Η αναπαράσταση του Θανάτου με σπαθί στην Αρχαία Ελλάδα υποδηλώνει το “κόψιμο” του νήματος της ζωής ή ακόμη και το κόψιμο των μαλλιών, πράξη η οποία ήταν ένδειξη θανάτου. Οι συγγενείς ενός πολύ βαριά ασθενούς έκοβαν μια τούφα από τα μαλλιά του ως προσφορά στις θεότητες του Κάτω Κόσμου.
Το κόψιμο των μαλλιών ήταν μια ισχυρή τελετουργική πράξη στην Αρχαία Ελλάδα με πολλαπλές σημασίες, που όλες οδηγούν στον συσχετισμό της με το θάνατο:
Προσφορά (ἀπαρχή) και Αφιέρωμα: Τα μαλλιά ήταν ένα από τα πιο προσωπικά αντικείμενα που μπορούσε να προσφέρει ένας άνθρωπος. Η πράξη του κοψίματος και της αφιέρωσής τους σε μια θεότητα (συνήθως σε μια θεά όπως η Άρτεμις ή η Περσεφόνη) ήταν ένας τρόπος να τιμηθεί η θεότητα και να εξασφαλιστεί η καλή διάθεσή της προς τον αποθανόντα ή την οικογένεια. Ήταν, δηλαδή, ένα «λείψανο» του ζωντανού ανθρώπου που αφιερωνόταν στον κάτω κόσμο.
Σύμβολο Μετάβασης και «Θανάτου» του Παλιού Εαυτού: Τα μαλλιά συμβόλιζαν τη νεότητα, τη ζωτικότητα και τη δύναμη. Το κόψιμό τους σήμαινε συμβολικά το τέλος αυτής της ζωτικότητας και τη μετάβαση σε μια νέα κατάσταση ύπαρξης (τον θάνατο). Ήταν ένας φυσικός τρόπος να εκφραστεί η απώλεια.
Σύμβολο Πένθους: Οι ζωντανοί συγγενείς έκοβαν τα δικά τους μαλλιά ως ένδειξη πένθους και θλίψης. Αυτή η πράξη δείχνει την αυτοπροσφορά και τον συμβολικό «θάνατο» των ίδιων των συγγενών λόγω της λύπης τους.
1.Η Σκηνή στην «Αλκηστις» του Ευριπίδη
Το Απόσπασμα (Ευριπίδης, «Αλκηστις», 72-76):
ΘΑ. πόλλ’ ἂν σὺ λέξας οὐδὲν ἂν πλέον λάβοις·
ἡ δ’ οὖν γυνὴ κάτεισιν εἰς Ἅιδου δόμους.
στείχω δ’ ἐπ’ αὐτήν, ὡς κατάρξωμαι ξίφει·
ἱερὸς γὰρ οὗτος τῶν κατὰ χθονὸς θεῶν
ὅτου τόδ’ ἔγχος κρατὸς ἁγνίσῃ τρίχα.
Απόδοση Θρ,Σταύρου
ΘΑΝΑΤΟΣ: “Άσκοπα λόγια λες, δεν θα κερδίσεις τίποτα.
Αυτή η γυναίκα θα κατέβει στον Άδη.
Πηγαίνω προς αυτήν, για να τελέσω με το σπαθί μου την αρχική θυσία.
Γιατί ιερό είναι αυτό το σπαθί για τους χθόνιους θεούς,
όποιου αγνίσει αυτό το δόρυ μια τούφα μαλλιών από το κεφάλι.”
Ανάλυση του Αποσπάσματος από τον Δημήτρη Συμεωνίδη
Αυτές οι γραμμές είναι εξαιρετικά σημαντικές, γιατί ο Ευριπίδης μέσα από το στόμα του Θανάτου μας δίνει την πιο σαφή τελετουργική εξήγηση για τη σχέση του σπαθιού, των μαλλιών και του θανάτου.
«ὡς κατάρξωμαι ξίφει» (για να τελέσω με το σπαθί μου την αρχική θυσία):
Η λέξη «κατάρξωμαι» (από το κατ-άρχομαι) είναι η κλειδί. Σημαίνει «να αρχίσω, να εγκαινιάσω, να τελέσω την πρώτη θυσία» μιας ιεροτελεστίας.
