Είναι περίπλοκη και πολυσχιδής. Μπορούμε να πούμε ότι ο Στωικισμός λειτούργησε ως ένα είδος “προετοιμασίας” και πλαίσιο φιλοσοφικής έκφρασης για τα πρώτα χριστιανικά κείμενα και τους Πατέρες της Εκκλησίας, παρόλο που οι δύο κόσμοι διαφέρουν ουσιαστικά στη θεμελιώδη τους κοσμοθεωρία.
Ακολουθούν οι κύριες πτυχές αυτής της σχέσης:
Ομοιότητες και Επιρροές (Που διευκόλυναν τη διάλογο)
Ηθική και Αρετή: Και οι δύο φιλοσοφίες δίνουν τεράστια βάρος στην ηθική ζωή, στην αυτοσυγκράτηση, στην ανδρεία, στη δικαιοσύνη και στην υπεροχή της ψυχής έναντι των υλικών αγαθών. Ένας χριστιανός θα μπορούσε να διαβάσει τα “Προς Εαυτόν” του Μάρκου Αυρηλίου και να συμφωνήσει με πολλά από τα ηθικά διδάγματα.
Λόγος (Logos): Αυτή είναι ίσως η πιο σημαντική σύνδεση.
Στο Στωικισμό: Ο Λόγος είναι η θεϊκή, λογική και δημιουργική αρχή που διέπει το σύμπαν, η νόμος της φύσης που όλα ακολουθούν.
Στο Χριστιανισμό: Ο Ιωάννης το Ευαγγέλιο ξεκινάει με “Εν αρχή ην ο Λόγος…” (Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος). Οι πρώτοι χριστιανοί θεολόγοι χρησιμοποίησαν αυτήν την έννοια για να εξηγήσουν στον ελληνόφωνο κόσμο ότι ο Χριστός είναι η ενσάρκωση αυτού του θεϊκού Λόγου, της σοφίας και της δημιουργικής δυνάμεως του Θεού.
Φυσικό Νόμο, Θεϊκός Νόμος: Οι Στωικοί μιλούσαν για έναν κοσμικό νόμο (φυσικό δίκαιο) που διέπει όλους τους ανθρώπους. Οι χριστιανοί μίλησαν για έναν θεϊκό νόμο που είναι εγγεγραμμένος στις καρδιές όλων (π.χ. στην Παύλου Επιστολή προς Ρωμαίους).
Απάθεια, Εγκράτεια: Οι Στωικοί επιδίωκαν την απάθεια (απουσία των παθών που προκαλούνται από λανθασμένες κρίσεις). Οι χριστιανοί μίλησαν για εγκράτεια (τον έλεγχο των παθών με τη βοήθεια της Χάριτος του Θεού). Η εξωτερική εκδήλωση μοιάζει παρόμοια, αλλά το κίνητρο διαφέρει.
Κοσμοπολιτισμός: Ο Στωικισμός δίδασκε ότι όλοι οι άνθρωποι είναι αδέλφια λόγω του κοινού τους Λόγου. Το Χριστιανισμό δίδαξε ότι όλοι οι άνθρωποι είναι αδέλφια ως παιδιά του ίδιου Θεού.
Ουσιαστικές και Θεμελιώδεις Διαφορές
Ο Θεός
Στωικισμός: Πανθεϊσμός. Ο Θεός είναι ο Λόγος, μια λογική, υλική ενέργεια που διαποτίζει το σύμπαν. Το σύμπαν είναι ο Θεός.
Χριστιανισμός: Θεϊσμός (Και μονοθεϊσμός). Ο Θεός είναι μια υπερβατική, προσωπική οντότητα που δημιούργησε το σύμπαν εκ του μη όντος και είναι ξεχωριστό από αυτό.
Μεταθανάτια Ζωή:
Στωικισμός: Οι απόψεις ποίκιλαν, αλλά γενικά η ψυχή θεωρείται υλική και διαλύεται μετά το θάνατο (ή απορροφάται πίσω στον κοσμικό Λόγο). Δεν υπάρχει έννοια προσωπικής ανάστασης.
Χριστιανισμός: Πιστεύει στην αθανασία της ψυχής και στην σωματική ανάσταση των νεκρών για μια αιώνια ζωή κοντά στον Θεό.
Πηγή της Ηθικής
Στωικισμός: Η ηθική προκύπτει από τη λογική και τη συμμόρφωση με τη φύση (τον Λόγο). Ο σκοπός είναι η ευδαιμονία μέσω της αρετής.
Χριστιανισμός: Η ηθική προκύπτει από τη θέληση του Θεού που αποκαλύπτεται. Ο σκοπός είναι η δόξα του Θεού και η σωτηρία, που επιτυγχάνεται μέσω της πίστης και της χάριτος, και όχι μόνο μέσω της λογικής προσπάθειας.
Η Πρόνοια
Στωικισμός: Η Πρόνοια είναι η αναπόφευκτη και λογική πορεία του πεπρωμένου (ειμαρμένη). Ο σοφός αποδέχεται τα πάντα με ηρεμία.
Χριστιανισμός: Η Πρόνοια είναι η ενεργή και αγάπη φροντίδα του προσωπικού Θεού για τη δημιουργία Του.
Μελετώντας την Στωϊκή φιλοσοφία βγαίνει το συμπέρασμα ότι:
Ο Στωικισμός δημιούργησε ένα φιλοσοφικό πλαίσιο που βοήθησε τους πρώτους χριστιανούς απολογητές να επικοινωνήσουν τα δόγματά τους στον ελληνόφωνο ρωμαϊκό κόσμο και να τα εκφράσουν με φιλοσοφικό βάθος. Πολλές έννοιες (Λόγος, αρετή, φυσικό δίκαιο) δανειστήκαν και “βαπτίστηκαν” με νέο, χριστιανικό νόημα.
Ωστόσο, η ομοιότητα στα ηθικά ιδανικά κρύβει μια ριζικά διαφορετική θεολογική βάση. Ο Στωικισμός είναι μια φιλοσοφία που βασίζεται στη λογική και στη φύση, ενώ ο Χριστιανισμός είναι μια θρησκεία που βασίζεται στην αποκάλυψη και στη σχέση με έναν προσωπικό Θεό
photo Mikewildadventure, https://pixabay.com
