Ο πολυγραφότατος συγγραφέας, σεναριογράφος και θεατρικός συγγραφέας Δημήτρης Βαρβαρήγος μιλά στην Αλεξάνδρα Μάνου για τις «Λογοδιαδρομές», σε μια συζήτηση με επίκεντρο τη δημιουργική γραφή, τη διαδρομή του στον χώρο του βιβλίου και του θεάτρου, αλλά και τα έργα και τις ιδέες που τον εμπνέουν. Μια συνέντευξη με ουσία, σκέψη και αγάπη για τον λόγο και την τέχνη.
Έχετε αποφοιτήσει από αγγλική σχολή λογοτεχνίας. Τι έχετε να μας πείτε γι’ αυτό; Πώς είναι μια σχολή λογοτεχνίας στην Αγγλία;
Πάντα η σπουδή είναι θετικό πρόσημο για τον άνθρωπο και φυσικά για τον συγγραφέα όπως και σε όλες τις μορφές τέχνης, καθώς κάθε τέχνη έχει και την τεχνική της. Οι σπουδές λογοτεχνίας στην Αγγλία δεν έγιναν διά ζώσης αλλά με αλληλογραφία, παρ’ όλα αυτά ήταν μια βαθιά βιωματική εμπειρία που με βοήθησε αρκετά. Βεβαίως καμία σχολή δεν σε κάνει συγγραφέα αν δεν υπάρχει μέσα σου κάποια ροπή, αλλά μου έδωσε απαντήσεις σε αρκετά ερωτήματα. Μέσα από τους κανόνες που διέπετε ο λογοτεχνικός λόγος με βοήθησαν να αντιμετωπίζω τη γραφή ως πράξη συλλογισμού και ευθύνης.
Σήριαλ, θέατρο, λογοτεχνία. Τι σημαίνει το καθένα για σας; Με ποια “σειρά” θα τα επιλέγατε όταν έρχεται η έμπνευση;
Η λογοτεχνία είναι το απόγειο της δημιουργικής έκφρασης. Είναι η εσωτερική φωνή που εκφράζει και δημιουργεί από την αρχή έναν ολόκληρο κόσμο. Η έμπνευση συνήθως ξεκινά από τη λογοτεχνία από μια ιδέα ή ένα ερώτημα που με τη δουλειά του συγγραφέα δημιουργείται ένας μύθος (μυθιστόρημα).
Το θέατρο είναι άλλη μία όμορφη και ζωντανή έκφραση του λόγου καθώς παρέχει στον θεατή την αμεσότητα της επικοινωνίας και τα μηνύματα του έργου περνούν άμεσα στο κοινό.
Το σενάριο λειτουργεί αποκλειστικά σε όσα φαίνονται και ακούγονται στην οθόνη με εστίαση στη δράση και τον διάλογο
Μιλήστε μας λίγο για το σενάριο και την κινηματογραφική γραφή. Υπάρχουν τρόποι για να δημιουργήσει κάποιος κάτι επιτυχημένο;
Η κινηματογραφική γραφή περιέχει οικονομία λόγου με σύντομη περιγραφική αναφορά που μετατρέπεται σε εικόνα. Κάθε σκηνή γράφεται με απλό λόγο ως υπόδειξη. Ενώ οι διάλογοι πρέπει να είναι σαφείς και κατανοητοί.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν συνταγές επιτυχίας, αλλά αρχές δόμησης. Καθαρός δραματικός άξονας, χαρακτήρες με επιθυμία και σύγκρουση, ρυθμός, και κυρίως αλήθεια. Το κοινό αναγνωρίζει πότε κάτι είναι ειλικρινές, ακόμη κι αν είναι φανταστικό.
