9 Μαρτίου 1869 – 5 Φεβρουαρίου 1915
Οι μαθηματικές σπουδές τον 19ο αι. θεωρούντο άβατο για τις γυναίκες. Άλλωστε υπήρχαν κάποιοι που πρέσβευαν ότι τα Μαθηματικά ως επιστήμη δεν ταιριάζουν στη γυναικεία φύση. Ο αγώνας των γυναικών να εκπορθήσουν το άβατο όλων των πανεπιστημιακών σχολών άρχισε να αποδίδει στα τέλη τού 19ου αιώνα. Η Αρσακειάδα Φλωρεντία Φουντουκλή ήταν η πρώτη που πέτυχε να εγγραφεί στο τμήμα Μαθηματικών τού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Η Φλωρεντία Φουντουκλή (από το βιβλίο “Φλωρεντία Φουντουκλή”, Αθήνα 1949)
Η Φλωρεντία Φουντουκλή γεννήθηκε στην Αθήνα στις 9 Μαρτίου 1869. Ο πατέρας της, Αλέξανδρος Φουντουκλής, κατάγονταν από την Κύπρο και ήταν συγγενής µε την επιφανή και ευκατάστατη οικογένεια Οικονοµίδη. Ήταν στρατιωτικός, απόφοιτος τής Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων, µε τετραετή εκπαίδευση στο εξωτερικό. Διατέλεσε μάλιστα και καθηγητής στη Σχολή. Η μητέρα της Ευφροσύνη ήταν κόρη τού Ηλία Κουσκούρη από τον Μυστρά τής Σπάρτης. Αδελφή τής μητέρας της ήταν η Πολυτίµη Κουσκούρη (1820-1854), η πρώτη Ελληνίδα δασκάλα. Φαίνεται ότι η Φλωρεντία επηρεάστηκε αρκετά από την προσωπικότητα τής θείας της, αφού στην πρώτη δηµοσίευσή της, το 1890, στην «Εφηµερίδα των Κυριών» τής Παρρέν, που ήταν αφιερωµένη στην θεία της Πολυτίµη, μιλούσε με ενθουσιασμό γι’ αυτήν. Συγκεκριμένα έγραφε: «Μη φροντίζουσα µόνον περί τής πνευµατικής εκπαιδεύσεως των κορασίων, αλλά και περί τής µορφώσεως τής ψυχής και τού ήθους και περί τής υγιούς αναπτύξεως των σωµάτων, εισήγαγε τα µαθήµατα τής µουσικής, τής ζωγραφικής, τού χορού και τής γυµναστικής. Πλην τής γενικής επιβλέψεως είχε αναλάβει και την παράδοσιν των µαθηµατικών εις τας ελληνικάς τάξεις και την τού Οδηγού διδασκοµένου τότε αντί τής σήµερον Παιδαγωγικής.»
Η αναφορά της στη διδασκαλία των Μαθηµατικών, σε επίπεδο δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης, από τη θεία της, υποδηλώνει τον θαυµασµό της και δεν αποκλείεται έτσι να δημιουργήθηκε το δικό της ενδιαφέρον για τα μαθηματικά. Η Φλωρεντία µαθήτευσε, αρχικά, στο «Ελληνικόν Παρθεναγωγείον» τής Αικατερίνης Λασκαρίδου (1842-1916), η οποία είχε παρακολουθήσει τα παιδαγωγικά µαθήµατα τής φροβελιανής µεθόδου (fröbelian method), το 1880, στη Δρέσδη τής Γερµανίας. Στη συνέχεια φοίτησε στο Αράκειο Παρθεναγωγείο, από όπου και αποφοίτησε. Η έφεση που έδειξε στα γράµµατα, παρακίνησε τους γονείς της να τη στείλουν, το 1885, στο Παρίσι. Έγινε δεκτή στη Σορβόνη και ξεκίνησε σπουδές στα Μαθηµατικά. Όµως, σε λιγότερο από έναν χρόνο αναγκάστηκε να διακόψει τις σπουδές της, λόγω τού θανάτου τού πατέρα της. Για καλή της τύχη, το 1886, προκηρύχθηκε διαγωνισµός από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία για υποτροφίες σπουδών στη Φιλοσοφία και την Παιδαγωγική