Η αγορά εργασίας αλλάζει με τρόπους που συχνά δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά. Οι τίτλοι των θέσεων παραμένουν ίδιοι, αλλά το περιεχόμενο της δουλειάς μεταβάλλεται, οι δεξιότητες που απαιτούνται αλλάζουν και οι διαδρομές εξέλιξης γίνονται λιγότερο προβλέψιμες. Πολλοί άνθρωποι σήμερα δεν αισθάνονται ότι έκαναν λάθος επιλογές, αισθάνονται όμως ότι οι επιλογές τους έγιναν σε έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια με τον ίδιο τρόπο.
Η αγορά εργασίας δεν αλλάζει μόνο με νέα επαγγέλματα. Αλλάζει κυρίως εκ των έσω. Οι ίδιες δουλειές αποκτούν νέο βάθος, διαφορετικές απαιτήσεις και μεγαλύτερη μεταβλητότητα. Αυτό που κάποιος κάνει καθημερινά σήμερα μπορεί να διαφέρει ουσιαστικά από αυτό που έκανε πριν λίγα χρόνια, ακόμη κι αν η θέση του έχει τον ίδιο τίτλο. Κάποιες δεξιότητες δεν χρειάζονται πλέον, άλλες προστίθενται αθόρυβα και η δουλειά μετακινείται σταδιακά από την εκτέλεση ρουτίνας προς την κατανόηση, την κρίση και τη σύνθεση πληροφοριών, δημιουργώντας έτσι μία αίσθηση ασάφειας. Οι άνθρωποι καλούνται να προσαρμοστούν χωρίς πάντα να αντιλαμβάνονται εγκαίρως ότι οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει. Δεν πρόκειται για προσωπική αδυναμία. Πρόκειται για έναν κόσμο εργασίας που εξελίσσεται πιο γρήγορα από τα παραδοσιακά σχήματα επαγγελματικού προσανατολισμού.
Δεν επηρεάζονται όμως όλοι με τον ίδιο τρόπο. Σύμφωνα με το OECD Skills Outlook 2025, μια μεγάλη διεθνής έρευνα που συγκεντρώνει στοιχεία από δεκάδες χώρες, αναφέρει ότι υπάρχουν ρόλοι στους οποίους η εξέλιξη είναι μέρος της καθημερινότητας. Εκεί, η προσαρμογή μπορεί να οδηγήσει σε νέες ευκαιρίες και μεγαλύτερη αυτονομία. Υπάρχουν όμως και ρόλοι στους οποίους οι αλλαγές είναι λιγότερο εμφανείς. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η σταθερότητα μπορεί να συνυπάρχει με περιορισμένες προοπτικές. Έτσι διαμορφώνεται μια νέα, λιγότερο ορατή ανισότητα. Όχι ανάμεσα σε επαγγέλματα που «υπάρχουν» και «εξαφανίζονται», αλλά ανάμεσα σε επαγγελματικές διαδρομές που εξελίσσονται και σε εκείνες που μένουν στάσιμες.
Ένα άλλο σημαντικό εύρημα της συγκεκριμένης μελέτης είναι ότι ενώ οι νεότερες γενιές φαίνεται να έχουν επενδύσει περισσότερο στη γνώση και στη μάθηση από ποτέ, η εκπαίδευση δεν λειτουργεί πια ως αυτόματη εγγύηση επαγγελματικής κινητικότητας (OECD, 2025). Πολλοί άνθρωποι διαθέτουν περισσότερα εκπαιδευτικά και επαγγελματικά προσόντα από την προηγούμενη γενιά, χωρίς να βιώνουν όμως την αντίστοιχη πρόοδο στη δουλειά τους. Το ίδιο ισχύει και για τη διά βίου μάθηση.
Παρότι παρουσιάζεται συχνά ως λύση, δεν είναι εξίσου προσβάσιμη ή ουσιαστική για όλους. Όσοι έχουν ήδη μεγαλύτερη άνεση με τη μάθηση επωφελούνται περισσότερο, ενώ όσοι θα είχαν τη μεγαλύτερη ανάγκη στήριξης συχνά μένουν πίσω.
Η εξέλιξη της τεχνολογίας επιταχύνει αυτές τις αλλαγές. Σε ορισμένες περιπτώσεις ενισχύει τη δημιουργικότητα και ανοίγει νέες δυνατότητες. Σε άλλες, απλώς αυξάνει τον ρυθμό και την πίεση χωρίς να βελτιώνει ουσιαστικά τις προοπτικές. Έτσι, η ίδια αλλαγή μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο εξέλιξης ή ως παράγοντας αβεβαιότητας, ανάλογα με το πλαίσιο και τις επιλογές.
Σήμερα, η σταδιοδρομία μοιάζει λιγότερο με ευθεία γραμμή και περισσότερο με διαδρομή μέσα σε έναν κόσμο που ξεκλειδώνει σταδιακά. Η σταθερότητα δεν βρίσκεται πια στον τίτλο μιας θέσης, αλλά στην ικανότητα να κατανοεί κανείς πού βρίσκεται, τι έχει ήδη κατακτήσει και ποιο είναι το επόμενο ουσιαστικό βήμα. Έτσι, και ο σύγχρονος επαγγελματικός προσανατολισμός δεν μπορεί να περιορίζεται στο ερώτημα «τι δουλειά να κάνω». Το ουσιαστικό ερώτημα είναι πώς αλλάζουν οι δεξιότητες, πώς μετακινούνται από ρόλο σε ρόλο και πώς μπορεί κάποιος να διαβάσει έγκαιρα αυτές τις μεταβάσεις και τα σημάδια της αγοράς. Αυτό ακριβώς είναι και το νόημα της σύγχρονης καθοδήγησης. Όχι να προβλέψει το μέλλον, αλλά να φωτίσει τις επιλογές μέσα στο παρόν.
Πηγή δεδομένων: Organisation for Economic Co-operation and Development. (2025). OECD Skills Outlook 2025: Skills for a resilient workforce. OECD Publishing.
photo Greek Radio FL
