Τα εγκλήματα της εκκλησίας πήγαν να τα φορτώσουν στην Λουκρητία
Οι τρεις πιστοί του ακόλουθοι του Πάπα Αλεξάνδρου Στ :
Ένας διεφθαρμένος Πάπας ο Αλέξανδρος ΣΤ
Ο Αλέξανδρος ΣΤ΄ (Papa Alessandro VI, γεννημένος ως Ροντερίκ Λιανσόλ ντε Βόργια, καταλανικά: Roderic Llançol de Borja, 1 Ιανουαρίου 1431 – 18 Αυγούστου 1503) ήταν Πάπας από τις 11 Αυγούστου του 1492 έως το θάνατό του.
Η Σκληρότητα, η Σιμωνία και η Λαγνεία». Αυτό έγραψε ο Μακιαβέλι, όταν πέθανε ο Πάπας Αλέξανδρος VI, ποντίφικας από το 1492 έως το 1503.
Εξαγόρασε την εκλογή του δωροδοκώντας καρδιναλίους ενώ διόρισε συγγενείς και φίλους σε θέσεις εξουσίας ,Μέσω των πολιτικών του, δεν δίστασε να εξοντώσει τους αντιπάλους του για να καρπωθεί την περιουσία τους, και να χρησιμοποιήσει βία και στρατιωτική δύναμη προκειμένου να εδραιώσει τη θέση του.‘Ηταν υπεύθυνος για το θάνατο του πολιτικού και θρησκευτικού ηγέτη της Φλωρεντίας, δομηνικανού μοναχού Τζιρόλαμο Σαβοναρόλα, που καταδικάστηκε σε θάνατο κατηγορούμενος ως αιρετικός το 1498, και κάηκε στην Πιάτσα ντελλα Σινιορία της Φλωρεντίας.
Η διαφθορά που συνόδευε την θητεία του Αλέξανδρου VI συνέβαλε στη δημιουργία ενός κλίματος αναταραχής εντός της Καθολικής Εκκλησίας, που τελικά οδήγησε σε κινήματα μεταρρύθμισης, όπως η Μεταρρύθμιση του 16ου αιώνα, που ίδρυσε τον Προτεσταντισμό.
Στην ιστορία της ανθρωπότητας οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν την ξεχασμένη μερίδα.
Το Μεσαίωνα, οι διάσημες γυναίκες είναι είτε οσίες είτε μάρτυρες, οι οποίες εξυμνήθηκαν σε θρησκευτικά κείμενα, όπως το Χρυσό Συναξάρι του Ιακώβου του Βοραγινού· αλλού πάλι είναι γυναίκες των σαλονιών, τις ιστορίες των οποίων αφηγείται ο Μπραντόμ στους Βίους κοσμικών κυριών, το 16ο αιώνα.
Έτσι η γυναίκα είναι είτε αγία είτε εταίρα· αποτελεί την ανάπαυση του πολεμιστή ή τη σωτηρία της ψυχής του. Για το ρόλο της στη διακυβέρνηση των εθνών, στις επιστήμες, τις τέχνες, τη λογοτεχνία και την ιστορία· ελάχιστες αναφορές υπάρχουν: φαίνεται πως στους τομείς αυτούς οι γυναίκες δεν υπάρχει λόγος να έχουν θέση.
Ο λόγος τώρα για την Λουκρητία Βοργία.
Μια μορφή συκοφαντημένη και συγκινητική
Στις 4 Σεπτεμβρίου του 1501, η κόρη του πάπα Αλεξάνδρου ΣΤ¨ Βοργία παντρεύτηκε τον κληρονόμο του Δουκάτου της Φερράρας. Με τη βοήθεια μιας τεράστιας προίκας, εισερχόταν σε μία από τις πρώτες οικογένειες της Ιταλίας. Ήταν 21 ετών και ο Αλφόνσος ήταν ο τρίτος σύζυγός της.
Ο Αλέξανδρος ΣΤ΄ δεν ήταν ακόμη παρά ο καρδινάλιος Ροδρίγο Βοργίας όταν το 1480, η ευνοούμενη του Βανότσα Κατανέι έφερε στον κόσμο τη Λουκρητία. Κληρικός πολύ φιλήδονος, είχε ήδη αποκτήσει παιδιά από άλλες ερωμένες, και η Βανότσα του έδωσε και τρία αγόρια: τον Καίσαρα, τον Τζοβάνι και τον Ζοφρέ. Πριν από την Αντιμεταρρύθμιση, οι ιεράρχες συμπεριφέρονταν μάλλον ως μεγάλοι άρχοντες παρά ως κληρικοί, και η ζωή του Ροδρίγο δεν είχε τίποτε το ασυνήθιστο.
