Οι εξελίξεις στο θέμα του ηλεκτρικού καλωδίου GSI είναι ότι το GSI έχει πλέον εξελιχθεί από ενεργειακό έργο σε δοκιμασία κυριαρχικών δικαιωμάτων και αξιοπιστίας Ελλάδας–Τουρκίας–ΕΕ. Και θεωρώ αρκετά πιθανό να υπάρξει νέα σοβαρή ναυτική και διπλωματική ένταση όταν επαναληφθούν οι έρευνες. Κρίνεται σκόπιμο να ξεκαθαρίσουμε όμως ορισμένες σημαντικές νομικές λεπτομέρειες που θεωρούνται σημαντικές:
Τι ακριβώς λέει το Διεθνές Δίκαιο
Το άρθρο 121(2) της UNCLOS (Συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας) λέει ότι, με εξαίρεση τους βράχους που εμπίπτουν στην ειδική παράγραφο 3, ένα νησί έχει χωρική θάλασσα, συνορεύουσα ζώνη, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα όπως και κάθε άλλη χερσαία περιοχή. Άρα ένα νησί, κατ’ αρχήν, δημιουργεί θαλάσσιες ζώνες, έτσι η ελληνική νομική θέση ότι η Ρόδος, η Κάρπαθος, η Κάσος το Καστελλόριζο και δεκάδες νησιά στο Αιγαίο πέλαγος δεν είναι «θαλάσσια μηδενικά» και ότι έχουν μόνο χωρικά ύδατα 6 ναυτικών μιλλίων, τ΄ιποτε παραπάνω, ούτε υφαλικρηπίδα, ούτε ΑΟΖ, τα μόν στον πλανήτη γη, όπως ξεδιάντροπα ισχυρίζεται η Τουρκία και έχουν έχει ισχυρή νομική βάση στην UNCLOS.
Σε περίπτωση αλληλοεπικαλυπτόμενων διεκδικήσεων η τελική γραμμή οριοθέτησης θα είναι κατά βαση, η μέση γραμμή σε κάθε σημείο. Η οριοθέτηση μεταξύ απέναντι ή γειτονικών ακτών πρέπει να γίνει με συμφωνία και να καταλήξει σε «δίκαιη λύση», όπως προβλέπουν τα άρθρα 74 και 83 της UNCLOS.
Επομένως, η Ελλάδα έχει ισχυρό επιχείρημα ότι τα νησιά παράγουν θαλάσσιες ζώνες, αλλά η ακριβής οριοθέτηση Ελλάδας–Τουρκίας στην περιοχή δεν έχει κριθεί συνολικά, καθόσον η Τουρκία δεν δέχεται να προσέλθει στο Διεθνές Δικαστήριο του Αμβούργου που επιλύει θαλάσσιες διαφορές, σύμφωνα με την UNCLOS, ή ακόμη και στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, γιατί γνωρίζει ότι δεν έχει δίκαιο. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα του GSI.
Άλλο «υφαλοκρηπίδα» και άλλο «ΑΟΖ»
Η Τουρκία υποστηρίζει ότι η περιοχή όπου θα κινηθούν οι έρευνες/καλωδιακή εργασία εμπίπτει στη δική της υφαλοκρηπίδα. Η ελληνική θέση είναι ότι η περιοχή βρίσκεται σε ελληνική θαλάσσια ζώνη, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της θάλασσας την UNCLOS και τις σχετικές οριοθετήσεις και εδώ είναι το θέμα, καθόσον η Τουρκία δεν έχει υπογράψει την UNCLOS, που όμως έχει καταστεί εθιμικό δίκαιο.
Η UNCLOS όμως κάνει μια πολύ σημαντική διάκριση. Στην ΑΟΖ, το άρθρο 58 αναγνωρίζει στα άλλα κράτη την ελευθερία πόντισης υποβρυχίων καλωδίων και αγωγών, με υποχρέωση να λαμβάνουν δεόντως υπόψη τα δικαιώματα του παράκτιου κράτους. Ακόμη πιο σημαντικό, στην υφαλοκρηπίδα, το άρθρο 79(1)-(2) αναγνωρίζει σε όλα τα κράτη το δικαίωμα να ποντίζουν υποβρύχια καλώδια και λέει ότι το παράκτιο κράτος δεν μπορεί κατ’ αρχήν να εμποδίζει την πόντιση ή συντήρησή τους. Άρα η διατύπωση ότι η περιοχή είναι τουρκική υφαλοκρηπίδα και χρειάζεται τουρκική άδεια για το καλώδιο, είναι νομικά αυθαίρετη. Έτσι η Άγκυρα επιχειρεί ουσιαστικά να μετατρέψει το ζήτημα από:
«ενημέρωση-συντονισμός για μια δραστηριότητα καλωδίου» σε «αναγνώριση ότι η περιοχή αποτελεί τουρκική υφαλοκρηπίδα και επομένως απαιτείται τουρκική συναίνεση».
