Την 1η Φεβρουαρίου, παραμονή της Υπαπαντής, πραγματοποιείται στην Αστυπάλαια το μεγάλο θρησκευτικό πανηγύρι της Παναγίας Φλεβαριώτισσας, ορόσημο στον ετήσιο κύκλο της θρησκευτικής ζωής των ευσεβών Αστυπαλιωτών και χειμωνιάτικο ραντεβού στο νησί για εκατοντάδες ξενιτεμένους!
Φτάνοντας στο Μοναστήρι και βλέποντας έναν «στρατό» ανθρώπων απασχολημένων όχι μόνο με το μαγείρεμα αλλά και με τα χίλια άλλα πράγματα που απαιτούνται για την επιτυχημένη διοργάνωση ενός πανηγυριού στο οποίο συμμετέχουν αρκετές εκατοντάδες άτομα, αισθάνεσαι ότι οι Αστυπαλιώτες δεν έχουν αλλοτριωθεί από τον σύγχρονο τρόπο ζωής και τα προβλήματα της καθημερινότητας που κλείνουν τον καθένα μας στο καβούκι του! Καταφέρνουν να βάζουν το μεγάλο «εμείς» πάνω από το μικρό «εγώ», πετυχαίνοντας πράγματα που μοιάζουν αδύνατα τόσο ως προς τα οικονομικά μεγέθη όσο και ως προς την έκταση της απαιτούμενης προσπάθειας!
Αιωρούμενη ανάμεσα στις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα, με το φυσικό και δομημένο περιβάλλον να την ωθεί προς τις Κυκλάδες αλλά τις αποστάσεις να την κατατάσσουν τελικά στα Δωδεκάνησα, η Αστυπάλαια είναι ένας τόπος που ερωτεύεσαι με την πρώτη ματιά! Ο Αριστοτέλης έγραψε γι’ αυτήν ότι «η χώρα των Αστυπαλιωτών είναι εχθρική προς τα φίδια» λόγω της απουσίας τους, οι Ρωμαίοι, που εκτιμούσαν κάθε τόπο πρωτίστως για τα εδέσματά του, την ονόμασαν «Ιχθυόεσσα» για την αφθονία και την ποιότητα των ψαριών της, ενώ οι αρχαίοι Έλληνες, γοητευμένοι από τα αρωματικά λουλούδια και τα νόστιμα φρούτα της, την αποκαλούσαν «Τράπεζα των Θεών»! Η εκθαμβωτική ομορφιά αυτού του νησιού με το εκπληκτικό σχήμα πεταλούδας μπορεί κυριολεκτικά να ικανοποιήσει και τον πιο απαιτητικό επισκέπτη!
Το νησί μπορεί να μην είναι ιδιαίτερα μεγάλο και επομένως οι οικισμοί του είναι σχετικά λίγοι, αλλά η πρωτεύουσά του, η Χώρα, είναι τόσο όμορφη και γοητευτική που πραγματικά «κολλάς» σε αυτήν! Με το ενετικό Κάστρο των Κουερίνι, οικογένειας που κατείχε το νησί σχεδόν 300 χρόνια, να δεσπόζει πάνω από τον γραφικό οικισμό, με τους καλοδιατηρημένους ανεμόμυλους και τις εντυπωσιακές κόκκινες στέγες τους να δημιουργούν ένα πραγματικό περιδέραιο ανάμεσα στους δύο λόφους όπου απλώνονται τα ασβεστωμένα σπίτια, και με τις εκκλησίες της Παναγίας Πορταΐτισσας και της Μεγάλης Παναγιάς ως ορόσημα, η Χώρα είναι η αδιαμφισβήτητη πρωταγωνίστρια της Αστυπάλαιας, που όμως νιώθει πολύ κοντά της την «καυτή ανάσα» των διεκδικητών του τίτλου! Η Μαλτεζάνα, το Λιβάδι, ο Πέρα Γιαλός στους πρόποδες της Χώρας, το Βαθύ, ο Σχοινούδας, οι όμορφες παραλίες του νησιού, τα αρχαιολογικά μνημεία και οι πολυάριθμες εκκλησίες του συμπληρώνουν τον χάρτη της ομορφιάς ενός τόπου που η φύση και η ιστορία προίκισαν γενναιόδωρα με τα στολίδια τους!
