- Κύριε Ραφαήλ Ίσσα, πρώτα απ’ όλα, θα ήθελα πολύ να σας ευχαριστήσω για την άμεση ανταπόκρισή σας στην πρόσκλησή μου. Το εκτιμώ πολύ και πριν ξεκινήσουμε, θα ήθελα να τονιστεί! Αρχικά λοιπόν, θα ήθελα να σας ρωτήσω, πώς καταλάβατε και μάθατε για τις πραγματικές σας ρίζες και τον λαό σας; Ήταν δύσκολο και αν ναι για ποιο λόγο; Υπάρχει κάποιος υπεύθυνος για την απόκρυψη από τους ανθρώπους της αυθεντικής τους ταυτότητας σύμφωνα με εσάς;
Η αφύπνισή μου ξεκίνησε μέσα από συζητήσεις με τη γιαγιά μου, από την πλευρά του πατέρα μου, και την πρώτη μου επίσκεψη σε μια Ελληνορθόδοξη Χριστιανική περιοχή της Συρίας τον Σεπτέμβριο του 2007. Αφού περάσαμε μια μέρα στη Δαμασκό, ταξιδέψαμε στο χωριό μας στη μέση της νύχτας. Το επόμενο πρωί, πήγα για κολύμπι στον τοπικό καταρράκτη. Εκείνο το βράδυ, βρέθηκα με μια παρέα νεαρών ανδρών και γυναικών από το χωριό για ψητά φαγητά και τοπικό ούζο (που ονομάζεται Arak στα αραβικά).
Η μέρα αυτή με άφησε μπερδεμένο. Έμοιαζε πολύ περισσότερο με τα καλοκαίρια μου στην Κρήτη ή τη Ρόδο παρά με την εμπειρία μου στη Δαμασκό την προηγούμενη μέρα. Η Δαμασκός δεν μου άρεσε και είχα ζητήσει ευγενικά να φύγω. Στο χωριό, όμως, ένιωθα σαν να ήμουν στην Ελλάδα. Ρώτησα τη γιαγιά μου γιατί, και οι απαντήσεις της με εξέπληξαν.
Μου είπε τις ιστορίες που της είχαν μεταδώσει οι γονείς και οι παππούδες της. Ήμασταν Έλληνες Λεβαντίνοι, με ιστορία και ταυτότητα διαφορετική από αυτές των Αράβων, παρόλο που τώρα μιλούσαμε αραβικά. Όταν μιλούσε για την πατρίδα μας, εννοούσε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, το ιστορικό μας κράτος, συμπεριλαμβανομένης της Μικράς Ασίας. Έχω επίσης ρίζες από την Μικρά Ασία και το Αιγαίο. Σύμφωνα με την αφήγησή της, η Ανατολία ήταν πατρίδα των προγόνων μας πολύ πριν γίνει τουρκικό έδαφος.
Οι γονείς της είχαν γεννηθεί πριν από την υποστηριζόμενη από τη Ρωσία αραβοποίηση της κοινότητάς μας και του Πατριαρχείου Αντιοχείας. Αυτή η διαδικασία ξεκίνησε τη δεκαετία του 1890. Μέχρι το 1899, η πατριαρχική ηγεσία που είχε αντισταθεί στην αραβική εθνικιστική κατεύθυνση είχε εκτοπιστεί. Αυτές οι συζητήσεις, με οδήγησαν στο να βυθιστώ στην ιστορία και τις γενετικές μελέτες της περιοχής. Συνέχισα αυτή την έρευνα από εκείνη την επίσκεψη τον Σεπτέμβριο του 2007.
Σύμφωνα με την παναραβική ιδεολογία του κόμματος Μπάαθ, η διδασκαλία ή ακόμη και η ανοιχτή ομιλία για αυτήν την ταυτότητα ήταν απαγορευμένη. Θεωρώ τον Μπααθισμό ως μια σοσιαλιστική ιδεολογία που ισχυριζόταν ότι ήταν κοσμική, διατηρώντας παράλληλα μια ισλαμική βάση. Το σύνταγμα κατέστησε την ισλαμική νομολογία σημαντική πηγή νομοθεσίας και, κατά την άποψή μου, η αραβική εθνικιστική αφήγηση της ιστορίας του καθεστώτος, αντιμετώπισε την προ-ισλαμική κληρονομιά μας ως ξενική και παρείσακτη. Απορρίπτω τον ισχυρισμό ότι η Συρία και ο Λίβανος είναι εγγενώς αραβικά εδάφη. Η παρουσία και η ταυτότητά μας προηγούνται της εξάπλωσης του Ισλάμ και της αραβοποίησης.