στο εξωτερικό. Στον διαγωνισμό πρώτευσε και έφυγε αµέσως για τη Γερµανία. Εκεί σπούδασε για δυόµιση χρόνια στην Augusta Schule τού Βερολίνου και επέστεψε στην Ελλάδα τον Φεβρουάριο τού 1888. Αυτές οι σπουδές της έπαιξαν, πιθανότατα, καταλυτικό ρόλο στην αποδοχή της από το Πανεπιστήµιο τής Αθήνας. Αξίζει να αναφερθεί ότι κατά την παραµονή της στο Βερολίνο ανέπτυξε το ποιητικό της ταλέντο, προκαλώντας το ενδιαφέρον τού Έλληνα πρεσβευτή στη Γερµανία και φίλου τής οικογένειάς της Αλέξανδρου Ραγκαβή (1809-1892), ο οποίος ήταν πολιτικός, διπλωµάτης και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Από τον ίδιο οικογενειακό κύκλο τής Φλωρεντίας δεν αποκλείεται να προερχόταν και ο µαθηματικός Μιχαήλ Ορ. Φουντουκλής, ο οποίος δίδαξε Μαθηµατικά στο Πολυτεχνείο τής Αθήνας, ως βοηθός αρχικά, τη δεκαετία τού 1880, και ως υφηγητής από το 1893. Από τις ιστορικές αυτές συσχετίσεις διαφαίνεται ότι ο οικογενειακός περίγυρος τής Φλωρεντίας Φουντουκλή ευνοούσε την επιµονή της να σπουδάσει Μαθηµατικά. Και φυσικά πραγματοποίησε τον στόχο της. Τελείωσε τις σπουδές της το 1897-1898. Ωστόσο, δεν ασχολήθηκε µε τα Μαθηµατικά ούτε επιστηµονικά ούτε τα δίδαξε, µε εξαίρεση ένα μικρό χρονικό διάστημα στο Παρθεναγωγείο τής Κέρκυρας, όπως φαίνεται στην «Εφηµερίδα των Κυριών» (έτος 6ο, αρ. 278, 23 Φεβρουαρίου 1892). Δεν δηµοσίευσε κάτι σχετικό µε τα Μαθηµατικά, αν και ήταν πολυγραφότατη στον τοµέα τής λογοτεχνίας. Αλλά και επαγγελµατικά δεν έκανε καριέρα ως µαθηµατικός. Από το 1893 μέχρι το 1906 διηύθυνε το ιδιωτικό «Νέον Ελληνικόν Παρθεναγωγείον» στην Αθήνα, το οποίο λειτούργησε µε βάση τα γερµανικά πρότυπα.
Ποίημα τής Φουντουκλή στην “Εφημερίδα των Κυριών” (Ίδρυμα Ωνάση)
Αλλά ούτε το ποιητικό της έργο εξέδωσε ποτέ. Ποιήματά της βρέθηκαν διασκορπισμένα σε περιοδικά και εφημερίδες τής εποχής. Στην «Εφημερίδα των Κυριών», π.χ., υπάρχουν δημοσιευμένα 36 από τα ποιήματά της. Στην ποίησή της κυριαρχεί η αφηγηματικότητα και η αισιόδοξη προοπτική.
«Και αν η γη σκεπάστηκε με πάγους και με χιόνια, μήπως και πάλι δε θα ρθούν τα λάλα χελιδόνια;»
Ακόμα και όταν περιγράφει τα συναισθήματά της δεν είναι φλύαρη. Η ποίησή της φαίνεται να υπαγορεύεται από τις περιστάσεις τής ζωής, κάτι σαν ημερολόγιο που κοινοποιεί στις αναγνώστριες ευχάριστες ή δυσάρεστες στιγμές από τη ζωή της.
«Αρχίζω το ταξίδιον και μάλιστα και μόνη, πλην την ψυχή μου έθλιβον τού χωρισμού οι πόνοι.
Εις τας επτά, πρωί πρωί η μηχανή συρίζει, στο θλιβερό της σύριγμα το μάτι μου δακρύζει.»
Πέθανε στις 5 Φεβρουαρίου 1915 στην Ιταλία, κατά τη διάρκεια τού ταξιδιού επιστροφής της στην Ελλάδα μετά από μακρά παραμονή στη Γερμανία. Ετάφη στο κοιμητήριο Staglieno τής Γένουας.
Από τον Δημήτρη Συμεωνίδη JP
Μερικά αποσπάσματα από το βιβλίο από το βιβλίο της αδελφής της που διάλεξα.
