Αγαπητή κυρία Ιωάννα Λαζάρου.
Ό,τι και να πει κάποιος για το επίτευγμά σας, να κουμαντάρετε έναν ομογενειακό ραδιοφωνικό σταθμό, μία έντυπη και μια ηλεκτρονική εφημερίδα, έναν εκδοτικό οίκο, μια διαφημιστική εταιρεία κλπ., σε εποχές όπως οι σημερινές, σίγουρα θα σας αδικήσει. Πρέπει να νιώθετε περήφανη για τα δημοσιογραφικά σας «παιδιά» για μια σειρά από λόγους που θα παραθέσω ευθύς αμέσως.
1.Καταρχάς, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της «Ομοσπονδιακής Επιτροπής Επικοινωνιών (FCC)» των ΗΠΑ λειτουργούν αυτή τη στιγμή 15.667 εγκεκριμένοι ραδιοφωνικοί σταθμοί (ΑΜ/ΦΜ) σε όλη τη χώρα. Σημειωτέον ότι όλοι αυτοί οι σταθμοί αναμεταδίδουν το πρόγραμμά τους και στο διαδίκτυο (simulcasting). Όπερ σημαίνει ότι έχετε να διαγκωνιστείτε χιλιάδες συναδέλφους σας, εφόσον όλοι απευθύνεστε ουσιαστικά στο ίδιο κοινό. Επίσης, δεν υπάρχει επίσημα καταγεγραμμένος αριθμός για τα διαδικτυακά ραδιόφωνα, είτε επειδή δεν απαιτούν κρατική άδεια εκπομπής (δηλαδή συγκεκριμένη συχνότητα) για να λειτουργήσουν, είτε επειδή ο οποιοσδήποτε μπορεί να δημιουργήσει έναν ραδιοφωνικό σταθμό, αρκεί να διαθέτει έναν υπολογιστή και να πληρώνει τα πνευματικά δικαιώματα που απαιτούνται για τη μουσική. Αν σε όλα αυτά προσθέσουμε και τις μεγάλες πλατφόρμες, όπως το iHeartRadio και το TuneIn, οι οποίες φιλοξενούν χιλιάδες ψηφιακούς σταθμούς, προσφέροντας πρόσβαση σε αμέτρητες επιλογές περιεχομένου, τότε αντιλαμβάνεστε τι μεγάλο άθλο έχετε επιτελέσει μέσα σε αυτά τα πέντε χρόνια (ποσοτικός ανταγωνισμός).
- Όμως, εκτός από το ποσοτικό, έχετε να αναμετρηθείτε και με τον ποιοτικό παράγοντα και θα τολμούσα να πω, κυρίως με αυτόν. Εξηγούμαι. Οι δεκάδες χιλιάδες ραδιοφωνικοί σταθμοί που προανέφερα συνιστούν στην ουσία τους ιδιωτικές επιχειρήσεις, αν όχι εμπορικές, που, κακά τα ψέματα, αποσκοπούν –όπως κάθε ιδιωτική επιχείρηση- στην αύξηση των κερδών τους. Με απλά ελληνικά, η συντριπτική πλειονότητα αυτών στηρίζεται, αν όχι σιτοπορίζεται, αποκλειστικά από χορηγούς και σπόνσορες. Μέχρις εδώ όλα καλά. Το πρόβλημα όμως ξεκινάει από εδώ και κάτω. Με την έννοια ότι, για να πετύχουν τη βιώσιμότητά τους, είθισται να λειτουργούν σαν φερέφωνα κάποιου πολιτικού ή επιχειρηματία, μιας πολιτικής παράταξης, μιας «κλειστής» φατρίας, μιας συντεχνίας. Άρα, φτάνουν στο σημείο ακόμη και να θυσιάσουν την αντικειμενική και αμερόληπτη πληροφόρηση, αρκεί να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα εκείνου/ εκείνων που τις χρηματοδοτούν. Έτσι, στον βωμό της εύκολης κερδοσκοπίας παραποιούν χωρίς καμία ενοχή την αλήθεια, δημοσιεύουν σωρηδόν λιβελογραφήματα, εξαπατούν το κοινό τους με μυθεύματα, προβάλλουν ειδήσεις άσεμνου περιεχομένου, αρκεί να προσελκύσουν το μεγαλύτερο δυνατό «κομμάτι» της διαφημιστικής «πίτας» με το μέρος τους κλπ., κλπ. Εσείς, όμως, και είναι μεγάλο ευτύχημα αυτό, δεν λειτουργείτε βασισμένοι σε αυτή τη σίγουρη «συνταγή» επιτυχίας αλλά πορεύεστε «με τον σταυρό στο χέρι» με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για την τσέπη σας, για την αποπληρωμή των τρεχόντων λειτουργικών εξόδων του δημοσιογραφικού σας ομίλου, για τις υποχρεώσεις σας προς τρίτους, για τη σχέση που οικοδομείτε με το «πιστό» κοινό σας κ.ο.κ.
