Υπατία
Ιστορικό μυθιστόρημα
24 γράμματα εκδόσεις
Σημειώσεις του συγγραφέα
Με λίγα λόγια από το οπισθόφυλλο του βιβλίου καταγράφεται η συγκλονιστική ιστορία της γυναίκας που δίδασκε παντού το ελληνικό πνεύμα, συγκρούστηκε με τον κλήρο και κατηγορήθηκε ως μάγισσα.
4ος – 5ος αιώνας μ. Χ. Η φημισμένη Αλεξάνδρεια πνίγεται στο κρασί των καπηλειών, στις ηδονές των γυναικών του δρόμου, στις δεισιδαιμονίες, στις φιλοσοφικές διαφορές και διαμάχες των θρησκευτικών φανατισμών με τους φονικούς διωγμούς.
Μέσα σε αυτή τη διαφθορά, μια γυναίκα αφοσιωμένη στα ελληνικά ιδεώδη διδάσκει στο πανεπιστήμιο, στους δρόμους και στο σπίτι της το αστείρευτο ελληνικό πνεύμα. Αυτή η σοβαρή ευθύνη δεν της στερεί το γυναικείο ένστικτο και στο πρόσωπο του χριστιανού έπαρχου βρίσκει τον έμπιστο φίλο και άντρα.
Η φιλία και ο πλατωνικός δεσμός που αναπτύσσεται ανάμεσα τους ενοχλεί τον κλήρο που δεν αργεί να στραφεί εναντίον της και να της προσάψει κατηγορίες ως μάγισσας και υποκινήτριας εχθρικών ενεργειών εναντίον του…
Δύο άνθρωποι γεμάτοι ηθικό χρέος απέναντι στις ηγετικές θέσεις που κατέχουν και στις κοινωνικές συνθήκες της θρησκόληπτης φανατικής εποχής, ζουν κρυφά ανομολόγητες στιγμές αγάπης χωρίς ποτέ…
Αυτή, λοιπόν, η σημαντική προσωπικότητα της Υπατίας, καθώς και η δύσκολη ιστορική περίοδος του 4ου και 5ου αιώνα, αποτελούν τις κεντρικές πηγές αυτού του βιβλίου. Στάθηκαν οι αφορμές για την τετραετή μελέτη σε βιβλιογραφικές πηγές γύρω από τη ζωή και το έργο της, μέχρι να ολοκληρωθεί αυτή η μυθιστορία.
Η προσπάθειά μου να ξαναζωντανέψω εκείνη τη σκοτεινή εποχή με έκανε να κοιτάξω κατάματα την ιστορία απ’ όλες τις πλευρές της, περισσότερο αντικειμενικά απ’ όσο μονομερώς εν πολλοίς συμβαίνει να είναι καταγεγραμμένη. Ανατρέχοντας λοιπόν στις ιστορικές πηγές όλο και περισσότερο, βρισκόμουν αντιμέτωπος σχεδόν με το σύνολο των ιδεών και απόψεών μου περί θρησκευτικών θεωριών και πεποιθήσεων. Κι αυτό γιατί είναι εμφανέστατη και ξεκάθαρη η ιδιοτέλεια της καταγραφής των ιστορικών γεγονότων από τους πρωτοβυζαντινούς χρονογράφους, καθώς πολλά από αυτά ενώ αναφέρονται στην ίδια χωροχρονική στιγμή παρουσιάζουν πολλές και ποικίλες αποκλίσεις μεταξύ τους, γιατί φαίνεται πως υπάρχει η σοβαρή εκδοχή να απέδωσαν τα γεγονότα ανάλογα με τις πεποιθήσεις, το φανατισμό και τα συμφέροντα που υπηρετούσαν.
Όλη αυτή η σχετική μελέτη με ταύτισε θεματικά με την εποχή, με τους χαρακτήρες –με την αξιοσύνη και τις παραφροσύνες τους– αλλά καθώς δεν είμαι ιστορικός, είναι πολύ πιθανόν να υπάρχουν παραλείψεις ή χρονολογικές αποκλίσεις. Στόχος αυτού του βιβλίου δεν είναι επακριβώς η χρονική ιστορικότητα της εποχής, αλλά μέσα από τη γενικότερη αναφορά σε αυτήν να προβληθεί η προσωπικότητα μιας μεγάλης μορφής κι ένδοξης, τελευταίας, Ελληνίδας.
Άλλωστε, το μυθιστόρημα κινείται ιστορικά στην εποχή μόνο και μόνο από την απλή αναφορά στα κεντρικά ονόματα των ηρώων και της ηρωίδας του: Υπατία. Κύριλλος. Ορέστης. Συνέσιος Κυρηναίος. Πέτρος Αναγνώστης. Αμμώνιος. Όπως επίσης και από τα σημαντικά γεγονότα που σημάδεψαν εκείνη την εποχή, όπου η φωτιά, το αίμα και η παραφροσύνη ήταν καθημερινά στοιχεία βίου.
Οι καταστροφές αρχαιοελληνικών ναών από τους παραβολάνους (ομάδα κρούσης της χριστιανικής κοινότητας). Οι διωγμοί των Εβραίων από την Αλεξάνδρεια. Η καταστροφή της φημισμένης βιβλιοθήκης. Η έξαρση της αλχημείας, του παγανισμού και των θαυμάτων. Το τέλος των αρχαίων θεών, και πολλά άλλα παράδοξα γεγονότα.
Εκτός λοιπόν από τα ιστορικά δεδομένα των χρονογράφων, πολλοί χαρακτήρες και γεγονότα που περιλαμβάνονται σε αυτό το μυθιστόρημα γύρω από τη ζωή της ηρωίδας είναι ανύπαρκτα ιστορικά, γιατί ποτέ δεν καταγράφηκαν, ή γιατί ίσως να χάθηκαν οι καταγραφές τους. Σε αυτό το μυθιστόρημα, όμως, δημιουργήθηκαν ευφάνταστα για να συνθέσουν την πλοκή του.
Αυτό βέβαια ήταν αναπόφευκτο να συμβεί καθώς πάντοτε, η συνάντηση της ιστορίας με το μύθο παίζει το δικό της ξεχωριστό, καταλυτικό ρόλο. Είναι μια σύμπτωση που παρατηρείται πάντοτε στη λογοτεχνία, δηλαδή, η μυθιστορηματική επινόηση να συγχωνεύει το πραγματικό με το φανταστικό, να συνενώνει καταστάσεις, να ξεπερνάει όρια πέραν του απτού και τελικά να υφαίνονται όλα, δημιουργώντας το μύθο μιας απίστευτης ιστορίας.