Ἡ αδελφή της ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΦΟΥΝΤΟΥΚΛΗ εξέδωσε ένα βιβλίο αφιερωμένο στην αδελφή της το 1949 εις μνήμην για τα 35 χρόνια του θανάτου της που φέρει τον τίτλο ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ ΦΟΥΝΤΟΥΚΛΗ .
Ο Επίλογος του βιβλίου : Λίγα Λόγια
Παρακαλῶ τοὺς φίλους ἀναγνώστας νὰ φανοῦν ἐπιεικεῖς εἰς τὴν κρίσιν τοῦ παρόντος βιβλίου, διότι δὲν εἰξεύρω, ἂν ἡ Φλωρεντία Φουντουκλῆ εἶχε σκοπὸν νὰ ἐκδώση τὰ ὀλίγα αὐτὰ ποιήματά της, ἐπειδὴ δὲν εὑρέθη
τίποτε ἕτοιμον πρὸς ἔκδοσιν.
Ἡ Φλωρεντία Φουντουκλῆ ἀπέθανε μακρὰν τῆς πατρίδος, μακρὰν τῆς οἰκογενείας της καὶ τῶν χαρτιῶν της, εἰς ἕνα ταξεῖδι της εἰς Εὐρώπην.
Ἡ ἰδέα τῆς ἐκδόσεως μερικῆς της ἐργασίας, προέρχεται ἀπὸ τὸν ᾿Αρχαιολόγον Καλλιτέχνην ᾿Αλέξανδρον Φιλαδελφέα, τὸν ὁποῖον θερμῶς εὐχαριστῶ.
Ἡ ἀγαπητὴ φίλη, ἡ λογοτέχνις καὶ ἱστορικὸς τῆς Ἑλληνίδος διανοουμένης, Βαρβάρα Θεοδωροπούλου – Λιβαδᾶ, λόγω πατροπαραδότου ἐκτιμήσεως πρὸς τὴν ἀποθανοῦσαν, διῆλθε σωρὸν τακτικῶν, ἀλλὰ καὶ περισσοτέρων προχείρων χαρτιῶν τῆς Φλωρεντίας Φουντουκλῆ, καὶ φροντίδι αὐτῆς ἔγινεν ἡ παροῦσα ἔκδοσις, διὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ καρδίας τὴν εὐχαριστῶ.
Ἐπίσης τὴν εὐχαριστῶ, διότι ἐδέχθη νὰ εἶναι ἡ ὁμιλήτρια τοῦ ἑορτασμοῦ τῶν Τριανταπέντε χρόνων ἀπὸ τοῦ θανάτου τῆς ᾿Αδελφῆς μου, καὶ ἀντὶ
ἄλλου προλόγου εἰς τὴν παροῦσαν Συλλογὴν νὰ τεθῆ ἡ Διάλεξίς 5/2
Μεγάλως ἐπίσης συνετέλεσεν εἰς τὴν ἔκδοσιν ἡ πολυσέβαστη καὶ ἀγαπητή μου ΘείαΑννα Χρίστου Λόντου, ἣν μετὰ συγκινήσεως εὐχαριστῶ.
Τῆς Φλωρεντίας Φουντουκλῆ τὴν ἀφιέρωσιν πρὸς τὸν πατέρα μας εὗρον ἐπὶ ἑνὸς τετραδίου της καθὼς καὶ τὸν τίτλον τῆς Συλλογῆς.
Τὸν παρόντα τόμον ἐκδίδω εἰς μνήμην τῶν 35 χρόνων ἀπὸ τοῦ θανάτου τῆς Φλωρεντίας Φουντουκλῆ.
Ἐπίσης ἐκεῖνο
ποὺ κάνεὶ ἐντύπωση εἶναι ἕνα μικρὸ ποιηματάκι ποὺ τόγραψε δεκατετράχρονη παιδούλα. ᾿Ασήμαντο βέβαια, μὰ ποὐ δείχνει πώς ἀπὸ πολὺ μικρὴ τὴν ἔκαιγε ἡ φλόγα τῆς τέχνης τοῦ ὡραίου καὶ τοῦ Ἐθνισμοῦ.
15 Οκτωβρ. 1883
ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ
Σᾶς ἀφίνω, πτηνὰ τῆς Ἑλλάδος,
Μελωδοὶ τῶν δασῶν, σᾶς ἀφίνω,
Τῆς ψυχῆς μου τὸν πόθον ἐκχύνω
Ω! ἐδάφη σεπτὰ τῆς Παλλάδος.