Ακόμη και τώρα, με το κόμμα Μπάαθ να έχει φύγει, ελπίζουμε για πάντα, αυτό παραμένει ένα θέμα ταμπού παρά τις αυτόχθονες ρίζες μας και την παρουσία μας στην περιοχή εδώ και χιλιετίες. Για να κατανοήσουμε αυτή την ιστορία, πρέπει να θυμηθούμε πόσο ο πολιτισμός εξαπλώθηκε δια θαλάσσης. Το Λεβάντε, η Ανατολία και η Ελλάδα συνδέονταν με όλη τη Μεσόγειο.
- Ποιο είναι το υπόβαθρο του οργανισμού σας, καθώς και ο σκοπός σας, ειδικά σε ένα μέρος τόσο μακριά από την πατρίδα;
Ο Σύλλογος Ελλήνων Λεβαντίνων ιδρύθηκε στη Στοκχόλμη της Σουηδίας το 2013. Η κοινότητά μας είναι ο Ελληνικός Λεβαντίνικος λαός, συμπεριλαμβανομένων τόσο των Ελλήνων Ορθοδόξων όσο και των Ελλήνων Καθολικών. Χρησιμοποιούμε επίσης τον όρο Ρωμιοσύνη. Ρούμι είναι ο αραβικός και ο τουρκικός όρος για την ίδια ταυτότητα.
Ένας από τους κύριους στόχους μας, είναι να αντιμετωπίσουμε αυτό που θεωρώ ως ρωσική προπαγάνδα που αποσκοπεί στο να χωρίσει τη Ρωμιοσύνη της Ανατολίας και της Ελλάδας από τον λαό μας στο Λεβάντε. Η Ρωσία προσπάθησε να ρίξει την Οθωμανική Αυτοκρατορία, να προσαρτήσει την Κωνσταντινούπολη και να διεκδικήσει τον Οικουμενικό Πατριαρχικό θρόνο. Κατά την άποψή μου, ο διαχωρισμός της Λεβαντίνικης Ελληνικής κοινότητας από την ευρύτερη κοινότητα εξυπηρετούσε αυτές τις φιλοδοξίες. Αυτή η προπαγάνδα στη συνέχεια πήρε άλλες μορφές και εξακολουθούμε να ζούμε με την κληρονομιά της.
Παράγουμε ήδη εκπαιδευτικό υλικό για την ιστορία της κοινότητάς μας, συμπεριλαμβανομένων των πογκρόμ που υπομείναμε και των προσπαθειών διαγραφής της κληρονομιάς μας. Συγκεντρώνουμε επίσης χρήματα για να υποστηρίξουμε τους ανθρώπους μας στο Λεβάντε. Άλλες πρωτοβουλίες βρίσκονται υπό ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένου ενός μηνιαίου προγράμματος συγκέντρωσης χρημάτων, μαθημάτων ελληνικής γλώσσας, ενδεχομένως μέσω ενός προγράμματος Κυριακάτικου σχολείου, και υποτροφιών για σπουδές στο εξωτερικό, ιδιαίτερα στην Ελλάδα.
Θέλουμε επίσης να δημιουργήσουμε ένα επιχειρηματικό δίκτυο που θα συνδέει τους Έλληνες υπηκόους με την κοινότητά μας. Κατά την άποψή μου, η κοινότητά μας είναι η πιο μορφωμένη κοινότητα στην περιοχή. Αυτή η γνώση και η εμπειρία θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην οικοδόμηση μακροχρόνιων οικονομικών δεσμών.
Η άμεση προτεραιότητα, ωστόσο, είναι η απελπιστική κατάσταση στη Συρία. Ο υπερπληθωρισμός και οι διακρίσεις έχουν αφήσει πολλούς από τους ανθρώπους μας να ζουν στο όριο της φτώχειας. Θέλουμε να επεκτείνουμε την υποστήριξή μας για να παρέχουμε οικονομική βοήθεια, φάρμακα, ρούχα και θέρμανση για τον ερχόμενο χειμώνα. Με την πάροδο του χρόνου, ελπίζουμε να αναπτύξουμε έναν οργανισμό που μπορεί να υποστηρίξει την κοινότητα μέσω επενδύσεων σε επιχειρήσεις, σχολεία και υγειονομική περίθαλψη.
