Εάν σκεφτεί κανείς ότι υπάρχουν σήμερα επαγγέλματα, τα οποία δεν είχαν κάν υπάρξει στην φαντασία μας πριν από λίγα χρόνια, είναι εύκολο να καταλάβουμε ότι και στο άμεσο μέλλον θα υπάρξουν επαγγέλματα, τα οποία σήμερα δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί.
Σιγά αλλά σταθερά, είδαμε στο παρελθόν να φθίνουν ως προτεραιότητες επαγγέλματα που κάποτε υπήρξαν ιδιαίτερα λαμπρά, και σήμαιναν υψηλή κοινωνική θέση, ήταν εγγύηση υψηλής παιδείας, οικονομικής επιφάνειας κ.λπ., όπως αυτά του πολιτικού μηχανικού, του αρχιτέκτονα κ.λπ. Πάντα θα χρειάζεται ένας αρχιτέκτονας και ένας πολιτικός μηχανικός, όμως αυτό που στις δεκαετίες `80 και `90 ήταν στην πρώτη θέση, βλέπουμε σιγά-σιγά να αντικαθίσταται από άλλα επαγγέλματα – προτεραιότητες. Και είναι φυσικό γιατί η κοινωνία είναι ζωντανός οργανισμός, και αλλάζει. Τώρα, προτεραιότητα διεθνώς είναι η ρομποτική, η πληροφορική, η ιατρική μέσω υπολογιστών κ.λπ. Αύριο; Πιθανότατα κάτι που θα βασίζεται στους υπολογιστές, όπως η ΑΙ θέλει να μας πείσει προκαλώντας μας φόβο.
Το ζήτημα είναι πώς θα ετοιμάσουμε τα παιδιά για κάτι που ακόμη δεν γνωρίζουν, έτσι ώστε να μην βρεθούν μπροστά σε ένα μέλλον με κομμένα φτερά;
Στο ερώτημα «αν αρκεί η παιδεία γι’ αυτό», θα ξεκινήσει μια συζήτηση πολύ μεγάλη, καθώς τμήματα της παιδείας έχουν μείνει στο να προετοιμάζουν τους νέους για αυτό που ίσχυε (αόριστος). Δεν είναι μόνον θέμα υποδομών κάθε σχολικού κτηρίου (αν δηλαδή διαθέτει υπολογιστές και εργαστήρια χημείας), ή αν μαθαίνουμε στα παιδιά ξένες γλώσσες. Είναι η ίδια η δομή της εκπαίδευσης: «αποστήθισε κείμενο βιβλίου – μάθε το όπως το διαβάζεις – πες το προφορικά – πάρε βαθμό – γράψε εξετάσεις – συγκέντρωσε βαθμούς – πέρνα στο πανεπιστήμιο – συγκέντρωνε βαθμούς – πάρε πτυχίο»…. Τι έμαθες;
Η αποστήθιση αρκεί στο να δημιουργήσεις έναν σύνθετο τρόπο σκέψης; Στο να μπορείς δηλαδή να συνδυάζεις τις πληροφορίες για να φτάνεις σε συμπεράσματα και ιδέες; Αυτό, είναι ίδιον του δημιουργού και το χρειαζόμαστε πάντα, ανεξαρτήτως εποχής. Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα έχει κατά κόρον βασιστεί στην συλλογή πληροφορίας.
Εδώ θα πρέπει να ακούσουμε και πιθανόν να σεβαστούμε την τάση της νέας γενιάς να αποφεύγει την συλλογή πληροφοριών, που σε εμάς τους μεγαλύτερους έχει τυπωθεί ως ανάγκη, σχεδόν ως καθήκον. Θα πρέπει να σεβαστούμε την ημέρα που θα ξημερώσει αύριο, για αυτούς τους νέους, και να συνεργαστούμε μαζί τους για να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον, στο οποίο θα μπορούν να ανταπεξέλθουν. Δεν είναι η δεκαετία του `80 τώρα. Ούτε του `90, ούτε του 2000, ούτε του 2010… Οι ρυθμοί άλλαξαν και μαζί με αυτούς και οι προτεραιότητες.
Είναι πιθανότατα πιο ενθαρρυντικό να πούμε πως, ό,τι μεγάλωσε την μία γενιά (αυτών που τώρα είναι 40 και πάνω), συνέβη για να μπορούν αυτοί οι άνθρωποι να γυρίσουν και να βοηθήσουν τους επόμενους.