Ο Θάνατος δεν πηγαίνει απλώς να «σκοτώσει». Πηγαίνει να τελέσει μια ιερή πράξη. Η δολοφονία της Αλκηστιδος μετατρέπεται σε τελετουργική θυσία.
«ἱερὸς γὰρ οὗτος… ὅτου τόδ’ ἔγχος κρατὸς ἁγνίσῃ τρίχα»:
Αυτό είναι το «νόμο» που διέπει τον Θάνατο.
Το σπαθί του («ἔγχος» – δόρυ, όπλο) δεν είναι ένα απλό όπλο.
Είναι «ἱερὸς» – ιερό, αγιασμένο αντικείμενο.
Η λειτουργία του είναι να «ἁγνίσῃ τρίχα» – να αγνίσει, να καθαγιάσει μια τούφα μαλλιών από το κεφάλι («κρατός») κάποιου.
Αυτή η πράξη του «κοψίματος-αγνισμού» είναι που αφιερώνει το θύμα («ὅτου» – «όποιου», δηλαδή το θύμα) στους χθόνιους θεούς («τῶν κατὰ χθονὸς θεῶν»).
Ο Θάνατος συναντά τον Απόλλωνα, ο οποίος του ζητά να του παραδώσει την Αλκηστιδα.
Ο Θάνατος αρνείται
Δηλώνει την πρόθεσή του: Πηγαίνει να πάρει την Αλκηστιδα.
Δηλώνει τη Μέθοδό του: Δεν θα τη «πνίξει» ή τη «μαχαιρώσει» με βίαιο τρόπο. Θα εκτελέσει μια ιερή τελετουργία.
Περιγράφει την Τελετουργία: Το ιερό του σπαθί θα κόψει (και συγχρόνως θα καθαγιάσει) μια τούφα από τα μαλλιά της. Αυτή η πράξη είναι η τελετουργική σφραγίδα που μετατρέπει έναν ζωντανό άνθρωπο σε νεκρό και ταυτόχρονα σε νόμιμη προσφορά στους θεούς του Κάτω Κόσμου.
- Στην Ιλιάδατου Ομήρου:
Η Ανάλυση του Απoσπάσματος
(Ιλιάδα, Ψ 134-137)
Το κείμενο:
ἐν δὲ μέσοισι φέρον Πάτροκλον ἑταῖροι.
θριξὶ δὲ πάντα νέκυν καταείνυσαν, ἃς ἐπέβαλλον
κειρόμενοι· ὄπιθεν δὲ κάρη ἔχε δῖος Ἀχιλλεὺς
ἀχνύμενος· ἕταρον γὰρ ἀμύμονα πέμπ’ Ἄϊδόδε.
Απόδοση:Ι.Πολυλά
“Κι στη μέση (της πυράς) κουβάλησαν τον Πάτροκλο οι σύντροφοί του.
Και με μαλλιά σκέπασαν ολόκληρο το νεκρό, όσα εκείνοι ρίχναν
καθώς τα έκοβαν· πίσω κρατούσε το κεφάλι ο δῖος Αχιλλέας
θλιμμένος· γιατί σύντροφο αψογότατο στέλνει στον Άδη.”
Ερμηνεία και Σημασία από τον Δημήτρη Συμεωνίδη
Συλλογική Πράξη Πένθους: Δεν είναι μόνο ο Αχιλλέας που κόβει τα μαλλιά του. Το κείμενο λέει ξεκάθαρα ότι «οι σύντροφοι» (ἑταῖροι) τα έκοβαν και τα έριχναν πάνω στο σώμα του Πατρόκλου για να το σκεπάσουν (καταείνυσαν). Αυτή είναι μια συλλογική, δραματική πράξη πένθους από όλο το στρατόπεδο των Μυρμιδόνων. Κάθε πολεμιστής προσφέρει ένα προσωπικό και συμβολικό μέρος του εαυτού του στον νεκρό ηγέτη και φίλο του.
Τα Μαλλιά ως Εντάφια Σκεπαστήρα: Τα μαλλιά δεν τοποθετούνται απλά στο χέρι. Χρησιμεύουν ως προσωρινό σκεπαστήριο για το πτώμα, ένας τελετουργικός τάφος από ανθρώπινη ύλη. Αυτή η πράξη μετατρέπει την πυρά σε έναν συμβολικό τάφο πριν από την πραγματική καύση. Είναι μια πρωτόγονη, συγκινητική ένδειξη αγάπης και σεβασμού.