Το 1492, ο Ροδρίγο έγινε πάπας με το όνομα Αλέξανδρος ΣΤ΄. Εγκατέστησε την οικογένεια του σε ένα ανάκτορο πλάι στο Βατικανό, στο οποίο, εκτός από τη Λουκρητία και τη Βανότσα, ζούσαν η Τζούλια Φαρνέζε, η νέα παλλακίδα του αγίου πατρός, και η μητέρα της Αντριάνα του Μιλάνου. Οι υψηλότεροι αξιωματούχοι, καρδινάλιοι ή πρεσβευτές, πήγαιναν να υποβάλουν τα αιτήματά τους στις «γυναίκες του πάπα», όπως τις αποκαλούσε ο ιεροκήρυκας Σαβοναρόλα, ο οποίος, την ίδια εποχή, εκτόξευε από τη Φλωρεντία μύδρους κατά του αμαρτωλού αρχηγού της Εκκλησίας.
Η τύχη της γενιάς
Σε ηλικία δεκατριών ετών η Λουκρητία αποτελούσε μια ελκυστική νύφη: ήταν ήδη διάσημη για την ομορφιά της – οι ζωγραφικοί πίνακες την απεικονίζουν με σώμα λεπτό, πολύ μακριά μαλλιά και μάτια με βαθύ γαλάζιο χρώμα – και είχε, επί πλέον, σημαντική προίκα. Ο σύζυγος που επελέγη ήταν ο Τζοβάνι, κόμης του Πέζαρο, μέλος του πανίσχυρου οίκου των Σφόρτσα, ηγεμόνων του Δουκάτου του Μιλάνου. Αλλά ο πάπας έκρινε λίγο αργότερα κακή την επιλογή του, γιατί ο κόμης δεν είχε καμία πιθανότητα να κληρονομήσει κάποια ημέρα το δουκάτο. Υπήρχε όμως και πολιτικός λόγος: οι πόλεμοι της Ιταλίας είχαν αρχίσει – ο βασιλιάς της Γαλλίας, σύμμαχος των Σφόρτσα, είχε ξεκινήσει για την κατάκτηση του Βασιλείου της Νεαπόλεως, που υπαγόταν στην Αραγώνα. Ο πάπας, που δεν μπορούσε να αποδεχθεί ότι τα εδάφη τα οποία ήλεγχε, στο κέντρο της Ιταλίας, θα περικλείονταν από δυο δυνάμεις συμμάχους μεταξύ τους, υπερασπίστηκε τους Αραγωνέζους. Οι Σφόρτσα, έχοντας επίγνωση της κατάστασης, κυκλοφόρησαν διαδόσεις ότι ο πάπας ήταν έτοιμος να δολοφονήσει τον Πέζαρο με τη συνενοχή της Λουκρητίας. Η νεαρή γυναίκα απέκτησε τότε τη φήμη της δηλητηριάστριας,. Στην πραγματικότητα, ο Αλέξανδρος διέθετε απλούστερο μέσο από το δηλητήριο για να απελευθερώσει την κόρη του από τα δεσμά της: τη διάλυση του γάμου της. Όταν κλήθηκε να αναγνωρίσει ότι δεν είχε ολοκληρώσει την ένωση, ο Τζοβάνι Σφόρτσα άφησε να εννοηθεί ότι ο πάπας ήθελε να ξαναπάρει την κόρη του για δική του χρήση. Τη φορά αυτή κρινόταν η ίδια η τρυφερότητα του πατέρα προς την κόρη: ο θόρυβος ότι διατηρούσαν αιμομικτικές σχέσεις διαδόθηκε σε όλη την Ιταλία. (Και για τα δυο παιδιά της Λουκρητίας ο πάπας εξέδωσε δύο αναγνωριστικές βούλες που φυλάσσονταν στα αρχεία της Μόντενα. Στη μεν μία εξ αυτών ο πάπας αναγνώριζε το βρέφος ως τέκνο του Καίσαρα Βοργία, στη δε άλλη ως τέκνο δικό του!)
Οι τρομερές αυτές συκοφαντίες δεν εμπόδισαν πολυάριθμους μνηστήρες να ζητήσουν εκ νέου το χέρι της νεαρής γυναίκας, για να κερδίσουν έτσι την εύνοια του πάπα. Ο Καίσαρ Βοργίας, αδελφός της Λουκρητίας και προσωρινό όργανο του πατέρα του – διηύθυνε το στρατό του Αλεξάνδρου – πίεσε για μια ένωση με το Βασίλειο της Νεαπόλεως, δηλαδή για το γάμο της Λουκρητίας με τον Αλφόνσο του Μπισέλιε, νόθο γιο του ηγεμόνα αυτού του βασιλείου. Οι γάμοι τελέστηκαν, πράγματι, το 1497. Τρία μόλις χρόνια αργότερα, όμως, το 1500, ο ίδιος ο Καίσαρ, που είχε εν τω μεταξύ συνάψει συνθήκη με τους Γάλλους, δολοφόνησε εν ψυχρώ το νέο σύζυγο. Η Λουκρητία δεν αναμίχθηκε καθόλου σε αυτό το έγκλημα, αλλά ολόκληρη η Ιταλία και πάλι τη θεώρησε ως ένοχη. Η νεαρή γυναίκα, τη γνώμη της οποίας ουδείς ζητούσε, υποχρεώθηκε να ξαναπαντρευτεί μετά από ένα χρόνο.