Ποια είναι η διαφορά κινηματογραφικής και θεατρικής γραφής; Και ποιες οι δυσκολίες;
Το θέατρο βασίζεται στον άμεσο επικοινωνιακό λόγο και στη ζωντανή παρουσία του ηθοποιού που έρχεται σε επαφή με τον θεατή. Ανάμεσα τους αναπτύσσεται μια σχέση κοινής αποδοχής από τη σπουδαία διαμεσολάβηση της υποκριτική τέχνης με τον κοινό άνθρωπο. Η δυσκολία στο θέατρο είναι πως όλα είναι ορατά και συμβαίνουν μπροστά σου εκείνη τη στιγμή, δίχως τρικ παρά με απόλυτη αλήθεια.
Ο κινηματογράφος πάλι είναι το αντίθετο, στηρίζεται στην εικόνα και στο μοντάζ που σε κάθε πλάνο μπορεί να επέμβει πλέον η τεχνική λειτουργικότητα για την απεικόνιση των σκηνών.
Γράφετε παιδική και λογοτεχνία ενηλίκων. Τι σας εκφράζει περισσότερο και γιατί;
Και τα δύο είδη με εκφράζουν, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Το παιδικό έχει μία μεγαλύτερη ευθύνη καθώς η βιωματική γνώση ενός παιδιού είναι μικρή και περιμένει μέσα από την αλληγορία του μύθου, η διδαχή που θα λάβει, να έχει στέρεα βάση γεμάτη ειλικρίνεια και σαφήνεια, καθώς μέσα από τις παραμυθο-ιστορίες διαμορφώνονται απόψεις.
Ο ενήλικας αντιμετωπίζεται με περισσότερη ελευθερία γιατί ήδη κουβαλά πληγές και εμπειρίες και έχει πλέον πιο ξεκάθαρη γνώμη για τα πράγματα. Οι στόχοι και στις δύο περιπτώσεις είναι διαφορετικοί. Στο μεν παιδικό βιβλίο επιβάλλεται να ανοίγει παράθυρα με όμορφους ορίζοντες. Στον δε ενήλικα, να φωτίζονται σκοτεινές ή άγνωστες πτυχές.
Τι σημαίνει για σας η συγγραφή με μία λέξη και γιατί;
Πιθανόν να φανεί ακραίο αλλά για μένα είναι όπως ο καθημερινός αγώνας για επιβίωση. Δεν μπορώ να σκεφτώ τον εαυτό μου έξω από το γράψιμο. Γιατί είναι ο τρόπος μου να ζω, να καταλαβαίνω τον κόσμο και να αντέχω μέσα σε αυτόν.
Ποια είναι η θέση του βιβλίου στην ελληνική κοινωνία σήμερα και οι προοπτικές του; Τι διαβάζουν οι περισσότεροι και γιατί;
Το βιβλίο στην Ελλάδα επιβιώνει μέσα σε δυσκολίες, λίγοι διαβάζουν, αλλά πάντα υπάρχουν οι φιλαναγνώστες ως το πιστό κοινό της λογοτεχνίας. Ο λόγος είναι εξέλιξη και δεν θα παύσει ποτέ γιατί φωτίζει το πνεύμα. Οι προοπτικές υπήρχαν και θα υπάρχουν, αρκεί να στηρίζονται οι δημιουργοί μέσω οργανισμών που προβάλλουν το βιβλίο.
Η ενδυνάμωση των σχολικών βιβλιοθηκών είναι αναγκαία για να υπάρξει η επαφή των νέων με το διάβασμα από νωρίς.
Προβάδισμα στην ανάγνωση έχει το μυθιστόρημα. Τα υπόλοιπα είδη, ποίηση, δοκίμιο κλπ, ακολουθούν.
Αν μπορούσατε να δώσετε μια ευχή για τη λογοτεχνία το 2026, ποια θα ήταν;
Να μην υπάρξει στρατευμένη λογοτεχνία και να παραμείνει ελεύθερη, θαρραλέα και ανθρώπινη. Να μη φοβηθεί να πει δύσκολες αλήθειες και να συνεχίσει να μας γεμίζει γνώση και να μας ενώνει μέσα από τις λέξεις.