Η Στάση του Αχιλλέα: Ο Αχιλλέας δεν κόβει τα μαλλιά του σε αυτήν τη στιγμή. Αυτό που κάνει είναι εξίσου σημαντικό: «κρατούσε το κεφάλι» (καρη ἔχε) του νεκρού φίλου του. Αυτή η χειρονομία δείχνει μια τελευταία, στεναχωρημένη σιωπηλή επικοινωνία και φροντίδα. Είναι ο ηγέτης και ο πιο κοντινός φίλος που υποστηρίζει τον νεκρό σε μια τελευταία στιγμή οικειότητας προτού απελευθερωθεί η ψυχή του με την καύση.
- Στην Ηλέκτρατου Σοφοκλή:
Η Ηλέκτρα και η αδερφή της, Χρυσόθεμις, βρίσκονται μπροστά στον τάφο του πατέρα τους, Αγαμέμνονα. Η Ηλέκτρα έχει στείλει την Χρυσοθεμίδα να κάνει προσφορές στον τάφο, αλλά αυτή ανακαλύπτει ότι κάποιος έχει ήδη αφήσει εκεί μια φρεσκοκομμένη τούφα μαλλιών και έχει σφάξει ένα αρνί ως σπονδή. Η Ηλέκτρα, σε αυτό το απόσπασμα, μιλάει στην Χρυσοθεμίδα.
ΗΛΕΚΤΡΑ: 447-452
λυτήρι᾽ αὐτῇ ταῦτα τοῦ φόνου φέρειν;
οὐκ ἔστιν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν μέθες· σὺ δὲ
τεμοῦσα κρατὸς βοστρύχων ἄκρας φόβας
κἀμοῦ ταλαίνης, σμικρὰ μὲν τάδ᾽, ἀλλ᾽ ὅμως
ἅχω, δὸς αὐτῷ, τήνδε λιπαρῆ τρίχα
καὶ ζῶμα τοὐμὸν οὐ χλιδαῖς ἠσκημένον.
Απόδοση (Ι.Ν. Γρυπάρη):
Μα έλα, παράτα τώρ᾽ αυτά και κόψε
άκρες από τις μπούκλες των μαλλιών σου,
κι από μέρος της άμοιρης εμένα
—λίγα, μ᾽ άλλα δεν έχω— δώσ᾽ του αυτή
προσφορά την πλεξίδα μου και τούτη
τη φτωχοδουλεμένη μου τη ζώνη.
Ερμηνεία των Στίχων: Από τον Δημήτρη Συμεωνίδη
«λυτήρι᾽ αὐτῇ ταῦτα τοῦ φόνου φέρειν;» / «Μα έλα, παράτα τώρ᾽ αυτά…»
Η Ηλέκτρα απορρίπτει τις προσφορές που βρήκε η αδερφή της. Το «λυτήρια» σημαίνει «εξιλαστήρια, προσφορές λύτρωσης». Η Ηλέκτρα λέει ότι δεν είναι δυνατόν αυτές οι προσφορές να φέρνουν λύτρωση για τον φόνο («τοῦ φόνου») «αὐτῇ» – σε αυτήν, δηλαδή στη μητέρα τους, Κλυταιμνήστρα. Εικάζει ότι η μητέρα τους έστειλε τις προσφορές για να εξιλεωθεί για το φόνο που διέπραξε.
«ἀλλὰ ταῦτα μὲν μέθες· σὺ δὲ / τεμοῦσα…» / «…και κόψε άκρες από τις μπούκλες των μαλλιών σου…»
Αφού απορρίπτει τις ύποπτες προσφορές, διατάσσει στη Χρυσοθεμίδα να κάνει τη σωστή, γνήσια προσφορά. Η εντολή είναι άμεση: «Παράτα αυτά και κόψε».
«…κρατὸς βοστρύχων ἄκρας φόβας / κἀμοῦ ταλαίνης…» / «…κι από μέρος της άμοιρης εμένα…»
Ζητάει να κοπεί μια τούφα και από τα δικά της μαλλιά και από της Χρυσοθεμίδας. Η χρήση της λέξης «ταλαίνης» (της δυστυχισμένης, της άμοιρης) για τον εαυτό της δείχνει το βάθος της απόγνωσής της και της φτώχειας της (όχι μόνο υλικής, αλλά και ψυχικής).