Η δέσποινα της Φερράρας
Ο νεοεκλεγμένος σύζυγος ήταν ο δούκας της Φερράρας. Αλλά στο εξής, η Λουκρητία δεν ήταν πια παιδί, και ο πατέρας της αποφάσισε να της εμπιστευθεί άμεσα ευθύνες. Έτσι, την ονόμασε, στα 19της χρόνια, κυβερνήτη του Σπολέτο, υψηλό αξίωμα προοριζόμενο ως τότε για ιεράρχες. Και η Λουκρητία κυβέρνησε πραγματικά, οργανώνοντας ένα αστυνομικό σώμα ή επιβάλλοντας εκεχειρίες με τη γειτονική πόλη. Το 1561, για μερικές εβδομάδες, η Λουκρητία ανέλαβε μάλιστα και τη διεύθυνση της Εκκλησίας, ενώ ο πάπας επισκεπτόταν τα εδάφη του.
Η Λουκρητία επέδειξε εξαιρετικές ικανότητες στο ρόλο της δούκισσας της Φερράρας, κερδίζοντας την αποδοχή εκ μέρους των υπηκόων της χάρη στη σταθερή της διακυβέρνηση. Η Λουκρητία προσείλκυσε γύρω της ποιητές όπως ο Πιέτρο Αρετίνο και ο Πιέτρο Μπέμπο. Με το θάνατο του πάπα, το 1503, η δούκισσα επανήλθε στο μεγάλο όνειρο των Βοργία να δημιουργήσουν ένα πραγματικό κράτος στην κεντρική Ιταλία και βοήθησε τον αδελφό της, Καίσαρα, στρατολογώντας δυνάμεις για λογαριασμό του. Ο νέος πάπας Ιούλιος Β΄, εξαιρετικά εχθρικός έναντι των Βοργία, κήρυξε το 1509 τις εχθροπραξίες κατά του δούκα της Φερράρας, ο οποίος έμεινε πιστός στο βασιλιά της Γαλλίας. Όπως άλλοτε στο Βατικανό, η Λουκρητία ανέλαβε η ίδια τις υποθέσεις του κράτους κατά την απουσία του συζύγου της που ήταν απασχολημένος με τον πόλεμο, εμψυχώνοντας επί τόπου την αντίσταση μέχρι το θάνατο του Ιουλίου Β΄ το 1513. Η αντίσταση αυτή εμπεριείχε ίσως και κάποιο θρησκευτικό νόημα: το 1519, τη χρονιά ακριβώς του θανάτου της, η δούκισσα – κόρη του αρχηγού της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας – προσηλυτίστηκε στη Μεταρρύθμιση που είχε διακηρύξει ο πρώην μοναχός Μαρτίνος Λούθηρος δυο μόλις χρόνια πριν. Η γυναίκα αυτή, η οποία γνώριζε καλύτερα από τον καθένα τα ήθη της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, επέλεξε το στρατόπεδο αυτών που ήθελαν να την αναμορφώσουν. Η ρωμαιοκαθολική ιστοριογραφία δεν επρόκειτο να της το συγχωρήσει: τις συκοφαντίες που εκτόξευσαν εναντίον της οι σύγχρονοι της τις επανέλαβαν πολλοί μεταγενέστεροι συγγραφείς.
Η Ιταλία των Βοργία
Εστία της Αναγέννησης, η Ιταλία υπήρξε το σχολείο της Ευρώπης, την οποία γονιμοποίησε με τις τέχνες της και τον πλούτο των εμπόρων και των τραπεζιτών της. Αλλά «εγκαταλελειμμένη στις ιδιοτροπίες του καθενός» (Δάντης), η χώρα ήταν κατακερματισμένη σε αντιμαχόμενες ηγεμονίες, γεγονός που την καθιστούσε επίκεντρο των ορέξεων των ξένων δυνάμεων: της Γαλλίας από την εποχή του Καρόλου Ζ΄, και της Ισπανίας.
Η Αγία Έδρα ήταν τότε σημαντική δύναμη υπερασπιζόμενη σκληρά τα εδαφικά της συμφέροντα. Ο πάπας Αλέξανδρος ΣΤ΄, το γένος Βοργία, φερόταν ως ίσος προς ίσον με τους ηγεμόνες της Ευρώπης, ενώ τα στρατεύματα του γιου του Καίσαρα ανέτρεπαν κοσμικές ιταλικές δυναστείες. Η νεαρή Λουκρητία ήταν για τον πάπα ένα όργανο για την προώθηση της ηγεμονικής αυτής πολιτικής.