Το να είμαστε μακριά από το σπίτι μπορεί πραγματικά να μας βοηθήσει να υπηρετήσουμε την κοινότητα. Στη διασπορά, έχουμε μεγαλύτερη ελευθερία να μιλάμε και να οργανωνόμαστε. Είμαστε λιγότερο περιορισμένοι από την προπαγάνδα, τη δικτατορία και τη διαφθορά που εξακολουθούν να διέπουν τη ζωή στη Συρία ή από την επίμονη πολιτική αστάθεια του Λιβάνου. Οι νέοι κυβερνήτες της Συρίας δεν εξελέγησαν από τον λαό. Για μένα, μια αλλαγή καθεστώτος δεν έφερε το τέλος της δικτατορίας.
- Ποια είναι λοιπόν η σημερινή κατάσταση των Ελλήνων της Μέσης Ανατολής όσον αφορά την Εθνική Ταυτότητα; Ανακαλύπτουν τις ρίζες τους, το παρελθόν τους και γενικότερα τους πραγματικούς συγγενείς τους; Πώς θα μπορούσε να βοηθήσει το Ελληνικό Κράτος;
Θα έλεγα με βεβαιότητα ότι μια αναβίωση της Ελληνικής ταυτότητας λαμβάνει χώρα μεταξύ της νεότερης γενιάς, ιδιαίτερα μεταξύ εκείνων που έχουν αναγνωρίσει ότι ο αραβισμός δεν έφερε κανένα όφελος στην κοινότητά μας. Υπάρχει, ωστόσο, ιδιαίτερη έμφαση σε αυτή την αναβίωση. Οι νέοι επανασυνδέονται πάνω απ’ όλα με την Ελληνική ταυτότητα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, με το Πατριαρχείο Αντιοχείας να παραμένει ο κύριος σωζόμενος ιστορικός θεσμός μας. Ορισμένοι κοιτάζουν επίσης πιο πίσω στην Ελληνιστική περίοδο μετά τον Μέγα Αλέξανδρο και την ίδρυση της Αντιόχειας από τον Σέλευκο.
Το κίνημά μας είναι ακόμα νέο και οι πόροι μας είναι περιορισμένοι. Αντιμετωπίζουμε επίσης τη λεγόμενη προσωρινή κυβέρνηση στη Συρία, η οποία, κατά την άποψή μου, δεν ενδιαφέρεται για το μέλλον της κοινότητάς μας. Η κρίση μου είναι ότι αυτοί που βρίσκονται στην εξουσία θα προτιμούσαν να μας δουν να φεύγουμε από τη χώρα.
Το Ελληνικό κράτος θα μπορούσε να βοηθήσει αναγνωρίζοντας την κοινότητά μας και την κληρονομιά της, υποστηρίζοντας τη διδασκαλία της Ελληνικής γλώσσας, με υποτροφίες, καθώς και βοηθώντας μας να διατηρήσουμε την ιστορία μας. Θα πρέπει επίσης να βελτιώσει την κατάστασή μας με την ΕΕ, το ΝΑΤΟ και άλλους διεθνείς εταίρους, να πιέσει για ίσα δικαιώματα και προστασία από τις διακρίσεις και να υποστηρίξει την ανθρωπιστική βοήθεια και τις οικονομικές ευκαιρίες. Χρειαζόμαστε πρακτική βοήθεια που θα επιτρέψει στους ανθρώπους μας να παραμείνουν στην πατρίδα τους και να ευημερήσουν.
- Ποιος είναι ο πληθυσμός τους σε αυτήν την περιοχή αυτή τη στιγμή και ποιος πριν από τους πολέμους; Υπάρχει κάποια γνώση σχετικά με αυτό;
Δεν έχουμε οριστικά επίσημα στοιχεία. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι πριν από τον πόλεμο στη Συρία, που ξεκίνησε το 2011, ήμασταν η μεγαλύτερη χριστιανική κοινότητα της χώρας, που αριθμούσε μεταξύ 1,2 και 1,5 εκατομμυρίου. Θα υπολόγιζα ότι ο αριθμός που παραμένει στη Συρία σήμερα είναι μεταξύ 450.000 και 700.000. Συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, πιθανότατα θα αριθμούμε περίπου ένα εκατομμύριο.
Έχουμε επίσης μια σημαντική διασπορά πρώτης και δεύτερης γενιάς στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, την οποία θα υπολόγιζα σε περίπου 3,5 έως 5 εκατομμύρια. Αυτές είναι εκτιμήσεις και όχι επίσημες μετρήσεις της κοινότητάς μας.