«σμικρὰ μὲν τάδ᾽, ἀλλ᾽ ὅμως / ἅχω» / «—λίγα, μ᾽ άλλα δεν έχω—»
Αυτή είναι μια καρδιακή φράση. Η Ηλέκτρα αναγνωρίζει ότι η προσφορά της είναι μικρή και φτωχή. Δεν έχει πλούσια δώρα, αργυρά αγγεία ή πολύτιμα αντικείμενα. Το μόνο που έχει να δώσει είναι το πιο προσωπικό της πράγμα: ένα μέρος του σώματός της. Αυτό δείχνει την αυθεντικότητα και το βάθος του πένθους της.
δὸς αὐτῷ, τήνδε λιπαρῆ τρίχα / καὶ ζῶμα τοὐμὸν…» / «δώσ᾽ του αυτή προσφορά την πλεξίδα μου και τούτη τη… ζώνη μου»
Η προσφορά δεν είναι μόνο τα μαλλιά. Συμπεριλαμβάνει και τη ζώνη της, ένα ακόμη προσωπικό αντικείμενο ένδυσης. Αυτό ενισχύει την ιδέα της πλήρους, συμβολικής προσφοράς του εαυτού της στον πατέρα της. Η ζώνη, ειδικά, μπορεί να συμβολίζει την αγνότητα ή απλά να είναι ένα δείγμα της ταπεινής καθημερινής ζωής της.
Αυτό το απόσπασμα είναι η πιο σαφής και συγκινητική απόδειξη της πρακτικής. Δείχνει ότι:
Η πράξη ήταν καθολικά αναγνωρισμένη ως ο σωστός τρόπος τιμής ενός νεκρού.
Ήταν μια προσφορά από τα πιο προσωπικά αγαθά που διέθετε ένας άνθρωπος.
Η αξία της δεν ήταν στο μέγεθος, αλλά στη συμβολική σημασία και στην ειλικρίνεια του πένθους.
Η πράξη γινόταν ακριβώς στον τάφο του νεκρού, δημιουργώντας μια άμεση, φυσική σύνδεση.
- Στην Ιφιγένεια εν Ταύροις του Ευριπίδη:
Ανάλυση του Αποσπάσματος από την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Ευριπίδη Από τον Δημήτρη Συμεωνίδη
Η Ιφιγένεια, η θυγατέρα του Αγαμέμνονα, πιστεύει ότι ο αδερφός της, Ορέστης, είναι νεκρός. Στην πραγματικότητα, ο Ορέστης είναι ζωντανός και βρίσκεται ακριβώς μπροστά της, αλλά δεν τον αναγνωρίζει αμέσως. Αυτή η σκηνή είναι γεμάτη δραματική ειρωνεία. Η Ιφιγένεια θρηνεί για τον αδερφό της, ενώ αυτός την ακούει.
Το απόσπασμα προέρχεται από έναν θρῆνο , ένα λυρικό άσμα πένθους.
Ιφιγένεια η εν Ταύροις : 170-173
ὦ κατὰ γαίας Ἀγαμεμνόνιον
θάλος, ὡς φθιμένῳ τάδε σοι πέμπω·
δέξαι δ᾽· οὐ γὰρ πρὸς τύμβον σοι
ξανθὰν χαίταν, οὐ δάκρυ᾽ οἴσω.
Απόδοση (Θρ. Σταύρου):
«Ω βλαστέ του Αγαμέμνονα μέσα στον κόρφο της γης,
τούτα δω σου προσφέρνω, μια κι είσαι νεκρός·
δέξου αυτά· δε σου φέρνω στον τάφο σου
τα ξανθά μου μαλλιά και τα δάκρυα μου·»
Ερμηνεία από τον Δημήτρη Συμεωνίδη
«ὦ κατὰ γαίας Ἀγαμεμνόνιον / θάλος…» / «Ω βλαστέ του Αγαμέμνονα μέσα στον κόρφο της γης…»
Η Ιφιγένεια απευθύνεται στον Ορέστη ως «θάλος» (βλαστός, βλαστάρι, νεαρό άνθος). Αυτό είναι ένα πολύ τρυφερό και οικογενειακό επίθετο, που τονίζει τη νεαρή ηλικία του και τη σχέση τους ως αδέλφια. Το «κατὰ γαίας» (μέσα στη γη) τονίζει την πεποίθησή της ότι βρίσκεται στον Άδη.