Τα παραδοσιακά σπίτια της Αστυπάλαιας είναι μικρά, τετράγωνα και ολόλευκα, κολλημένα μεταξύ τους στα στενά πλακόστρωτα δρομάκια, φέροντας ενετικές αρχιτεκτονικές επιρροές, ενώ τα εντυπωσιακά ξύλινα μπαλκόνια τους, τα λεγόμενα «μπακλαβαδωτά», θυμίζουν κυκλαδίτικα. Σε όλο το νησί άλλωστε το κυκλαδίτικο χρώμα φαίνεται να υπερισχύει του δωδεκανησιακού. Πολύ κοντά στους περίφημους ανεμόμυλους βρίσκεται η Πλατεία Δημαρχείου, απ’ όπου ξεκινούν οι δύο βασικοί δρόμοι που οδηγούν ανηφορικά στο Κάστρο και στις φημισμένες εκκλησίες της Παναγίας Πορταΐτισσας από τη μία και της Μεγάλης Παναγιάς προς την πλευρά του Πέρα Γιαλού από την άλλη.
Στο κέντρο του νησιού η γη στενεύει τόσο πολύ ώστε μια λωρίδα μόλις 100 μέτρων ενώνει τα δύο του τμήματα. Το «Στενό», όπως το αποκαλούν οι ντόπιοι, χωρίζει την Αστυπάλαια στο ανατολικό Μέσα Νησί και στο δυτικό Έξω Νησί. Η Χώρα βρίσκεται στο Έξω Νησί και ο δρόμος που τη συνδέει με το ανατολικό τμήμα περνά από τις παραλίες Μαρμάρι, Στενό, Πλάκες και Μπλε Λιμανάκι, για να καταλήξει ύστερα από 9 χιλιόμετρα στην Ανάληψη, τη γνωστή Μαλτεζάνα, τον δεύτερο μεγαλύτερο οικισμό του νησιού, που πιθανότατα πήρε το όνομά του από τους Μαλτέζους πειρατές που αγκυροβολούσαν εκεί. Σήμερα στον μικρό μόλο δένουν μόνο αλιευτικά και τουριστικά σκάφη, καθώς η Μαλτεζάνα είναι κυρίως παραθεριστικός οικισμός μέσα σε περιοχή γεμάτη περιβόλια και αμπέλια.
Μετά τη Μαλτεζάνα ο ασφαλτοστρωμένος δρόμος οδηγεί στην ήσυχη περιοχή του Σχοινούντα και από εκεί ανεβαίνει στα απότομα βουνά της πλευράς αυτής του νησιού, προσφέροντας πανοραμική θέα στον κόλπο του Βάι, πριν καταλήξει στον κλειστό όρμο του Βαθύ. Η περιοχή του Βαθύ αποτελεί από μόνη της αξιοθέατο, καθώς πρόκειται για έναν πολύ κλειστό κόλπο με άνοιγμα μόλις 50 μέτρων που θυμίζει λιμνοθάλασσα.
Επιστρέφοντας στο Μέσα Νησί ακολουθούμε μια τελείως διαφορετική διαδρομή που ξεκινά από τη Χώρα και διασχίζει τα βουνά της δυτικής πλευράς του νησιού, προσφέροντας αρχικά πανοραμική θέα στη Χώρα και το Λιβάδι και έπειτα εικόνες από το Έξω Νησί και τα ήσυχα βουνά με τις διάσπαρτες λευκές εκκλησίες. Το τέλος αυτής της διαδρομής, περίπου 8 χιλιόμετρα, σηματοδοτεί η Μονή της Παναγίας Φλεβαριώτισσας που γιορτάζει στις 2 Φεβρουαρίου. Στα δυτικά του νησιού βρίσκεται η όμορφη παραλία του Αγίου Ιωάννη με το ομώνυμο γραφικό λευκό εκκλησάκι ανάμεσα σε δύο απότομες πλαγιές μέσα σε περιοχή γεμάτη περιβόλια.
Πολύ κοντά στη Χώρα βρίσκεται το Λιβάδι, ο ανθισμένος κήπος του νησιού, που μαζί με τη Μαλτεζάνα και τον Πέρα Γιαλό αποτελούν τους μεγαλύτερους οικισμούς της Αστυπάλαιας. Τα περιβόλια με μανταρινιές, πορτοκαλιές και αμπέλια, καθώς και τα σπίτια πνιγμένα στα λουλούδια απλώνονται σε όλο το μήκος και πλάτος της κοιλάδας του Λιβαδιού που καταλήγει σε μια όμορφη παραλία.
Τέλος, ο Πέρα Γιαλός είναι σήμερα το παραδοσιακό αλιευτικό λιμάνι της Αστυπάλαιας, ενώ μέχρι πριν λίγα χρόνια αποτελούσε τη μοναδική πύλη εισόδου στο νησί πριν δημιουργηθεί το νέο σύγχρονο λιμάνι του Αγίου Ανδρέα. Παρ’ όλα αυτά πλοία της ενδοδωδεκανησιακής γραμμής εξακολουθούν να δένουν εδώ, ενώ και η μικρή μαρίνα που δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια είναι ιδιαίτερα πολυσύχναστη, ειδικά το καλοκαίρι.