- Ως ραδιοφωνικός σταθμός αποτάσσεστε την προπαγάνδα. Δεν στρεβλώνετε την αλήθεια, δεν την παραχαράζετε, δεν χαλκεύετε τα γεγονότα, δεν κάνετε «πλύση εγκεφάλου» στο κοινό σας, δεν του δίνετε την ίδια και απαράλλαχτη «μασημένη τροφή» ούτε το «ταΐζετε» με έτοιμα παρασκευάσματα. Και αυτό φαντάζει οξύμωρο στη συντριπτική πλειονότητα των ακροατών ή αναγνωστών που σας προσεγγίζουν, γιατί η προπαγάνδα, όχι σήμερα, αλλά από συστάσεως του ραδιοφώνου, είναι ίδιόν του, δηλαδή ιδιοσυστατικό του στοιχείο. Θυμίζω ότι το 1895 ο Ιταλός Γουλιέλμο Μαρκόνι εξέπεμψε ραδιοσήματα σε μικρή απόσταση με το πρώτο σύστημα ασύρματης τηλεγραφίας που είχε επινοήσει και κατασκευάσει ο ίδιος, ενώ έντεκα χρόνια μετά (1906), ο Αμερικανός Ρετζινάλντ Φέσεντεν πραγματοποίησε την πρώτη παγκοσμίως ραδιοφωνική μετάδοση φωνής και μουσική (βιολί με αποσπάσματα από το Ευαγγέλιο), παραμονές Χριστουγέννων. Πριν, λοιπόν, καλά καλά, γεννηθεί το ραδιόφωνο, μόλις οκτώ, εννιά χρόνια μετά (1914-1915), στα χρόνια του «Μεγάλου Πολέμου» (Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος) οι Γερμανοί, ως ευφυής λαός που είναι, συνειδητοποίησαν ότι τα ραδιόφωνα μπορούν να διαδραματίσουν πολύ σημαντικό ρόλο στον επηρεασμό της στάσης και της συνείδησης των αμάχων, τόσο και μεγαλύτερο ίσως και από αυτόν που επιτελούν τα όπλα στο πολεμικό μέτωπο. Έτσι, όχι μόνο αποκόπηκαν από τις κανονικές ειδησεογραφικές τους επαφές με την υπόλοιπη Ευρώπη αλλά οργάνωσαν αντ’ αυτού μια ραδιοφωνική υπηρεσία, την «Υπερωκεάνεια Υπηρεσία», για να μεταφέρει τις γερμανικές απόψεις για τα τεκταινόμενα στον έξω κόσμο όπως, φυσικά, εξυπηρετούσε τους ίδιους. Βέβαια , παραπλήσιες τακτικές υιοθέτησαν στην πορεία του πολέμου και όλη η υπόλοιπη Ευρώπη όπως και οι ΗΠΑ. Φυσικά, να μην μιλήσω για το Υπουργείο Προπαγάνδας επί Χίτλερ πριν και κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου όπως και για τον ρόλο του Γκέμπελς κλπ., διότι αυτά είναι γνωστά, όχι μόνο στο τι προκάλεσαν τότε αλλά και πού οδήγησαν μέχρι σήμερα (ψηφιοποίηση – τελειοποίηση της προπαγάνδας και χρήση της και από δημοκρατικά καθεστώτα και όχι μόνο από τα απολυταρχικά – αυταρχικά).
