Ο ψυχολόγος σας επιτρέπεται να κάνει ψυχοθεραπεία; Ο νόμος ακόμη δεν το λέει… Για 47 χρόνια οι Έλληνες ψυχολόγοι δούλευαν πάνω σε ένα νομικό υπονοούμενο. Η ψυχοθεραπεία, η δραστηριότητα που οι περισσότεροι συνδέουν με το επάγγελμα, δεν αναφέρεται πουθενά στον ιδρυτικό νόμο του κλάδου.
Το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή στις 19 Οκτωβρίου και δημιουργεί τον Πανελλήνιο Σύλλογο Ψυχολόγων (Πα.Συ.Ψυ.) ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) έδινε την ευκαιρία να αλλάξει αυτό. Κατά τους επικριτές του, δεν την αξιοποιεί.
Τι προβλέπει το νομοσχέδιο και ποιος το ζήτησε
Το σχέδιο νόμου, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση πριν φτάσει στη Βουλή, έχει ευρύτερο περιεχόμενο από τον τίτλο που κυκλοφορεί στον δημόσιο διάλογο. Εκτός από τον νέο σύλλογο, συστήνει Εθνικό Παρατηρητήριο Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας, Εθνικό Παρατηρητήριο Ψυχιατροδικαστικής και περιλαμβάνει ρυθμίσεις για το νοσηλευτικό επάγγελμα.
Το Υπουργείο Υγείας υποστηρίζει ότι η ίδρυση του ΝΠΔΔ θα καλύψει πάγιες ελλείψεις του κλάδου, δηλαδή την απουσία ενιαίας εκπροσώπησης, εθνικού μητρώου και μηχανισμού ελέγχου. Θα ενισχύσει επίσης τη συμμετοχή των ψυχολόγων στη χάραξη πολιτικής και την προστασία των πολιτών. Η πρωτοβουλία έχει και ιστορικό. Η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία (ΕΛΨΕ) κατέθεσε σχετική πρόταση στο Υπουργείο ήδη τον Δεκέμβριο του 2023. Όπως αναφέρεται σε κοινοβουλευτική ερώτηση που στηρίζεται σε επιστολή της, το αίτημα υποστηρίζουν, κατά την ΕΛΨΕ, πάνω από 2.500 ψυχολόγοι.
Ο κλάδος όμως δεν συμφωνεί σε όλα. Ο Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων (ΣΕΨ), που ιδρύθηκε το 1963 και συμμετέχει στην Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Συλλόγων Ψυχολόγων (EFPA) από το 1988, έχει διατυπώσει δημόσια αντιρρήσεις για τη δημιουργία ΝΠΔΔ. Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν χρειάζεται ο νέος φορέας, αλλά και τι θα περιέχει ο νόμος που τον ιδρύει. Εκεί, σύμφωνα με την ανάλυση που ακολουθεί, εντοπίζονται τα σοβαρότερα προβλήματα.
Ο νόμος του 1979 και το κενό που δεν έκλεισε ποτέ
Ο ν. 991/1979, με τον οποίο ρυθμίστηκε το επάγγελμα, δεν περιείχε άρθρο με αναλυτικά επαγγελματικά δικαιώματα. Δεν ανέφερε ούτε τη λέξη «ψυχοθεραπεία». Η νομική βάση της δουλειάς των ψυχολόγων ήταν μία γενική πρόταση του Άρθρου 1 παρ. 1, σύμφωνα με την οποία ο ψυχολόγος «ερευνά και αξιολογεί την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά» και «εργάζεται με τις καθιερωμένες μεθόδους της επιστήμης για τη βελτίωσή τους». Το Άρθρο 7 προέβλεπε ότι το έργο και οι ειδικότητες θα καθορίζονταν με υπουργικές αποφάσεις, οι οποίες δεν εκδόθηκαν ποτέ.
Έτσι, οι ψυχολόγοι άσκησαν ψυχοθεραπεία επί δεκαετίες de facto, ως φυσικό κομμάτι της επιστήμης τους. Η πρακτική ήταν παγιωμένη, αλλά δεν είχε ρητή νομοθετική κάλυψη.