Η Θεατρική Τραγωδία του Βίκτωρ Ουγκώ ¨Λουκρητία Βοργία .Στα Ελληνικά
”Λουκρητία Βοργία” του Βίκτωρος Ουγκώ (1833), Lucrezia Borgia – Victor Hugo
Η “Λουκρητία Βοργία” (Lucrezia Borgia) του Βικτόρ Ουγκώ δεν είναι όπερα, αλλά μια θεατρική τραγωδία σε πρόζα. Ωστόσο, το έργο του Ουγκώ είναι πολύ σημαντικό γιατί ενέπνευσε μια εξαιρετικά γνωστή όπερα από έναν μεγάλο Ιταλό συνθέτη. Ας ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα:
- Το Θεατρικό Έργο του Βικτόρ Ουγκώ
Τίτλος: Lucrèce Borgia (Γαλλικά)
Πρεμιέρα: 2 Φεβρουαρίου 1833 στο Θέατρο της Πόρτας Σαιν-Μαρτέν στο Παρίσι.
Είδος: Ρομαντικό δράμα/τραγωδία.
Υπόθεση: Το έργο επικεντρώνεται στην κυρίαρχη φιγούρα της ιταλικής Αναγέννησης, Λουκρητία Βοργία, την κόρη του Πάπα Αλέξανδρου ΣΤ’. Ο Ουγκώ παρουσιάζει μια πολύπλοκη εικόνα: από τη μία, είναι μια μοιραία και επικίνδυνη γυναίκα, και μητρική, που είναι έτοιμη να δολοφονήσει για να προστατεύσει το μεγαλύτερο μυστικό της: τον νόθο γιο της, Τζενάρο. Από την άλλη, είναι η ίδια θύμα της καταπιεστικής οικογενειακής της κατάστασης.
Κύρια Θέματα: Η διπλή φύση (η μητέρα και η δολοφόνος), η καταραμένη οικογένεια, η αναζήτηση της συγχώρεσης και της μητρότητας, ο κατασκοπευτικός μηχανισμός της πολιτικής.
Σημασία: Ήταν μια τεράστια θεατρική επιτυχία και ένα χαρακτηριστικό δείγμα του γαλλικού Ρομαντισμού, με τον Ουγκώ να χρησιμοποιεί ένα ιστορικό σκηνικό για να διερευνήσει δυναμικές ψυχολογικού και ηθικού ενδιαφέροντος.
- Η Όπερα του Γκαετάνο Ντονιτσέτι
https://youtu.be/AFrgN6USqlw?si=cUQCCMOTT0xCIxpX
με Αγγλικούς υπότιτλους
Η σύγχυση προκύπτει επειδή ο μεγάλος Ιταλός συνθέτης της όπερας Γκαετάνο Ντονιτσέτι μετέφρασε το θεατρικό έργο του Ουγκώ σε όπερα.
Τίτλος: Lucrezia Borgia (Ιταλικά)
Πρεμιέρα: 26 Δεκεμβρίου 1833, στη Σκάλα του Μιλάνου (μόλις 11 μήνες μετά την πρεμιέρα του θεατρικού έργου!).
Λιμπρέτο: Ο Felice Romani προσάρμοσε δραματικά το κείμενο του Ουγκώ για τις ανάγκες της όπερας, απλοποιώντας κάπως την πλοκή και δίνοντας έμφαση στα λυρικά και δραματικά σημεία.
Μουσική: Είναι μια Μεγάλη Όπερα (Bel canto) με υπέροχες άριες, δυνατά συγκεντρωμένα συγκροτήματα (quartet, sextet) και έναν εντυπωσιακό προλόγο (ουβερτούρα) που θέτει τον σκοτεινό τόνο.
Βασικές Διαφορές από το Θεατρικό:
Ο Ουγκώ είχε δημιουργήσει μια πολύπλοκη πλοκή με πολλούς δευτερεύοντες χαρακτήρες. Ο Ντονιτσέτι και ο λιμπρετίστης του επικεντρώνονται στην τριάδα Λουκρητία – Τζενάρο – Ο σύζυγος δούκας Αλφόνσος της Φερράρα.
Το φινάλε της όπερας είναι εξαιρετικά δραματικό και τραγικό: Η Λουκρητία, άθελά της, δηλητηριάζει τον ίδιο της τον γιο, Τζενάρο. Αφού αργά συνειδητοποιήσει το τρομερό λάθος της, ο Τζενάρο πεθαίνει στα χέρια της και εκείνη αποκαλύπτει δημόσια τη σχέση τους πριν καταρρεύσει νεκρή πάνω από το σώμα του.
Η όπερα τονίζει περισσότερο το τραγικό στοιχείο και τη μουσική έκφραση της απόγνωσης και της μητρότητας.
Σημαντικά Μουσικά Κομμάτια από την Όπερα:
“Com’è bello!” (Άρια του Τζενάρο)
“V’ho in core, avvampo” (Ντουέτο Λουκρητίας και Τζενάρο)
Το μεγάλο Σεξτέτο (Φινάλε Πράξης Α’)
“Era desso il figlio mio” (Η τελική τραγική σκηνή της Λουκρητίας)
Συμπέρασμα:
Ο Βίκτωρ Ουγκώ έγραψε μια ρομαντική τραγωδία για τη Λουκρητία Βοργία.
Ο Γκαετάνο Ντονιτσέτι τη μετέτρεψε σε μια διάσημη όπερα bel canto, που είναι αυτή που ανέβαζουν σήμερα τα λυρικά θέατρα σε όλο τον κόσμο.
