Η απόφαση που επαναφέρει στο προσκήνιο τις ευρωπαϊκές συμφωνίες για τα εμβόλια COVID-19 και το ερώτημα της διαφάνειας
Μια σημαντική δικαστική απόφαση από τις Βρυξέλλες επαναφέρει στο προσκήνιο το μεγάλο και ευαίσθητο θέμα των ευρωπαϊκών συμβάσεων για τα εμβόλια κατά του COVID-19.
Το Πρωτοδικείο των Βρυξελλών αποφάσισε ότι η Πολωνία και η Ρουμανία οφείλουν να τηρήσουν τις συμβάσεις αγοράς εμβολίων που είχαν υπογραφεί την περίοδο της πανδημίας με την Pfizer και τη BioNTech. Η υπόθεση αφορά εμβόλια που είχαν παραγγελθεί μέσω των ευρωπαϊκών μηχανισμών κοινής προμήθειας, αλλά στη συνέχεια οι δύο χώρες αρνήθηκαν να παραλάβουν και να πληρώσουν, επικαλούμενες την αλλαγή των συνθηκών μετά την υποχώρηση της πανδημίας.
Σύμφωνα με διεθνή ρεπορτάζ, το δικαστήριο διέταξε την Πολωνία να παραλάβει και να πληρώσει εμβόλια αξίας περίπου 1,3 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ η Ρουμανία καλείται να πληρώσει περίπου 600 εκατομμύρια ευρώ. Το συνολικό ποσό φτάνει περίπου τα 1,9 δισεκατομμύρια ευρώ, δηλαδή περίπου 2,2 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η υπόθεση ξεκίνησε όταν η Pfizer, μαζί με τη BioNTech, προσέφυγε στη βελγική δικαιοσύνη το 2023, ζητώντας την εκτέλεση των συμβάσεων που είχαν συναφθεί στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συμφωνιών εμβολιαστικής προμήθειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε διαπραγματευθεί μεγάλες συμβάσεις αγοράς εμβολίων για λογαριασμό των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ κάθε χώρα συμμετείχε στις παραγγελίες βάσει των συμφωνημένων μηχανισμών.
Η Πολωνία είχε αρνηθεί από το 2022 να συνεχίσει την παραλαβή και πληρωμή εμβολίων, υποστηρίζοντας ότι οι ανάγκες είχαν αλλάξει, ότι η πανδημία είχε υποχωρήσει και ότι η χώρα αντιμετώπιζε πρόσθετη οικονομική πίεση λόγω του πολέμου στην Ουκρανία και της εισροής προσφύγων. Η Ρουμανία ακολούθησε ανάλογη στάση, υποστηρίζοντας ότι είχε πλέον πλεονάζουσες ποσότητες εμβολίων και ότι δεν υπήρχε πραγματική ανάγκη για νέες παραλαβές.
Το δικαστήριο, ωστόσο, δεν δέχθηκε αυτά τα επιχειρήματα ως λόγους ακύρωσης ή τροποποίησης των συμβατικών υποχρεώσεων. Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ που επικαλούνται την απόφαση, οι δικαστές έκριναν ότι οι όροι των συμβάσεων παρέμεναν δεσμευτικοί και ότι η αλλαγή των συνθηκών της πανδημίας δεν αρκούσε για να απαλλάξει τα κράτη από τις υποχρεώσεις τους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το γεγονός ότι το δικαστήριο φέρεται να απέρριψε και τα επιχειρήματα περί ενδεχόμενης κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης από την Pfizer. Με άλλα λόγια, η πλευρά των χωρών δεν κατάφερε, σύμφωνα με την απόφαση, να αποδείξει ότι η εταιρεία έκανε κατάχρηση της ισχύος της στην αγορά προκειμένου να επιβάλει άδικους όρους.