Τὸ οὐράνιον τοῦτο σας κλῖμα
Ἐπ᾿ἐμὲ, ὡσεὶ μύρον ἐχύθη,
Τυπωμένην κρατῶ εἰς τὰ στήθη
Τῆς Ἑλλάδος τὴν γῆν καὶ τὸ κῦμα.
Ὡς τοῦ δένδρου κοπτόμενος κλάδος
Φέρων φύλλα ξηρά, μαραμένα
Κ᾿ ἐγὼ οὕτω μακρὰν εἰς τὰ ξένα
Θέλω κλαίει τὴν γῆν τῆς Ἑλλάδος.
ΦΛΩΡΑ
Στο Παρίσι
Ἔτσι ἡ Φουντουκλῆ, ὅπως πηγαίνοντας στὸ Παρίσι βρῆκε ἐκεῖ Πρεσβευτὴ τὸν Ν. Μαυροκορδάτο, φίλτατο τοῦ πατέρα της, ποὺ κάθε Κυριακὴ τὴν φιλοξενοῦσε στὴν Πρεσβεία, τὸ ἴδιο ἀκριβῶς καὶ τότε βρίσκει στὸ Βερολΐνο τὸν ἄλλο ἐξαιρετικὸ οἰκογενειακό τους φίλο τὸν ᾿Αλέξανδρο Ραγ καβῆ, ποὺ ἐνθουσιάζεται μαζί της ἔτσι, ὥστε καὶ ποιήματα τῆς ἀφιερώνει καὶ τῆς γράφει ταχτικά ἀριστουργηματικὲς ἐπιστολές. ᾿Ανάμεσα στὰ πολλὰ ποὺ βρήκαμε εἶναι καὶ τ᾿ ἀκόλουθο.
Πρὸς Φλωρεντίαν Φουντουκλῆ
«….Εἰς καθῆκον ἐνδοῦσα κ’ εἰς δόγμα τῆς μοίρας,
τὴν σὴν χώραν ἀφῆκες καὶ ἦλθες εἰς ἄλλην
, Οταν δὲ εὐτυχὴς ἐπιστρέψεις καὶ πάλιν,
Εὐμαθείας κομίζουσα πλοῦτον καὶ πείρας,
Ἡ πατρὶς θὰ σ’ ἐγκλείσ’ εἰς ποθοῦσαν ἀγκάλην».
Βερολίνῳ τῇ 14η (26) Φεβρ. 1887 Α. ΡΑΓΚΑΒΗΣ
Ὁ Ραγκαβῆς συχνὰ κάνει συντροφιὰ μὲ τὴ Φλωρεντία καὶ ἀκόμα τῆς δίνει θέματα νὰ τὰ ἐπεξεργάζεται, καθώς συμπεραίνουμε ἀπὸ τὸ πάρα κάτω ποίημα-γράμμα της πρὸς αὐτόν.
Τῷ Κυρίῳ ᾿Αλεξ. Ραγκαβῇ
Μὲ χαρὰν σᾶς ἀναγγέλλω ὅτι ἔφθασεν εἰς πέρας
Ἡ μετάφρασις ἡ τόσας διαρκέσασα ἡμέρας…
Οθεν ἔχομεν καὶ αἱ δύο τὴν ἐλπίδα τὴν γλυκεῖαν Αὔριον νὰ σᾶς ἰδῶμεν ἴσως μετὰ μεσημβρίαν.
Πλὴν, ἂν εὔκολον δὲν εἶνε ὑμῖν τοῦτο, τί νὰ γίνη;
Ἡ χαρά μας τότε δέον εἰς μεθαύριον νὰ μείνη.
24 τοῦ Ιουνίου
Δύο Ποιήματά της Ακόμα
ΕΣΕΝΑ ΜΟΥ ΘΥΜΙΖΕΙ
Ὅταν κουρνιάζουν τὰ πουλιὰ καὶ τ᾿ ἄστρα τρεμοσβήνουν,
Ὅταν ἐμπρός μου βιαστικοὶ περνοῦνε οἱ διαβάται
Kư ἐπάνω μου τὸ βλέμμα τους τυχαία τὸ ἀφήνουν,
Νομίζω στὸν καθένα
Πὼς διακρίνω ἐσένα.
Κι’ αὐτό τους τὸ περπάτημα
Ἐσένα μοῦ θυμίζει
Κι’ ὁ πόνος μου ἀρχίζει.