«…ὡς φθιμένῳ τάδε σοι πέμπω· / δέξαι δ᾽…» / «…τούτα δω σου προσφέρνω, μια κι είσαι νεκρός· / δέξου αυτά…»
Η λέξη «πέμπω» (στέλνω) είναι χαρακτηριστική. Δεδομένου ότι πιστεύει ότι ο τάφος του είναι πολύ μακριά, στην Ελλάδα, «στέλνει» συμβολικά τα δώρα της στον κάτω κόσμο.
«…οὐ γὰρ πρὸς τύμβον σοι / ξανθὰν χαίταν, οὐ δάκρυ᾽ οἴσω.» / «…δε σου φέρνω στον τάφο σου / τα ξανθά μου μαλλιά και τα δάκρυα μου·»
Εδώ, η Ιφιγένεια απαριθμεί ακριβώς ό,τι λείπει και θα έπρεπε να προσφέρει, αλλά δεν μπορεί. Η φράση είναι μια άρνηση (οὐ… οἴσω – “δεν θα φέρω”) που επιβεβαιώνει τον κανόνα:
«ξανθὰν χαίταν»: Τα ξανθά της μαλλιά.
«δάκρυα»: Τα δάκρυα του πένθους.
Η απουσία αυτών των δύο βασικών στοιχείων του πένθους (τα μαλλιά και τα δάκρυα) ενισχύει δραματικά την τραγωδία και την απελπισία της θέσης της. Βρίσκεται σε μια ξένη και βάρβαρη γη, αιχμάλωτη, και δεν μπορεί να εκπληρώσει τα βασικά της καθήκοντα απέναντι στον νεκρό αδερφό της. Η αδυναμία της να προσφέρει τα μαλλιά της είναι σύμβολο της πλήρους αποξένωσής της.
Με βάση και τα τέσσερα αυτά κείμενα, η εικόνα μας για την πρακτική αυτήν είναι πλέον ολοκληρωμένη:
1 .Στην Αλκηστις (Ευριπίδης): Η πρακτική ως ιεροτελεστία και νόμιμη προσφορά στους χθόνιους θεούς.
2 .Στην Ιλιάδα (Ομηρος): Η πρακτική ως προσωπική, συναισθηματική πράξη πένθους και τιμής μεταξύ ηρώων.
- Στην Ηλέκτρα (Σοφοκλής):Η πρακτική ωςκαθαρή, γνήσια πράξη οικογενειακού καθήκοντος, σε αντίθεση με υποκριτικές προσφορές.
- Στην Ιφιγένεια (Ευριπίδης):Η πρακτική ωςαποτύπωμα του θεμελιώδους καθήκοντος, όπου η αδυναμία της εκτέλεσής του υπογραμμίζει την τραγικότητα μιας κατάστασης.
Η πράξη του κοψίματος των μαλλιών ήταν μια βαθιά ριζωμένη τελετουργική και συμβολική πράξη που συνδέονταν άμεσα με τη μετάβαση από τη ζωή στον θάνατο. Λειτουργούσε ως:
Προσφορά (ἀπαρχή) στους χθόνιους θεούς.
Σύμβολο του τέλους της ζωής και της ζωτικότητας.
Ένδειξη πένθους και σύνδεσης μεταξύ ζωντανών και νεκρών.
Η χριστιανική συνέχεια της αρχαίας πρακτικής, η οποία έχει επανερμηνευτεί στο πλαίσιο της νέας θρησκείας.
Η Ακολουθία του Βαπτίσματος
«Ο Ιερεύς κείρει την κόμην της κεφαλής του παιδίου σταυροειδώς, λέγων·
ΙΕΡΕΥΣ
Κείρεται ο δούλος (η δούλη) του Θεού (δείνα) την κόμην της κεφαλής αυτού (αυτής), εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος.
ΧΟΡΟΣ: Αμήν.
ΔΙΑΚΟΝΟΣ: Ελέησον ημάς ο Θεός, κατά το μέγα έλεος σου, δεόμεθά σου, επάκουσον, και ελέησον.»
Ερμηνεία από τον Δημήτρη Συμεωνίδη
Η πράξη του να κόβεται μια μικρή τούφα μαλλιών από το κεφάλι του παιδιού κατά το Βάπτισμα στην Ορθόδοξη Εκκλησία ονομάζεται «Κούρεμα» και είναι μια σημαντική χριστιανική τελετουργία. Οι λόγοι για τους οποίους γίνεται είναι βαθιά συμβολικοί και συνδέονται άμεσα με τις αρχαίες ιδέες που αναφέρατε, αλλά με μια χριστιανική ερμηνεία.