Η απόφαση έχει άμεσες οικονομικές συνέπειες για την Πολωνία και τη Ρουμανία, όμως το πολιτικό της βάρος είναι ακόμη μεγαλύτερο. Διότι δεν αφορά μόνο δύο χώρες και μία φαρμακευτική εταιρεία. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση χειρίστηκε τις τεράστιες συμβάσεις της πανδημίας, την ευθύνη των κυβερνήσεων που υπέγραψαν τις παραγγελίες, αλλά και τη διαφάνεια των διαπραγματεύσεων που έγιναν σε μια περίοδο παγκόσμιου φόβου και έκτακτης ανάγκης.
Η Pfizer χαιρέτισε την απόφαση, τονίζοντας τη σημασία της τήρησης των συμβατικών υποχρεώσεων που, όπως υποστηρίζει, στήριξαν την ευρωπαϊκή απάντηση στην πανδημία. Από την άλλη πλευρά, η Πολωνία δήλωσε ότι θα εξετάσει όλα τα διαθέσιμα νομικά μέσα για να αμφισβητήσει την απόφαση, ενώ στη Ρουμανία η υπόθεση προκάλεσε πολιτική αντιπαράθεση για τις αποφάσεις προηγούμενων κυβερνήσεων.
Η υπόθεση δεν μπορεί να απομονωθεί από τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση για τα εμβόλια COVID-19. Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεχθεί έντονη κριτική για την έλλειψη πλήρους διαφάνειας γύρω από τις συμβάσεις, τους όρους αγοράς, τις ρήτρες ευθύνης, τις τιμές, αλλά και τις επικοινωνίες που φέρεται να υπήρξαν μεταξύ της προέδρου της Κομισιόν, Ursula von der Leyen, και της ηγεσίας της Pfizer.
Το Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ήδη επικρίνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για περιορισμένη πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα που αφορούσαν τις συμβάσεις εμβολίων. Παράλληλα, οι συζητήσεις για τα λεγόμενα «Pfizergate» μηνύματα συνέχισαν να τροφοδοτούν ερωτήματα γύρω από τη λογοδοσία, τη θεσμική διαφάνεια και τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται αποφάσεις δισεκατομμυρίων σε περιόδους κρίσης.
Η δικαστική απόφαση των Βρυξελλών δείχνει ότι, σε επίπεδο συμβατικού δικαίου, οι συμφωνίες που υπογράφηκαν παραμένουν δεσμευτικές, ακόμη και αν οι πολιτικές και υγειονομικές συνθήκες άλλαξαν. Όμως για την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, το ζήτημα δεν τελειώνει εκεί.
Το μεγάλο ερώτημα παραμένει: όταν οι κυβερνήσεις και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί υπογράφουν συμβάσεις δισεκατομμυρίων σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, ποιος ελέγχει τους όρους, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη και πόση διαφάνεια δικαιούνται οι πολίτες;
Η απάντηση του δικαστηρίου ήταν νομική. Η συζήτηση όμως είναι βαθιά πολιτική.
Γιατί η πανδημία τελείωσε, αλλά οι λογαριασμοί της εξακολουθούν να φτάνουν στους Ευρωπαίους φορολογούμενους.
Πηγές
Reuters, Euractiv, AFP/Le Monde, PAP, Fierce Pharma, καθώς και οι αποφάσεις/υποθέσεις του Δικαστηρίου της ΕΕ για τη διαφάνεια των συμβάσεων εμβολίων
Βίντεο: Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει διαθέσιμο δημόσιο βίντεο στο YouTube που να παρουσιάζει αποκλειστικά τη συγκεκριμένη απόφαση του βελγικού δικαστηρίου για την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Pfizer/BioNTech. Το θέμα τεκμηριώνεται από διεθνή ειδησεογραφικά μέσα και οικονομικές/φαρμακευτικές πηγές, ενώ η υπόθεση παραμένει ανοιχτή σε επίπεδο πολιτικών και νομικών αντιδράσεων.
photo PIRO4D, https://pixabay.com