Και αυτό είναι το σημείο στο οποίο η Ελλάδα δεν μπορεί και δεν έχει δικαίωμα να υποχωρήσει χωρίς να δημιουργήσει προηγούμενο.
Πολύ πιθανό νέο επεισόδιο
Τον Ιούλιο του 2024, όταν το ιταλικό ερευνητικό Ievoli Relume έκανε έρευνες για το GSI νοτίως Κάσου–Καρπάθου, η Τουρκία ανέπτυξε μέχρι και πέντε πολεμικά πλοία στην περιοχή. Η Ελλάδα απάντησε με δικές της ναυτικές μονάδες και ακολούθησε έντονη διπλωματική κινητοποίηση. Τελικά η κρίση αποκλιμακώθηκε χωρίς σύγκρουση, με υποχώρηση της Ελλάδος. Η Τουρκία έχει ήδη περάσει από τη διπλωματική διαμαρτυρία στην επιχειρησιακή παρεμπόδιση πλοίων που εκτελούν καλωδιακές εργασίες.
Και σήμερα, η τουρκική θέση έγινε ακόμη πιο σαφής: η Άγκυρα δηλώνει ότι δραστηριότητες σε αυτό που θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα, ενώ είναι ελληνική υφαλοκρηπίδα (καθόσον είναι Ipso Facto και Ab Initio και χρησιμοποιήθηκαν ευρέως κατά την τελευταία διαμόρφωση του χάρτη της δυνητικής υφαλοκρηπίδας (!!!) για τον χωροταξικό σχεδιασμό που στείλαμε στην EE). Η Τουρκία απαιτεί όλοι να συντονίζονται εκ των προτέρων μαζί της και ότι δεν θα επιτρέψει «μη εξουσιοδοτημένες» δραστηριότητες. Η Αθήνα, αντιθέτως, δηλώνει ότι τουρκική άδεια δεν απαιτείται. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε ήδη μπροστά μας δύο ασυμβίβαστες κόκκινες γραμμές.
Θα κάνει η Τουρκία «θερμό επεισόδιο»;
Αν με «θερμό επεισόδιο» εννοούμε τουρκική φρεγάτα-κορβέτα να πλησιάζει το ερευνητικό πλοίο, να του ζητήσει να σταματήσει, να εκδώσει αντι-NAVTEX, να αμφισβητήσει την ελληνική NAVTEX, να εμφανιστούν ελληνικά πολεμικά, να γίνουν επικίνδυνοι ελιγμοί και να υπάρξει έντονη αντιπαράθεση στα ΜΜΕ, θεωρώ ως αρκετά πιθανό έως δεδομένο.
Υπόψη, ότι το GSI δεν είναι πλέον απλώς ελληνοκυπριακό έργο. Η ΕΕ το έχει χαρακτηρίσει Project of Common Interest (PCΙ) , που σημαίνει Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος και έχει διαθέσει €657 εκατ. από το Connecting Europe Facility. Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία του 2026 εξακολουθεί να περιλαμβάνει τη διασύνδεση Ισραήλ–Κύπρου–Ελλάδας ως ευρωπαϊκό PCI.
Και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δηλώσει ότι παρακολουθεί τα γεωπολιτικά ρίσκα του έργου και ότι η ΕΕ είναι δεσμευμένη στην προστασία των συμφερόντων και των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Ακόμη η είσοδος της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού επενδυτή στο GSI έχει στρατηγική σημασία.
Αυτό αλλάζει την εξίσωση. Εάν η Τουρκία παρεμποδίσει ελληνικό ερευνητικό πλοίο, είναι μία υπόθεση. Εάν παρεμποδίσει ευρωπαϊκό στρατηγικό έργο, χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ, με γαλλική εταιρική συμμετοχή και πλοίο ευρωπαϊκού κράτους, τότε το πολιτικό κόστος για την Άγκυρα είναι πολύ μεγαλύτερο.