Μπροστά στο μέλλον, ό,τι κι αν φέρει αυτό – είτε ξεκινήσουμε αίφνης από το μηδέν αύριο χτίζοντας αχυροκαλύβες, είτε ζήσουμε σε μια πόλη με ιπτάμενα τραίνα – ένα παιδί θα πρέπει να έχει μάθει να αξιοποιεί στο έπακρο, αυτό που είναι. Γιατί, όσο και αν τώρα φαίνεται ότι τα κομπιούτερ αναλαμβάνουν δράση για το νέο ισχυρό ρεύμα του ΑΙ, δεν θα αργήσει να φανεί η λακκούβα και να γυρίσει η προτεραιότητα στον άνθρωπο – εργαζόμενο.
Εντελώς πρακτικά, και καθόλου θεωρητικά, το παιδί θα πρέπει να μπορεί να αντιληφθεί την αλληλεπίδραση της ζωής στην οποία θα ζήσει, τον νόμο «δράση-συνέπεια», και αυτό θα ξεκινήσει με το να μπορεί να καταλάβει το περιβάλλον στο οποίο ζει. Να παίξει με τα χέρια του, να φτιάξει πράγματα, να τα δει να λειτουργούν. Να μπορεί να βάλει έναν σπόρο στο χώμα και να αναπτύξει την υπομονή και τον σεβασμό για να δει τον σπόρο να αποδίδει και να εξελίσσεται. Να δει τα πράγματα να εξελίσσονται με την δική του συνδρομή. Να αθληθεί για να κατανοήσει την σημασία του συναγωνισμού και του ανταγωνισμού, μέσα από την προσπάθεια και όχι μέσα από το «κόλπο».
Καθόλου θεωρητικά και καθόλου ρομαντικά.
Αυτές οι ποιότητες θα τον κάνουν καλύτερο, ακόμη και στην ρομποτική. Γιατί αυτές είναι οι ποιότητες που θα δημιουργήσουν ευέλικτο τρόπο σκέψης, και τις συνάψεις που χρειάζεται το νευρικό του σύστημα για να προσαρμόζεται υγιώς και χωρίς άγχος στο περιβάλλον του σήμερα και του αύριο.
Αν στο σχολείο το παιδί μπορεί να μάθει να χειρίζεται υπολογιστές, στο σπίτι θα πρέπει να μπορεί να υπάρχει ως άνθρωπος. Ο άνθρωπος που ζει στον κόσμο, που δημιουργήθηκε γι’ αυτόν. Και όχι ο άνθρωπος που υπάρχει από τύχη. Θα πρέπει να μπορεί να χειρίζεται το περιβάλλον του, ισχυρός και με σταθερά βήματα. Εδώ είναι που μας χρειάζεται αυτή η «παραδοσιακή» γνώση του να υπάρχουμε. Ας τα μάθει αυτά λοιπόν έστω και στο σπίτι, αφού το σχολείο δεν υποστηρίζει αυτή την εκπαίδευση.
Αυτό είναι το μόνο που χρειάζεται για ένα μέλλον, όποιο κι αν είναι αυτό, και που δεν υπάρχει κανένας λόγος να μας φοβίζει. Πιθανόν μας φοβίζει το μέλλον γιατί χάσαμε τον έλεγχο από το να εκπαιδεύουμε σωστά τους ανθρώπους. Δεν μπορούμε να φανταστούμε πώς θα αντιδρούν οι άνθρωποι στο μέλλον, και αυτό όντως προκαλεί φόβο. Δεν υπάρχει λόγος να είναι έτσι.
Οι αρχαίοι Έλληνες εκπαίδευαν τα παιδιά τους σε μια ευρεία γκάμα μαθημάτων, και ανάμεσα σε αυτά ήταν τα μαθηματικά και οι φυσικοί νόμοι, αλλά και η μουσική και η τέχνη. Γιατί ο άνθρωπος είναι ένας οργανισμός που διαθέτει καρδιά, νεύρα, αισθητήρια όργανα και όλα αυτά δημιουργούν συναισθήματα. Εάν δεν εκπαιδεύσουμε τους αυριανούς ανθρώπους έτσι ώστε να είναι υγιείς σε όλους τους τομείς του σώματος και άρα της ζωής τους, τότε το μέλλον θα είναι όντως τρομακτικό και ανεξέλεγκτο, έρμαιο ενστίκτων απαίδευτων.
Ενώ, εν κατακλείδι, δύο είναι τα εύκολα κλειδιά και εργαλεία μιας ελαφρύτερης πραγματικότητας: Θα πρέπει αρχικά η μια γενιά να αναγνωρίσει ότι ετοίμαζε τόσα χρόνια τον θρόνο της επόμενης γενιάς, και να την υποστηρίξει – και τέλος να αποτελέσει γι’ αυτήν μια γενναιόδωρη πηγή σοφίας και πραγματικής πληροφόρησης.
photo geralt / https://pixabay.com
