Στις 6 Φεβρουαρίου, κατά τη διάρκεια του εορτασμού της Εθνικής Ημέρας των Σάμι, το Greek News in Florida επισκέφθηκε τη δημοτική βιβλιοθήκη για να καλύψει την εκδήλωση και να συναντήσει συμμετέχοντες. Εκεί συναντήσαμε τη δημοσιογράφο Mona-Malin Melli Sarri, η οποία μεγάλωσε στην ενδοχώρα του Västerbotten, στο Vindeln. Στη συνέντευξη μιλά για τη σαμική της ταυτότητα, τις εμπειρίες της με τη γλώσσα και τον πολιτισμό, καθώς και για το πώς αντιλαμβάνεται τη σημερινή κατάσταση των Σάμι στην κοινωνία.
Ποια είναι η σχέση σου με τους Σάμι;
Η σχέση μου με τη σαμική γλώσσα είναι ότι είμαι Σάμι. Προσδιορίζω τον εαυτό μου ως Σάμι και έτσι ήταν σε όλη μου τη ζωή.
Πώς βιώνεις την κατάσταση στη σημερινή κοινωνία;
Τη βιώνω ως εχθρική. Βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην άγνοια και στα στερεότυπα, αλλά μπορεί να διαφέρει από τόπο σε τόπο. Συνήθως είναι χειρότερα σε μικρότερες κοινότητες.
Συμβαίνει αυτό εδώ και πολύ καιρό;
Ναι, σε όλη μου τη ζωή έχω παλέψει με μίσος, απειλές, προκαταλήψεις και ρατσιστικές εκφράσεις. Επίσης για να μπορώ, για παράδειγμα, να μάθω τη γλώσσα μου, τη βόρεια σαμική. Αυτή είναι η πραγματικότητα που γνωρίζω.
Πώς λειτουργεί η δυνατότητα εκμάθησης της γλώσσας στο σχολείο;
Στη Σουηδία υπάρχει νόμος που ορίζει ότι πρέπει να μπορείς να παρακολουθείς τη μητρική σου γλώσσα, αλλά δεν υπάρχει καθορισμένο επίπεδο ποιότητας. Στο δημοτικό σχολείο τα επίπεδα ήταν αρκετά χαμηλά, περίπου μία ώρα την εβδομάδα με μη καταρτισμένους δασκάλους. Στο πανεπιστήμιο υπάρχουν πολλά μαθήματα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα επειδή μιλώ τη βόρεια σαμική, που είναι η μεγαλύτερη. Είναι πολύ πιο δύσκολο με την ume-σαμική ή τη lule-σαμική, που είναι άλλες διάλεκτοι.
Πώς αντιλαμβάνεσαι τον ρόλο του σουηδικού κράτους σε σχέση με τους Σάμι;
Πιστεύω ότι χρειάζεται ισχυρότερη προσπάθεια για την προώθηση του σαμικού λαού και της γλώσσας, γιατί σήμερα μεγάλο μέρος του μίσους βασίζεται σε άγνοια.
Έχεις βιώσει προσωπικά διακρίσεις;
Ναι, σε όλη μου τη ζωή έχω υποστεί καταπίεση από μη Σάμι.
Τι βρίσκεται πίσω από αυτή την καταπίεση;
Είναι χρόνια κρατικών αποφάσεων που οδήγησαν στο να θεωρούνται οι Σάμι λιγότερο αξιόλογος λαός. Η ιστορία μιλά για πράγματα όπως η φυλετική βιολογία ή τα νομαδικά σχολεία όπου επιχειρούνταν εκσουηδισμός και εκχριστιανισμός. Αυτό είναι το βάρος που κουβαλάμε — γνωρίζουμε τι έχει υποστεί ο λαός μας.
Πώς μπορεί να διατηρηθεί και να ενισχυθεί ο σαμικός πολιτισμός και η γλώσσα;
Με εκδηλώσεις σαν αυτή, όπου η γλώσσα υπάρχει, ακούγεται και ενθαρρύνεται να μιλιέται. Με περισσότερη εκπαίδευση, ευκολότερη κατάρτιση εκπαιδευτικών και μεγαλύτερη προσβασιμότητα. Πάνω απ’ όλα χρειάζεται δράση στο σχολείο και έγκαιρη εκπαίδευση των παιδιών για τους αυτόχθονες λαούς της Σουηδίας.
Τι συμβολίζει η σαμική σημαία;
Η σημαία συνδέεται με τη φύση, επειδή είμαστε λαός της φύσης. Πολλοί λένε ότι το κόκκινο συμβολίζει το αίμα στις φλέβες μας ή στα ζώα, το μπλε τη θάλασσα, το πράσινο τη φύση και το κίτρινο τον ήλιο. Υπάρχουν όμως διαφορετικές ερμηνείες.
Μπορείς να μιλήσεις για τα δικαιώματα γης και τη σύμβαση ILO 169;
Η ILO 169 είναι μια σύμβαση που τονίζει ότι το κράτος πρέπει να ακούει τους αυτόχθονες λαούς. Η Νορβηγία την έχει επικυρώσει, αλλά όχι η Σουηδία. Αυτό σημαίνει ότι η Σουηδία μπορεί να χρησιμοποιήσει γη για ορυχεία, ανεμογεννήτριες ή υδροηλεκτρικά έργα χωρίς να έχουμε λόγο, παρόλο που είναι η γη μας.
Έχει αυξηθεί αυτό με την κλιματική συζήτηση;
Ναι, υπάρχει κάτι που λέγεται «πράσινη αποικιοκρατία», όπου η αιολική και υδροηλεκτρική ενέργεια είναι καλή για το περιβάλλον αλλά όχι για εμάς και τον πολιτισμό μας. Συχνά δεν ακούγεται η φωνή μας επειδή θεωρείται καλό για το μέλλον.
Πώς είναι η κατάσταση σε άλλες χώρες;
Είναι δύσκολη ερώτηση. Οι Σάμι στη Ρωσία καταπιέζονται έντονα και δεν μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα. Υπάρχει καταπίεση σε όλες τις σκανδιναβικές χώρες, αλλά η Νορβηγία έχει περισσότερα δικαιώματα επειδή έχει επικυρώσει τη σύμβαση. Γνωρίζω λίγους Σάμι στη Φινλανδία, αλλά παντού υπάρχει πίεση για εκμετάλλευση της γης τους.
Photo By morsan – https://www.flickr.com/photos/mortsan/48033905/sizes/l/in/photostream/, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=13284191, https://en.wikipedia.org/wiki/