4.Κατά την ταπεινή μου γνώμη, είστε ένας ευεργετικός φωτεινός σηματοδότης, ένας καθοδηγητικός Φάρος της ενημέρωσης, που προστατεύετε τους «πελαγοδρομημένους» πολίτες από τους σκοπέλους της παραπληροφόρησης (fake και false news) και της υποπληροφόρησης. Στην κοινωνία της πληροφορίας, όπου δεν υφίστανται συνοριακοί φραγμοί, σε κοινωνίες μετάβασης, όπως είναι οι σημερινές, όπου τα ιδεολογικά ρεύματα αντιμάχονται το ένα το άλλο μέχρι… αμοιβαίας εξουδετέρωσης, εσείς κρατάτε ψηλά το ανάστημά σας, δείχνετε ότι έχετε βαθύτατη συναίσθηση του χρέους σας, θητεύετε στο βωμό της αλήθειας (εφόσον προωθείτε και υποδαυλίζετε τον διάλογο), προσφέρετε αμερόληπτη και αντικειμενική ενημέρωση, διαπαιδαγωγείτε (πολλά κείμενα, πολλές εκπομπές περιβάλλονται από έναν ηθικό μανδύα), ψυχαγωγείτε (δημοσιεύετε κατά κόρον ποιήματα, πεζογραφήματα, σατιρικά κείμενα), προβάλλετε θέματα του ελληνισμού, μελετάτε κοινωνικά προβλήματα, προβάλλετε κοινωνικά αιτήματα, ελέγχετε πράξεις και καταλογίζετε ευθύνες (δεν αφήνετε στο απυρόβλητο κανέναν, από τον πιο άγνωστο ξωμάχο μέχρι και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας), υποδεικνύετε λύσεις σε προβλήματα είτε γενικού είτε ειδικού ενδιαφέροντος, προωθείτε τους ευσεβείς πόθους και τις αγωνίες του έθνους μας (προτροπή για ανασύσταση, ανασύνταξη και συσπείρωσή του κλπ.) , σέβεστε τις δημοκρατικές διαδικασίες (το ξανατονίζω, ότι υπηρετείτε με σθένος και παρρησία τον διάλογο), μεταφέρετε ιδέες και προβληματισμούς από τη μία ήπειρο στην άλλη, συμβάλλετε στη συμφιλίωση και τη διάδραση μεταξύ των απανταχού Ελλήνων, κλπ.
5.Είστε αξιοσήμαντοι διότι δεν δίνετε απλώς ένα βήμα έκφρασης στον κάθε πολίτη για να εκφραστεί, αλλά ένα «ελεύθερο βήμα», αφού δεν λογοκρίνετε τους συνομιλητές σας, δεν τους φιμώνετε, δεν τους προσβάλλετε, δεν μοντάρετε τα λόγια τους. Τουναντίον, υπηρετείτε την πολυφωνία και τον πλουραλισμό και, πρωτίστως είστε ένας αδέσμευτος και ανένταχτος ιδεολογικά σταθμός. Και πολύ ορθώς πράττετε, εφόσον τις προϋποθέσεις γι’ αυτό τις έχετε: Εκτός από τις περγαμηνές που αναφέραμε, στελεχώνεστε από μία επίλεκτη δημοσιογραφική ομάδα – τόσο αρχισυντάκτες όσο και απλούς συντάκτες- από πολλούς εθελοντές αρθρογράφους, ενώ στην κατοχή σας διαθέτετε και άρτια τεχνικά μέσα, για να μπορείτε να υποστηρίξετε τόσες πολυσχιδείς δραστηριότητες. Το γεγονός ότι διαθέτετε, όπως προανέφερα, εκδοτικό οίκο, ραδιοφωνικό – «γουεμπικό» σταθμό, εφημερίδα ηλεκτρονική και έντυπη, αποδεικνύει ότι συνιστάτε ένα αυτοδύναμο- αυτοβιώσιμο μέσο, που δεν επιδέχεται κρατικών ευνοιών ή άλλων βοηθειών.