- Από όσο γνωρίζω, και σύμφωνα με την έρευνά μου, πριν από περισσότερο από μια δεκαετία υπήρχε ακόμη και ένα ελληνορθόδοξο κόμμα στο Λεβάντε. Ο πρώην ηγέτης του, σήμερα εργάζεται ως γενικός πρόξενος του Λιβάνου στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας και το κόμμα φυσικά έχει διαγραφεί από τον πολιτικό χάρτη του σημερινού κράτους του Λιβάνου, καθόλου μυστηριωδώς. Τι γνωρίζετε περί αυτού, κύριε Ραφαήλ; Είναι αυτό ένα σημαντικό παράδειγμα του διωγμού που αντιμετωπίζουν οι Ρωμιοί στις μέρες μας;
Κατά την άποψή μου, το Κόμμα του Λεβάντε και ο ιδρυτής του, Rodrigue El Khoury, φιμώθηκαν επειδή ακόμη και στον Λίβανο υπήρχε μισαλλοδοξία απέναντι στην εκ νέου ανακάλυψη της ιστορίας μας. Καταλαβαίνω ότι η διπλωματική του αποστολή στη Ρωσία χρησίμευσε για να τον απομακρύνει από την εσωτερική πολιτική ζωή και να φιμώσει το κόμμα. Δεν μπορώ να επιβεβαιώσω την τρέχουσα απόσπασή του, καθώς δεν είμαστε πλέον σε στενή επαφή.
Ίσως ένα πολιτικό κόμμα να μην ήταν το σωστό όχημα. Η ταυτότητά μας είναι πολιτιστική και ιστορική. Δεν αποτελεί, από μόνη της, πολιτική ιδεολογία. Γι’ αυτό επιλέξαμε να εργαστούμε ως μη κυβερνητική οργάνωση. Οι στόχοι μας είναι να διατηρήσουμε την κοινότητά μας στο Λεβάντε και να εξασφαλίσουμε ίσα δικαιώματα χωρίς διακρίσεις. Δεν έχουμε κομματική ατζέντα.
- Τι θα λέγατε για την διασπορά των Ρωμιών;
Όπως ανέφερα, η διασπορά μας έχει αυξηθεί σημαντικά, αλλά πέρα από την Κυριακάτικη Λατρεία μέσω της Εκκλησίας, έχει γίνει μικρή προσπάθεια για να μας φέρει κοντά ως σύνολο. Θα ήθελα πολύ να δω ανεξάρτητα παραρτήματα του συλλόγου μας στην Αμερική, την Αυστραλία και αλλού, υπό την προϋπόθεση ότι μοιράζονται τις αξίες μας και τη δέσμευσή μας για την ενίσχυση της κοινότητας.
Πολλοί από εμάς θα θέλαμε να επιστρέψουμε, αλλά υπό τις παρούσες συνθήκες αυτό είναι αδύνατο για εμάς. Ποιος θα επέστρεφε πρόθυμα σε μια θεοκρατία ή μια δικτατορία; Χρειαζόμαστε συνθήκες που θα μας επέτρεπαν να ζούμε ελεύθερα και με ασφάλεια στην ίδια μας την πατρίδα.
- Τέλος, τι θα μπορούσαν να κάνουν οι άνθρωποι της κυρίως Ελλάδος και της Ελληνικής διασποράς, εκτός από την Ελληνική Πολιτεία, για να έρθουν σε επαφή, να έρθουν πιο κοντά και να βοηθήσουν τους χαμένους αδελφούς και αδελφές τους να κατανοήσουν πλήρως ποιοι πραγματικά είναι;
Χρειαζόμαστε στενότερους δεσμούς στην καθημερινή ζωή, παράλληλα με τις επιχειρηματικές και εκπαιδευτικές ανταλλαγές που ανέφερα προηγουμένως. Οι Έλληνες στην Ελλάδα και σε όλη τη διασπορά πρέπει να κάνουν ό,τι περνάει από το χέρι τους για να ακουστεί η φωνή μας. Μπορούν να απευθυνθούν στην ελληνική κυβέρνηση, την ΕΕ και το ΝΑΤΟ, να πιέσουν για τον τερματισμό των διακρίσεων και να υποστηρίξουν πρωτοβουλίες που βοηθούν την κοινότητά μας να ευημερήσει.
Μόλις οι άνθρωποί μας μπορούν να ζήσουν ελεύθερα και με ασφάλεια, μπορούμε να οικοδομήσουμε πολύ στενότερες σχέσεις μέσω επισκέψεων και προσωπικής επαφής. Θα ήθελα πολύ να δω την Ελλάδα να γίνεται ο φυσικός προορισμός διακοπών για την κοινότητά μας και τους Έλληνες από την Ελλάδα να επισκέπτονται αντίστοιχα τις κοινότητές μας και τα προγονικά εδάφη στο Λεβάντε. Η επίσκεψή σε μας θα πρέπει να είναι τόσο φυσική για έναν Έλληνα πολίτη όσο το ταξίδι στα ελληνικά νησιά το καλοκαίρι.