Εκτιμήσεις
Αν θεωρούμε ότι θα γίνει πραγματική ένοπλη σύγκρουση Ελλάδας–Τουρκίας, τότε υπάρχει μεν πιθανότητα, αλλά η πιθανότητα είναι πολύ χαμηλή, εφόσον δεν υπάρξει κάποιο ατύχημα ή σκόπιμη χρήση βίας. Εκτιμάται και θα λέγαμε είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα στείλει πλοία, να καθυστερήσει τις εργασίες, να δημιουργήσει ασφαλιστικό/να αυξήσει το κόστος του έργου, να αναγκάσει την Ελλάδα και την ΕΕ να διαπραγματεύονται και να μη φτάσει σε πόλεμο. Θα λέγαμε ότι είναι πολύ πιο ελκυστική στρατηγική για την Άγκυρα και αυτό είναι το πιο πιθανόν. Η Άγκυρα γνωρίζει ότι εάν αφήσει το GSI να περάσει χωρίς καμία αντίδραση, δημιουργείται προηγούμενο: Ελλάδα και ΕΕ πραγματοποιούν μεγάλο στρατηγικό έργο σε περιοχή που η Τουρκία θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα, ασχέτως τι προβλέπει το διεθνές δίκαιο.
Σενάριο Α — «Ελεγχόμενη κρίση» — το πιθανότερο
Το ερευνητικό-καλωδιακό πλοίο ξεκινά με ελληνικά και τουρκικά πλοία εκατέρωθεν και μετά από διαβουλεύσεις , το πλοίο συνεχίζει με περιορισμένο ή τροποποιημένο τρόπο.
Σενάριο Β — «Τουρκικός αποκλεισμός» — αρκετά πιθανό
Εδώ έχουμε πραγματική naval standoff. Όχι πόλεμο, αλλά κατάσταση όπου δύο πολεμικά ναυτικά βρίσκονται αντιμέτωπα γύρω από ένα πολιτικό-ενεργειακό έργο.
Σενάριο Γ — «Υποχώρηση Ελλάδας»
Η Ελλάδα ζητά κάποιον τύπο «συνεννόησης». Αυτό θα απέφευγε την κρίση βραχυπρόθεσμα, αλλά θα είχε πολύ μεγάλο στρατηγικό κόστος μελλοντικά καθόσον θα θεωρείται ότι αναγνωρίζει στην Τουρκία δικαιώματα στην περιοχή, άρα είναι σχεδόν αδύνατο να συμβεί.
Σενάριο Δ — «Υποχώρηση Τουρκίας»
Η Άγκυρα διαμαρτύρεται, στέλνει πλοία, αλλά τελικά δεν εμποδίζει τις εργασίες .Αυτό είναι αρκετά πιθανό, και θα παρουσιαζόταν ότι μπορούσε να υπάρξει συμβιβασμός χωρίς κανένας να παραδεχθεί ότι υποχώρησε.
Καταλήγοντας θα λέγαμε ότι η Τουρκία πιθανότατα θα επιχειρήσει να εμποδίσει ή να περιορίσει την εκτέλεση του έργου στην επίμαχη περιοχή, ώστε να μην αποδεχθεί de facto την ελληνική θέση. Η Ελλάδα πιθανότατα θα επιχειρήσει να προστατεύσει την πραγματοποίηση του έργου χωρίς να αναγνωρίσει τουρκικό δικαίωμα veto. Το αποτέλεσμα πιθανότερα θα είναι μια ελεγχόμενη αλλά σοβαρή ναυτική κρίση, η οποία θα λήξει με διπλωματική φόρμουλα — όχι με ουσιαστική επίλυση της ελληνοτουρκικής διαφοράς. Όμως παρόλα αυτά ο κίνδυνος να ξεφύγει η κατάσταση, είναι πάντα δεδομένος, καθόσον όπως αναφέρει και ο Καλούζεβιτς, «ένας πόλεμος μπορεί να προκληθεί, είτε από λάθος, είτε από ατύχημα». Εν αναμονή λοιπόν για τις εξελίξεις.
Photo Greek News FL