Η ίδια λογική και το 2026
Το νέο νομοσχέδιο θα μπορούσε να γράψει επιτέλους στο Άρθρο 26 (Άρθρο 7Α) ότι το έργο του ψυχολόγου περιλαμβάνει την ψυχοδιαγνωστική αξιολόγηση, τη συμβουλευτική και την ψυχοθεραπεία. Αντί γι’ αυτό, καταργεί το παλιό Άρθρο 7 και αρκείται να ορίσει ότι τα δικαιώματα «συναρτώνται με το πρόγραμμα σπουδών». Το περιεχόμενό τους θα καθοριστεί αργότερα, με Προεδρικό Διάταγμα κατόπιν γνώμης του ΚΕΣΥ, οργάνου όπου κυριαρχούν οι γιατροί. Η σύμφωνη γνώμη του Πα.Συ.Ψυ. δεν απαιτείται.
Το Παρατηρητήριο: ο δρόμος της ψυχοθεραπείας περνά από αλλού
Η ψυχοθεραπεία ρυθμίζεται στα Άρθρα 35 και 36, όπου συστήνεται το Εθνικό Παρατηρητήριο Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας. Το Υπουργείο το παρουσιάζει ως φορέα που θα βάλει τάξη σε ένα πεδίο επαγγελματικών δικαιωμάτων που μέχρι σήμερα είναι κατακερματισμένο. Θα γνωμοδοτεί στον Υπουργό Υγείας για τα κριτήρια αξιολόγησης των προγραμμάτων εκπαίδευσης στην ψυχοθεραπεία και για τα κριτήρια λήψης και άσκησης της εξειδίκευσης.
Οι επικριτές το διαβάζουν διαφορετικά. Κατά την ανάγνωσή τους, η ψυχοθεραπεία αποσπάται από το βασικό πτυχίο της Ψυχολογίας και παραπέμπεται σε ένα 7μελές κυβερνητικό όργανο, που θα εισηγείται στο ΚΕΣΥ τα κριτήρια εκπαίδευσης, τους τίτλους εξειδίκευσης και μετεκπαίδευσης και την αναγνώριση των εκπαιδευτικών κέντρων. Σε αυτή τη διαδικασία ο Πα.Συ.Ψυ. έχει ρόλο απλού συνομιλητή (Άρθρο 36 παρ. 2β). Παράλληλα, το κείμενο εισάγει τον όρο «συμβουλευτική ψυχικής υγείας» χωρίς κανέναν νομικό, εννοιολογικό ή επαγγελματικό ορισμό. Αυτό, όπως υποστηρίζεται, διαιωνίζει τη σύγχυση και ανοίγει τον δρόμο στην αντιποίηση επαγγέλματος.
Η Εθνική Εταιρεία Ψυχοθεραπείας Ελλάδος (ΕΕΨΕ), τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ψυχοθεραπείας (EAP), δηλώνει ότι εκπροσωπεί σχεδόν το σύνολο του κλάδου. Ζητά να ακουστεί η άποψη των επιστημονικών φορέων της ψυχοθεραπείας, ιδίως στο ζήτημα της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών κέντρων.
Τι άλλαξε μετά τη διαβούλευση
Η δημόσια κριτική είχε κάποιο αποτέλεσμα, χωρίς να αλλάξει η βασική φιλοσοφία του σχεδίου. Υπήρξαν πέντε βασικές αλλαγές.
Πρώτη είναι η αφαίρεση εξουσιών από την Προσωρινή Διοίκηση (Άρθρο 25). Δεν μπορεί πια η 11μελής διορισμένη διοίκηση να υπογράφει δεσμευτικές συλλογικές συμβάσεις για όλους τους ψυχολόγους. Η αρμοδιότητα πέρασε στο πρώτο εκλεγμένο Κεντρικό Διοικητικό Συμβούλιο (Άρθρο 4 παρ. 2ιγ). Παραμένει όμως η υπερβολικά μακρά θητεία της διορισμένης επιτροπής, που φτάνει τα δύο συν ένα έτη.
Δεύτερη είναι η ένταξη των μη κρατικών πανεπιστημίων (Άρθρο 6). Οι απόφοιτοι των Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (Ν.Π.Π.Ε.) του ν. 5094/2024 προστέθηκαν ρητά ως δυνητικά μέλη.
Τρίτη είναι μια οικονομική διευκόλυνση (Άρθρο 9 παρ. 5). Το νέο μέλος απαλλάσσεται από την ετήσια εισφορά των 60 ευρώ για το έτος της εγγραφής του.
