου εφημέριος υπήρξε και ο Άγιος Διονύσιος. Στην πλατεία Σολωμού βρίσκεται και η Δημόσια Βιβλιοθήκη του νησιού, με αξιόλογα βιβλία και αρχείο του τοπικού τύπου, σε αίθουσα της οποίας στεγάζεται και το Ιστορικό Αρχείο. Τέλος, κόσμημα της πλατείας αποτελεί το επιβλητικό κτήριο, όπου στεγάζεται το Βυζαντινό Μουσείο, το προσεισμικό κτήριο του οποίου κατέρρευσε στον σεισμό του 1953 και ξαναχτίστηκε στην ίδια θέση, με την σημερινή του μορφή.
Μεγάλη Παρασκευή μεσημέρι και ώρα 2.00, εδώ, στην πλατεία Διονυσίου Σολωμού, συντελείται το αποκορύφωμα του Ζακυνθινού Μεγαλοβδόμαδου. Ο κόσμος, Ζακυνθινοί και επισκέπτες, συρρέουν στον Ι.Ν. του Αγίου Νικολάου του Μώλου, απ’ όπου θα ξεκινήσει η λιτανεία του Εσταυρωμένου. Η ατμόσφαιρα είναι μοναδική και τόσο συγκινητική, που δονεί την ψυχή οποιουδήποτε συμμετέχοντα στα δρώμενα! Η πένθιμη λιτανεία αρχίζει υπό τους ήχους του “Ινα τι εφρύαξαν έθνη…” από την φιλαρμονική. Μαζί με τον Εσταυρωμένο λιτανεύεται και η περίφημη Εικόνα της «Mater Dolorosa», της Παναγίας του Πάθους. Η λιτανεία διασχίζει σχεδόν όλη την πόλη και επιστρέφει στην πλατεία Σολωμού, απ’ όπου, πάνω σε βάθρο, ο Μητροπολίτης ευλογεί τον κλήρο και τον λαό με τον Εσταυρωμένο. Η λιτανεία επιστρέφει στον ναό, όπου ο Χριστός εναποθέτεται στον Επιτάφιο.
Ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας, για ολόκληρο το νησί, είναι η πλατεία του Αγίου Μάρκου, που αποτελούσε το πιο αξιόλογο κέντρο κοινωνικής ζωής της Ζακύνθου. Προσωπικότητες των γραμμάτων συναντούνταν εκεί και αντάλλασσαν απόψεις, ενώ σ’ αυτή την πλατεία, το 1797, οι Ποπολάροι έκαψαν και το Libro D’ Oro των ευγενών. Το δέντρο της ελευθερίας στο κέντρο της πλατείας συμβολίζει την απελευθέρωση από τους Ενετούς και την υποδοχή των Γάλλων δημοκρατικών. Εδώ βρίσκεται και ο καθολικός ναός του Αγ. Μάρκου, ο μοναδικός της Ζακύνθου, που ιδρύθηκε το 1518, ως παρεκκλήσι του μοναστηριού των Φραγκισκανών μοναχών. Αργότερα αποτέλεσε τον καθεδρικό ναό της Λατινοεπισκοπής Ζακύνθου – Κεφαλληνίας. Στην πλατεία αυτή βρισκόταν και το ιστορικής σημασίας Καζίνο του νησιού, τόπος συνάντησης των Φιλελευθέρων, το οποίο όμως με τους σεισμούς του 1953 καταστράφηκε και μετασεισμικά στη θέση του κτίστηκε το «Μαυσωλείο Σολωμού, Κάλβου και Eπιφανών Ζακυνθίων».