Ιστορικοί και συγγραφείς που προσπάθησαν να αποκαταστήσουν το όνομα της Λουκρητίας Βοργία.
Μετάφραση από τα Αγγλικά από
τον Δημήτρη Συμεωνίδη JP
Η Λουκρητία Βοργία: Από τον Μύθο στην Ιστορία – Οι Συντάκτες της Αποκατάστασής της
Για πέντε αιώνες, το όνομα Λουκρητίας Βοργία συνδέθηκε με μια σκοτεινή θρυλική μορφή: η δηλητηριάστρια της Αναγέννησης, η ανήθικη κόρη του Πάπα, η γυναίκα που συμβόλιζε την εγκληματική πολιτική των Βοργία. Σήμερα, ωστόσο, αυτή η εικόνα έχει ανατραπεί ριζικά. Αυτή η μετάβαση από τον μύθο στην ιστορία οφείλεται σε μια σειρά από ερευνητές και συγγραφείς του 20ού και 21ού αιώνα, οι οποίοι επανεξέτασαν τα στοιχεία και ανέδειξαν μια πολύ πιο πολύπλοκη και ανθρώπινη μορφή.
Αυτοί είναι οι κύριοι «υπερασπιστές» και αναθεωρητές του βιογραφικού της:
- Ουίλιαμ Ρόσκοε (William Roscoe):Ένας Βρετανός ιστορικός του 18ου αιώνα, ο Ρόσκοε ήταν ένας από τους πρώτους σύγχρονους συγγραφείς που αμφισβήτησε την αρνητική αντίληψη για τους Βοργία στο έργο τουThe Life and Pontificate of Leo the Tenth.
Ο Ουίλιαμ Ρόσκοε (William Roscoe) υπερασπίζεται τη Λουκρητία Βοργία στο σημαντικό του έργο:
“The Life and Pontificate of Leo the Tenth” (Η Ζωή και η Παποσύνη του Λέοντα του Δέκατου)
Έκδοση: Πρώτη έκδοση 1805 (σε 4 τόμους).
Περιεχόμενο: Παρόλο που το κύριο θέμα του βιβλίου είναι η ζωή του Πάπα Λέοντα Ι’ (Τζοβάννι ντε Μέντιτσι), ο Ρόσκοε αφιερώνει σημαντικό χώρο και ανάλυση στην προηγούμενη εποχή των Βοργία, συμπεριλαμβανομένης της Λουκρητίας.
Πώς και γιατί την υπερασπίζεται:
Ο Ρόσκοε, ένας ιστορικός, πολιτικός και φιλάνθρωπος της Εποχής του Διαφωτισμού, έφερε μια νέα, λογική και κριτική προσέγγιση στις πηγές για τους Βοργία. Σε αντίθεση με τους συγγραφείς που είχαν επαναλάβει απλώς τους σκανδαλώδεις θρύλους, ο Ρόσκοε:
Αποδομεί τον “Μαύρο Θρύλο”: Αμφισβήτησε συστηματικά τις πιο ακραίες κατηγορίες (ειδικά για δηλητηρίαση και μοιχεία) εναντίον της Λουκρητίας και της οικογένειάς της, θεωρώντας τις ως προϊόν προπαγάνδας και προκατάληψης των πολιτικών εχθρών τους.
Τοποθετεί την ιστορία στο πλαίσιό της: Προσπάθησε να κατανοήσει τις πράξεις των Βοργία στο πλαίσιο της βίαιης και διεφθαρμένης πολιτικής πραγματικότητας της Ιταλίας του 15ου αιώνα, χωρίς να τους δαιμονοποιεί επιλεκτικά.
Αναγνωρίζει τα θετικά στοιχεία: Στην περίπτωση της Λουκρητίας, ανέδειξε την καλλιέργειά της, τον ρόλο της ως προστάτιδας των τεχνών στη Φερράρα και την ικανότητά της ως διοικήτριας, παρουσιάζοντάς την ως ένα προικισμένο και μορφωμένο άτομο, παρά θύμα των περιστάσεών της.
Συμπέρασμα: Ο Ουίλιαμ Ρόσκοε δεν έγραψε μια ξεχωριστή βιογραφία για τη Λουκρητία. Ωστόσο, μέσα στο ευρύτερο ιστορικό του έργο για τον Λέοντα Ι’, παρουσίασε την πρώτη σοβαρή και τεκμηριωμένη άμυνά της, θέτοντας τα θεμέλια για όλους τους μετέπειτα συγγραφείς που προσπάθησαν να ξεπεράσουν τον θρύλο και να ανακαλύψουν την ιστορική γυναίκα.
2.Ουίλιαμ Γκίλμπερτ (William Gilbert)
και η Πρωτοποριακή Άμυνα της Λουκρητίας Βοργία
Στο δίτομο βιογραφικό του έργο το 1869, Ουίλιαμ Γκίλμπερτ
Τίτλος: «Λουκρητία Βοργία, Δούκισσα της Φερράρας: Μια Βιογραφία» (Lucrezia Borgia, Duchess of Ferrara: A Biography).