Ακολουθεί ο συμβολισμός και η σημασία της πράξης:
Θυσία και Αφιέρωση στον Θεό
Αυτός είναι ο πιο άμεσος συσχετισμός με την αρχαία πρακτική.
Στην αρχαιότητα: Τα μαλλιά ήταν μια προσωπική προσφορά (απαρχή) στη θεότητα.
Στο χριστιανικό βάπτισμα: Τα μαλλιά του παιδιού είναι η πρώτη του θυσία και αφιέρωση στον Θεό. Εφόσον το βρέφος δεν μπορεί να προσφέρει λόγο, πίστη ή υλικά αγαθά, αυτή η συμβολική πράξη γίνεται εκ μέρους του. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η οικογένεια και η Εκκλησία αφιερώνουν επίσημα το παιδί στον Θεό. Η τούφα των μαλλιών είναι το “δώρο” του παιδιού στη σχέση του με τον Θεό.
Σύμβολο Υπακοής και Εξάρτησης
Το κούρεμα γίνεται σταυροειδώς, από τον ιερέα, ο οποίος λέει:
«Κείρεται ο δούλος του Θεού (το όνομα του παιδιού) εις όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος. Αμήν.»
Ο όρος «δούλος του Θεού» είναι καθοριστικός. Τα μαλλιά, ως σύμβολο της ανθρώπινης ισχύος και ομορφιάς, κομίζονται ως ένδειξη ότι το παιδί από αυτήν την ημέρα και στο εξής «ανήκει» στον Χριστό και ζει σε πνευματική υπακοή σ’ Αυτόν.
Είναι μια δημόσια δήλωση ότι η ζωή του παιδιού δεν είναι πλέον δική του, αλλά του Θεού.
Απελευθέρωση από την Αμαρτία και ένα Νέο Ξεκίνημα
Σε πολλές παραδόσεις, τα μαλλιά συσχετίζονται με την αμαρτία ή την παλαιά, «φυσική» κατάσταση του ανθρώπου.
Το να κόβονται συμβολίζει την αποκοπή της δουλείας της αμαρτίας (που κληρονομεί το βρέφος) και την έναρξη μιας νέας, ελεύθερης ζωής στο Χριστό.
Όπως το νερό του βαπτίσματος «καθαρίζει», έτσι και το κούρεμα «αφαιρεί» συμβολικά την παλαιά φύση.
Σύμβολο Αποδοχής στην Εκκλησιαστική Κοινότητα
Η πράξη του κουρέματος είναι ένα από τα στάδια της βαπτιστικής τελετής (μαζί με το άγιασμα, το χρίσμα και την κοινωνία). Δηλώνει την οριστική και πλήρη ένταξη του παιδιού στο σώμα της Εκκλησίας. Είναι μια ορατή, φυσική πράξη που επισημαίνει τη μετάβαση από το «έξω» στο «μέσα».
Η πράξη του «Κουρέματος» στο ορθόδοξο βάπτισμα είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα πώς ο Χριστιανισμός δανείστηκε, επανερμήνευσε προϋπάρχουσες κοσμικές και θρησκευτικές πρακτικές, δίνοντάς τους μια νέα, βαθιά πνευματική σημασία.
Δεν είναι πλέον ένα προσφορά στον θάνατο, αλλά μια αφιέρωση στη Ζωή. Δεν είναι πράξη πένθους, αλλά πράξη χαράς και υπακοής. Αποτελεί, λοιπόν, μια ζωντανή σύνδεση μεταξύ της αρχαίας ανθρώπινης ανάγκης για συμβολική θυσία και της χριστιανικής θεολογίας της σωτηρίας και της αφιέρωσης.
Πηγές:
Ευριπίδης, «Άλκηστις»,(72-76):
Ιλιάδα του Ομήρου (Ψ 134-137)
Ηλέκτρα του Σοφοκλή (445-452)
Ιφιγένεια η εν Ταύροις του Ευριπίδη (170-173)
Ακολουθία του Βαπτίσματος
Θησαυρός Ελληνικής Γλώσσας (TLG)
Κείμενα και αναλύσεις από τον Δημήτρη Συμεωνίδη
photo by kropekk_kl, https://pixabay.com