Την νύχτα της Μεγάλης Παρασκευής η πλατεία Αγίου Μάρκου γίνεται ο τόπος που συγκεντρώνει χιλιάδες ανθρώπων, προκειμένου να παρακολουθήσουν τα πλέον χαρακτηριστικά δρώμενα της ζακυνθινής Πασχαλιάς. Για να πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή, να πούμε ότι το βράδυ της Μ. Παρασκευής γίνεται κανονικά σ’ όλους τους ναούς η Ακολουθία του Επιτάφιου Θρήνου, χωρίς όμως λιτάνευση των Επιταφίων τους. Στον Μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νικολάου των Ξένων η Ακολουθία αυτή, σύμφωνα με παμπάλαιο έθιμο, δεν γίνεται το βράδυ της Μ. Παρασκευής, αλλά τις πρώτες πρωϊνές ώρες του Μεγάλου Σαββάτου και συγκεκριμένα στις 2.00 τα ξημερώματα. Στις 4.00 περίπου το πρωί γίνεται η έξοδος του Επιταφίου, ενώ χιλιάδες κόσμου παρακολουθούν τις μοναδικές αυτές στιγμές. Ο Επιτάφιος επιστρέφει γύρω στις 5.30 στο ναό, όπου συνεχίζεται η Ακολουθία, την οποία αξίζει πραγματικά να παρακολουθήσετε. Ο ωραιότατος ύμνος “Τον Κύριο υμνείτε…”, τονισμένος και αυτός στην Ζακυνθινή εκκλησιαστική μουσική, που ψάλλεται απ’ όλο το λαό, καθώς και η ξακουστή “Gloria” (Δόξα) ή το “κομμάτι” (Πρώτη Ανάσταση) και το σπάσιμο των πήλινων σταμνών από τις νοικοκυρές όλων των σπιτιών, που διαδραματίζονται κατά την Πρώτη Ανάσταση, θα σας εντυπωσιάσουν.
Η πιο ξακουστή περιοχή του νησιού είναι ο κατάφυτος λόφος της Μπόχαλης, που βρίσκεται στο πιο ψηλό σημείο της πόλης της Ζακύνθου και απέχει μόλις 2 χλμ. απ’ αυτήν. Από τα πεζούλια της απολαμβάνει κανείς πανοραμικά τη θέα όλης της πόλης, από το Κρυονέρι ως τον Άγιο Χαραλάμπη και από το λιμάνι ως τον κόλπο του Λαγανά, μέχρι και το Κερί. Συνεχίζοντας τον ανήφορο προσεγγίζει ο επισκέπτης την κορυφή του λόφου της Μπόχαλης, όπου βρίσκεται το βενετσιάνικο Κάστρο, χτισμένο στη θέση της αρχαίας ακρόπολης, της Ψωφίδος. Tο φρούριο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ενετικής οχυρωματικής αρχιτεκτονικής, με κυρίαρχο στοιχείο τους προμαχώνες και κατασκευάστηκε στα πρώτα χρόνια της Ενετοκρατίας (τέλη 15ου-αρχές 16ου αι.).
Εντυπωσιακό είναι και το κτηριακό συγκρότημα του Αγίου Διονυσίου που αποτελείται από τον Ι. Ν. του Πολιούχου της Ζακύνθου, από το Κωδωνοστάσιο – Καμπαναριό του Ναού, από το Μοναστήρι της Ι. Μ. Στροφάδων και του Αγίου Διονυσίου και από το νέο Εκκλησιαστικό Μουσείο – Σκευοφυλάκιο. Το μοναστήρι μεταφέρθηκε (προοδευτικά) από τα Στροφάδια στη Ζάκυνθο, στα χρόνια μετά τη μετακομιδή (1717) του λειψάνου του Αγίου Διονυσίου από τον Πύργο – Μοναστήρι των Στροφάδων, όπου βρίσκεται και ο τάφος του. Το 1803 ανακηρύχθηκε επίσημα ως Άγιος ο Διονύσιος και το 1817 κατασκευάστηκε ο πρώτος ναός προς τιμήν του.
Ξημερώματα Μ. Σαββάτου, το σπάσιμο στην πλατεία Αγίου Μάρκου – Ιερός Ναός Αγίου Διονυσίου – Μεγάλη Παρασκευή στην πλατεία Διονύσιου Σολωμού – Μπόχαλη, πανοραμική άποψη της πόλης της Ζακύνθου – Πλατεία Αγίου Μάρκου