Eνήργησε υπέρ της υπεράσπισης της Λουκρητίας Βοργία παρουσιάζοντας έρευνα που απέριπτε τις ιστορικές κατηγορίες για βαριά ανηθικότητα εναντίον της, συμπεριλαμβανομένων φόνων και δηλητηρίασης. Στόχος του ήταν να προσφέρει μια πιο πολυδιάστατη και ισορροπημένη απεικόνιση της ζωής της, αμφισβητώντας τους μύθους και τους θρύλους που είχαν δημιουργηθεί γύρω από το όνομά της.
Ο Γκίλμπερτ αντλούσε από ιστορικά έγγραφα και σύγχρονες μαρτυρίες, πολλά από τα οποία χαρακτήριζε ως «σπάνια και ανέκδοτα έγγραφα», για να κατασκευάσει μια λεπτομερή αφήγηση της ζωής της. Η προσεγγίση του ήταν προσεκτική και βασισμένη σε πηγές, ένα πρωτόγνωρο χαρακτηριστικό για την εποχή του.
Μετά από εκτεταμένη έρευνα, ο Γκίλμπερτ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχαν αποδείξεις για να στηρίξουν τις συκοφαντικές κατηγορίες για μοιχεία, φόνο και δηλητηρίαση που είχαν υπονομεύσει σοβαρά τη φήμη της.
Το έργο του Γκίλμπερτ ήταν μια σημαντική, «πρωτοποριακή» προσπάθεια για την εποχή του να εξαγνίσει το όνομα μιας από τις πιο αμφιλεγόμενες μορφές της Αναγέννησης. Αντιθέτως με τα εικονογραφημένα σενάρια, επικεντρώθηκε στη ζωή της ως Δούκισσας της Φερράρας και στις προσπάθειές της να διατηρήσει και να ενισχύσει τη θέση της σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία, αναδεικνύοντας τις πολιτικές, πολιτιστικές και προσωπικές της διαστάσεις.
3 .Φερδινάνδος Γκρεγκορόβιος (Ferdinand Gregorovius): Το έργο του το 1874, Lucrezia Borgia, θεωρείται σημείο καμπής για την εφαρμογή μιας επιστημονικής, ιστορικής προσέγγισης στη ζωή της, χρησιμοποιώντας πρωτότυπες πηγές για να αντικρούσει τις αισχρές φήμες που διαδώθηκαν από προγενέστερους συγγραφείς όπως ο Βίκτωρ Ουγκώ.
- Μαρία Μπελόνκι (Maria Bellonci) – Η Πρωτοπόρος
Έργο: Λουκρητία Βοργία: Η Ζωή και η Εποχή της (1939).
Η Ιταλίδα ιστορικός και βιογράφος έγραψε την πρώτη σύγχρονη, εμπεριστατωμένη βιογραφία. Χώρισε συστηματικά τον συκοφαντικό θρύλο από τα τεκμηριωμένα γεγονότα. Παρουσίασε τη Λουκρητία όχι ως δράστη, αλλά ως πιόνι στα παιχνίδια εξουσίας του πατέρα της, Πάπα Αλέξανδρου ΣΤ’, και του αδελφού της, Τσέζαρε Βοργία. Τόνισε την ευφυΐα, την εκπαίδευση και την ανθεκτικότητά της.
- Ρέιτσελ Έρλανγκερ (Rachel Erlanger)
Έργο: Λουκρητία Βοργία: Μια Βιογραφία (1978).
Με βάση τη δουλειά της Μπελόνκι, η Έρλανγκερ διεξήγαγε βαθιά αρχειακή έρευνα. Το βιβλίο της θεωρείται η ακαδημαϊκά αυστηρή βιογραφία. Κατέρριψε τα πιο εφιαλτικά μυθιστορήματα (όπως το «Συμπόσιο των Καστανιών» ή τις «απόδειξης» για μοιχεία) δείχνοντας την πλήρη έλλειψη αξιόπιστων πηγών. Ανέδειξε τη Λουκρητία ως ικανή διοικήτρια και προστάτιδα των τεχνών στη Φερράρα, όπου η ζωή της χαρακτηριζόταν από ευλάβεια και σεβασμό.
- Σάρα Μπράντφορντ (Sarah Bradford)
Έργο: Λουκρητία Βοργία: Ζωή, Έρωτας και Θάνατος στην Ιταλική Αναγέννηση (2004).
Περιέγραψε ρητά τη Λουκρητία ως «το πρώτο θύμα ψεύτικων ειδήσεων». Τονίσε πώς η φήμη της καταστράφηκε από την εχθρική προπαγάνδα (κυρίως των Βενετών πρεσβευτών και του ποιητή Πιέτρο Μπέμπο, που αργότερα της έγραψε ερωτικά γράμματα!). Αναζήτησε τη δράση και την πρωτοβουλία της σε έναν κόσμο που την περιόριζε.