Τέταρτη είναι η αποσαφήνιση στον Κώδικα Δεοντολογίας (Άρθρο 27), όπου εντάχθηκαν ρητοί κανόνες για το απόρρητο και την ενημερωμένη συναίνεση στις ψυχολογικές αξιολογήσεις που γίνονται για λογαριασμό τρίτων φορέων.
Πέμπτη είναι η ρητή κατάργηση του παλαιού πλαισίου (Άρθρο 32), με την οποία καταργούνται τα άρθρα 3 (παρ. 3 και 6), 7 και 8 του ν. 991/1979.
Οι επαγγελματίες που βρίσκονται ήδη στο πεδίο
Το πιο ανησυχητικό σημείο για όσους εργάζονται ήδη είναι η παντελής απουσία μεταβατικών διατάξεων. Τα κριτήρια της ψυχοθεραπείας θα ορισθούν με μελλοντικές αποφάσεις, αλλά για όσους ασκούν ήδη το επάγγελμα το νομοσχέδιο δεν προβλέπει τίποτα. Μένουν ανοιχτά τρία ερωτήματα. Πώς θα αναγνωριστούν όσοι έχουν ολοκληρώσει τετραετείς ή πενταετείς πιστοποιημένες εκπαιδεύσεις σε έγκυρες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις; Τι θα ισχύσει για όσους βρίσκονται σήμερα στη μέση της εκπαίδευσής τους; Με ποιο δικαίωμα θα συνεχίσουν να παρέχουν υπηρεσίες μέχρι να εκδοθούν τα διατάγματα;
Η ΕΕΨΕ προειδοποιεί ότι το σχέδιο απειλεί να εγκλωβίσει τους υφιστάμενους επαγγελματίες. Μπορεί να τους αφήσει αναδρομικά ακάλυπτους απέναντι σε κριτήρια που θα θέσουν όργανα χωρίς ουσιαστική εκπροσώπηση των ίδιων των ψυχοθεραπευτών.
Οι τρεις διεκδικήσεις πριν από την ψήφιση
Όσοι διατυπώνουν αυτές τις επιφυλάξεις θεωρούν ότι το ΝΠΔΔ είναι απαραίτητο κέλυφος, που όμως χωρίς σαφές περιεχόμενο κινδυνεύει να γίνει παγίδα. Πριν από την τελική ψήφιση ζητούν τρία πράγματα.
Το πρώτο είναι η άμεση τροποποίηση του Άρθρου 26, ώστε οι πράξεις του ψυχολόγου (αξιολόγηση, συμβουλευτική, ψυχοθεραπεία) να ορίζονται ρητά στον νόμο και κάθε μελλοντική ρύθμιση να απαιτεί τη σύμφωνη γνώμη του Πα.Συ.Ψυ.
Το δεύτερο είναι μια σαφής μεταβατική διάταξη, που θα αναγνωρίζει αυτόματα όσους ψυχολόγους διαθέτουν ήδη τεκμηριωμένη ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση και κλινική εμπειρία.
Το τρίτο είναι να μην υπάρχει ιατρική κηδεμονία στην ψυχοθεραπεία. Στο Παρατηρητήριο να έχουν καθοριστική εκπροσώπηση τα πανεπιστήμια και οι επαγγελματικοί σύλλογοι ψυχολογίας και ψυχοθεραπείας, ώστε να διατηρηθεί ο αυτόνομος, μη ιατρικοποιημένος χαρακτήρας της μεθόδου.
Τι διακυβεύεται για τον πολίτη
Για όποιον αναζητά βοήθεια, αυτά δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες. Από τον τρόπο που θα οριστούν οι τίτλοι, η εκπαίδευση και ο πειθαρχικός έλεγχος εξαρτάται κατά πόσο ο πολίτης θα μπορεί να ξέρει με ποιον μιλά. Η ψυχοθεραπεία στην Ελλάδα δεν ξεκινά το 2026, και οι ψυχολόγοι ζητούν από την Πολιτεία να αναγνωρίσει αυτή την πραγματικότητα. Θέλουν να προστατευτούν και οι επαγγελματίες που δουλεύουν χρόνια με αξιοπιστία, και οι πολίτες που τους εμπιστεύονται.
photo newleafmentalhealth, https://pixabay.com