Κι’ ὅταν ὁ ἥλιος φλογερὸς τὸν κόσμο κατακαίη
Ἐνῶ δὲν βρίσκω πουθενὰ σκιὰ ν᾿ ἀναπαυθώ,
Ὅταν ἐνῶ χαμογελῶ καὶ ἡ καρδιά μου κλαίη
Καὶ ἀεράκι δροσερό συμβεῖ νὰ αἰστανθῶ
Μὴν ἡ δροσιὰ τ᾽ ἐκείνη
Θαρρεῖς πῶς μ’ ἐλαφρύνει;
Κ᾿ ἐκεῖνο τὴν μορφή σου
᾿Αμέσως μοῦ θυμίζει
Κι᾿ ὁ πόνος ξαναρχίζει.
Κι’ ὅταν κυττάζω γύρω μου τὰ δέντρα τ᾽ ἀνθισμένα,
Σὰν κάποτε τὸ βῆμα μου πλανῶ στὴν ἐρημιά.
Ἐνῶ ἀκούω στὰ κλαριά, πουλιά ζευγαρωμένα
θαρρεῖς, πῶς ἀναπαύεται ἡ δόλια μου καρδιά; «
Κ᾿ ἡ φύση ποὺ ἀνθίζει
Ἐσένα μοῦ θυμίζει.
Τὰ λούλουδα ποὺ στέλνω
στολίζουνε, μυρίζουν
Κ’ ἐσένα μοῦ θυμίζει
ΘΥΜΗΣΟΥ
Μὴ ψυχρὰ μὲ κυττάζεις. Θυμήσου,
πόσα χρόνια μὲ δέσαν μαζύ σου
Μὲ στοργή.
Πόσα λόγια γλυκὰ μιὰ φορὰ
Ποὺ τ᾿ ἀκοῦγαν τὴ νύχτα τ᾿ ἀστέρια
Τὶ δροσιὰ στὰ ζεστὰ καλοκαίρια
Τὶ χειμῶνες γεμάτοι χαρά.
Μὴ ψυχρὰ μὲ κυττάζεις. Θυμήσου,
Πῶς σφικτὰ μ’ ἔχει δέσει μαζύ σου ἡ πληγή.
Κι᾿ ὅ,τι ἔφερ᾽ ὁ χρόνος αὐτὸς Ο δεσμός μας αἰώνια θὰ ζήση
Καὶ κανένας ποτὲ νὰ τὸν λύσει
Δὲν θὰ εἶν᾿ ἀρκετὰ δυνατός.
Μὴ ψυχρὰ μὲ κυττάζεις. Θυμήσου.
Δὲν ξεχνῶ πὼς γιὰ πάντα θάμαι δική σου
᾿Απ᾿ τὸ νοῦ.
Κι’ ὅπου πάω στὴ γῆ καὶ σταθώ,
Κι’ ὅσες χάρες κι᾿ ἂν εὕρω στὰ ξένα,
Πάντα κάτι θὰ θυμίζει Ἐσένα
Π᾿ ἀπ᾿ τὴ μνήμη νὰ σβήσω ποθῶ.
Μὴ ψυχρὰ μὲ κυττάζεις. Θυμήσου.
-Μέχρι τάφου μοῦ εἶπ᾿ ἡ φωνή σου,
Κι᾿ οὐρανοῦ.-
Κι᾿ ἂν
δὲν κλαῖς στὸν
πικρὸ χωρισμό,
Καὶ τὰ λόγια δὲν πέρνεις ὀπίσω,
Κι’ ἂν ξεχνᾶς, κι᾿ ἂν ἐγὼ λησμονήσω,
Νιώθουμ’ ὅμως, βαθειὰ τὸ δεσμό.
Πηγές:
Παναγιώτα Αναστ. Ατσαβέ
φιλόλογος ‒ ιστορικός
To κείμενο βασίζεται στην εργασία τού Νικολάου Καστάνη «Η εισαγωγή των Ελληνίδων στο άβατον των Μαθηματικών» και το Βιογραφικό Λεξικό τής Εκδοτικής Αθηνών.
Από τον Δημήτρη Συμεωνίδη JP
Μερικά αποσπάσματα από το βιβλίο από το βιβλίο της αδελφής της Με τίτλο Φλωρεντία Φουντουκλή
Ἡ αδελφή της ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΦΟΥΝΤΟΥΚΛΗ εξέδωσε ένα βιβλίο αφιερωμένο στην αδελφή της το 1949 εις μνήμην για τα 35 χρόνια του θανάτου της .
https://merkopanas.blogspot.com/2021/03/8-2021.html