- G. J. Μάγιερ (G. J. Meyer)
Έργο: Οι Βοργία: Η Κρυφή Ιστορία (2013).
Συνεισφορά: Σε μια ιστορία ολόκληρης της οικογένειας, ο Μάγιερ υπερασπίζεται σθεναρά τη Λουκρητία. Υποστηρίζει ότι ολόκληρος ο «μαύρος θρύλος» των Βοργία δημιουργήθηκε από εχθρούς και δραματουργούς. Παρουσιάζει τη Λουκρητία ως ίσως το πιο αδικημένο πρόσωπο της ιστορίας, μια γυναίκα που ήταν εργαλείο και αποδιοπομπαίος τράγος. Αμφισβητεί άμεσα την αξιοπιστία κύριων πηγών του θρύλου, όπως του διαβόητου Γιόχαν Μπούρχαρντ.
- Μαίρη Σ. Λάβελ (Mary S. Lovell)
Υποστηρίζει ότι η Λουκρητία καταδικάστηκε από την ιστορία για εγκλήματα χωρίς αποδείξεις, κυρίως επειδή οι ιστορίες για μια διαβολική, σαγηνευτική γυναίκα εξυπηρετούσαν πολιτικούς εχθρούς και συγγραφείς (όπως ο Βίκτωρ Ουγκώ) περισσότερο από την πραγματικότητα μιας ικανής διοικήτριας. Την τοποθετεί σε ένα μοτίβο ισχυρών γυναικών που διασύρονται.
- Λουντοβίκο Αριόστο (Ludovico Ariosto:Ο αναγνωρισμένος ποιητής της Αναγέννησης εξύμνησε την «ομορφιά και την τιμιότητά» της στο επικό του ποίημαΟργασμένος Ορλάνδος (Orlando Furioso), μια σημαντική μαρτυρία για τον σεβασμό που της έτρεφαν στη Φερράρα.
- 10. Nicolò Cagnolo da Parma & Bernardino Zambotto:Αυτοί οι χρονικογράφοι την περιέγραψαν ως εκλεπτυσμένη, συνετή, ευφυή και με διαρκώς καλή διάθεση κατά την άφιξή της στη Φερράρα.
- Μαρία Μπελόνκι (Maria Bellonci):Η βιογραφία της το 1939 ήταν εξέχουσα τον 20ό αιώνα για την περαιτέρω αποκατάσταση της εικόνας της Λουκρητίας, προσφέροντας ιστορικές εξηγήσεις για τις κατηγορίες για δηλητήριο και μοιχεία και παρουσιάζοντάς την ως μια πιο τραγική μορφή.
- 12. Ιβάν Κλουλάς (Ivan Cloulas):Στο βιβλίο του το 1989,The Borgias, αντιμετωπίζει τη Λουκρητία με ευνοϊκό τρόπο, δηλώνοντας ότι η αρνητική απεικόνιση της οικογένειας είναι μια «καρίκατουρα» που προκύπτει από αιώνες εχθρικών γραπτών.
- Κρίστοφερ Χίμπερτ (Christopher Hibbert):ΣτοThe Borgias and Their Enemies (2008), ο Χίμπερτ υπερασπίστηκε επίσης τη Λουκρητία, παρουσιάζοντάς την ως μαριονέτα στις δυνάμεις εξουσίας της οικογένειάς της.
- 14. Ντάριο Φο (Dario Fo):Ο συγγραφέας βραβευμένος με Νόμπελ έγραψε το μυθιστόρημαThe Pope‘s Daughter (2014), που προσφέρει μια ζωντανή και συμπαθή μυθιστορηματική αφήγηση της ζωής της Λουκρητίας.
- Σαμάνθα Μόρις (Samantha Morris):Στο βιβλίο της το 2020,Cesare and Lucrezia Borgia, η Μόρις αντλεί από πρωτογενείς πηγές για να φέρει στο φως την «αληθινή ιστορία» των αδερφών, υποστηρίζοντας ότι η φήμη τους αμαυρώθηκε από εχθρούς και μεταγενέστερους συγγραφείς που αναζητούσαν την εντυπωσιασμών.
Κοινά Σημεία στην Αποκατάστασή της:
Μετάφραση από τα Αγγλικά από τον Δημήτρη Συμεωνίδη JP
Όλοι αυτοί οι συγγραφείς δεν την παρουσιάζουν ως άγια, αλλά ανασυνθέτουν την εικόνα της με βάση:
Κριτική των Πηγών: Διαχωρίζουν τις φήμες από τα ουδέτερα έγγραφα (αρχεία της Φερράρας, οικονομικά λογιστικά βιβλία, προσωπική αλληλογραφία).
Πολιτικό Πλαίσιο: Τονίζουν ότι ήταν ένα πολύτιμο εργαλείο συμμαχιών. Ο χωρισμός της από τον πρώτο της σύζυγο, Τζοβάννι Σφόρτσα, οδήγησε στις εκδικητικές (και πιθανότατα μη αληθινές) κατηγορίες του για μοιχεία.
Διπλό Κριτήριο: Επισημαίνουν ότι ενώ ο πατέρας και ο αδελφός της οργάνωναν πολέμους και δολοπλοκίες, οι χειρότερες κατηγορίες εναντίον της Λουκρητίας αφορούν την ηθική και τη σεξουαλικότητά της – τον κλασικό τρόπο δυσφήμισης ισχυρών γυναικών εκείνης της εποχής.
Η Ωριμότητά της στη Φερράρα: Τονίζουν την 15ετή περίοδο ως Δούκισσας της Φερράρας, όπου αναδείχθηκε σε σεβαστή προστάτιδα των τεχνών (υποστήριξε τον Αριόστο και τον Μπέμπο) και ικανή διοικήτρια. Αυτή η εικόνα είναι ασύμβατη με τον θρύλο της δημητηριάστριας.
Μια στροφή προς μια πιο συμπαθή και τεκμηριωμένη άποψη για τη Λουκρητία ξεκίνησε τον 19ο αιώνα και συνεχίζεται μέχρι σήμερα, υπό την ηγεσία των ακόλουθων συγγραφέων:
Ο Βίκτωρ Ουγκώ κατηγορούσε την Λουκρητία χωρίς να έχει κάνει έρευνα
Ανάλυση από τον Δημήτρη Συμεωνίδη JP
Ο λόγος είναι απλός και θεμελιώδης: Ο Ουγκώ δεν ήταν ιστορικός. Ήταν λογοτέχνης, και συγκεκριμένα ένας μεγάλος δράστης του Ρομαντισμού.
Ο Ουγκώ δεν πήγε ποτέ σε αρχεία. Τροφοδοτήθηκε από τον ήδη καθιερωμένο «Μαύρο Θρύλο» των Βοργία, όπως είχε διαμορφωθεί από:
Εχθρικούς χρονικογράφους (Μπούρχαρντ).
Σατιρικούς και πολιτικούς αντιπάλους της εποχής.
Προηγούμενη λογοτεχνία και λαϊκή παράδοση που είχαν μετατρέψει τους Βοργία σε αρχετυπικούς κακούς της Αναγέννησης.
Το θεατρικό έργο «Λουκρητία Βοργία» (1833) Ο στόχος του ήταν να δημιουργήσει μια ισχυρή δραματική σύγκρουση και ένα σύμβολο διαφθοράς και σκοτεινής μητρότητας.
Ο Ουγκώ δεν είχε μια συνεπή “θεωρία” για τις γυναίκες, αλλά οι γυναίκες στα έργα του είναι συχνά συμβολικές μορφές, προβολές των δικών του ιδεών και των συγκρούσεων της εποχής του. Μπορούμε να διακρίνουμε δύο κύρια πρότυπα:
Η Αγγελική/Αθώα: Η παρθένα, το αγνό και αγαθό θηλυκό που συχνά υποφέρει και πεθαίνει (π.χ., Εσμεράλδα )
Η Δαιμονική: Η σαγηνευτική, ισχυρή και συχνά επικίνδυνη γυναίκα, που ενσαρκώνει έναν καταστροφικό ερωτισμό και συχνά συνδέεται με το σκότος και το έγκλημα.
Για τον Ρομαντικό Ουγκώ, ο θρύλος ήταν συχνά πιο «αληθινός» και πιο πλούσιος από την ιστορική πραγματικότητα, γιατί απεύθυνεται απευθείας στο συναίσθημα, στο φαντασιακό και στο ηθικό δίλημμα.
Ο 19ος αιώνας είχε μια γοητευτική, αλλά διττή σχέση με τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Από τη μία, την εξιδανίκευε (Ρομαντισμός), από την άλλη, την αποτύπωνε ως εποχή βαρβαρότητας, διαφθοράς και θρησκευτικής μισαλλοδοξίας.
Η οικογένεια Βοργία, με τον Πάπα-πολέμαρχο, τον γιο-κηρύκιο του Μακιαβελισμού και την κόρη-δηλητήριο, ήταν το τέλειο σύμβολο αυτής της διαφθοράς. Κατηγορώντας τους, ο Ουγκώ και άλλοι έκαναν έμμεσα κριτική στην πολιτική εξουσία και τη θρησκευτική υποκρισία γενικότερα. Η Λουκρητία ήταν το γυναικείο πρόσωπο που συμβόλιζε την διαφθορά της εποχής της..
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Θαλασσινός Δ., Γυναικείες Μορφές – Λουκρητία Βοργία, Αθήνα 2009.
Hugo, Victor. Lucrèce Borgia (1833). A play.
Bellonci, Maria. Lucrezia Borgia: La Sua Vita e I Suoi Tempi (1939). Milan: Mondadori.
Bradford, Sarah. Lucrezia Borgia: Life, Love and Death in Renaissance Italy (2004). London: Viking/Penguin.
Gregorovius, Ferdinand. Lucrezia Borgia: According to Original Documents and Correspondence of Her Day (1874). Translated by John Leslie Garner.
Meyer, G. J. The Borgias: The Hidden History (2013). New York: Bantam.
photo Greek Radio FL