6.Όμως, στα «υπέρ» σας συγκαταλέγεται και η εκ του αντιθέτου, όπως λέμε, απόδειξη. Ειδικότερα, ως επικοινωνιακό κανάλι, ως ενημερωτικός δίαυλος που είστε, δεν φωνασκείτε (αν και θα το μπορούσατε πανεύκολα), δεν ξεσπάτε σε κοπετούς, δεν μεμψιμοιρείτε, δεν κλαυθμηρίζετε, δεν οδύρεστε για να έλξετε την προσοχή ούτε πάσχετε από «το σύνδρομο της κατάκρισης» αλλά δεν εθελοτυφλείτε κιόλας. Παράλληλα, δεν διασπείρετε αντιφατικές, αμφιλεγόμενες και πόσω μάλλον αβάσιμες διαδόσεις, δεν κατασκευάζετε σενάρια, δεν στήνετε πρόχειρα σκηνικά, δεν πουλάτε εθνικοφροσύνη ούτε υποκριτικό ενδιαφέρον, δεν καλλιεργείτε τη μισαλλοδοξία. -δεν υποδύεστε τους ντεντέκτιβ, ούτε ότι διαθέτετε τις γνώσεις και τις ικανότητες των ειδικών εμπειρογνωμόνων, για να κάνετε και τις απαραίτητες πραγματογνωμοσύνες. Όλα αυτά συνιστούν σπουδαία παράσημα για εσάς.
- Για να κατανοήσετε τους λόγους που τόσος κόσμος σάς εξαίρει, συλλογιστείτε και τα κάτωθι: πόσο η στάθμη των σύγχρονων ελλαδικών –και όχι μόνο- ΜΜΕ είναι απογοητευτικά υποβαθμισμένη. Σκεφτείτε πόσοι και πόσοι ραδιοτηλεοπτικοί σταθμοί, πόσα εκδοτικά συγκροτήματα και πόσες εφημερίδες στην Ελλάδα υποστέλλουν τη σημαία των αγώνων, προτάσσοντας το όφελός τους (αν όχι αισχροκερδώντας) και αποσιωπώντας την αλήθεια… Πόσοι και πόσοι εγνωσμένης αξίας δημοσιογράφοι δεν υπηρετούν πλέον σκοπιμότητες λογιών λογιών και δεν συσκοτίζουν τα πραγματικά γεγονότα… Τα πάσης φύσεως και προελεύσεως ιδιωτικά συμφέροντα και οι σκοτεινοί σκοποί γίνονται οι κατευθυντήριες γραμμές που καθορίζουν την πορεία και την τακτική τους. Έχουν δημιουργηθεί πολλά σκοτεινά κυκλώματα, πολλές ανεξιχνίαστες κλίκες σκοπιμοτήτων, ενώ η προσήλωση στο χρέος και, εν προκειμένω, στον κώδικα δημοσιογραφικής δεοντολογίας, μένει γράμμα κενό. Πολύ συχνά σκανδαλοθηρούν, επιβάλλουν πρόσωπα, ομάδες, αξίες και ιδεολογίες, διαβρώνουν τα ήθη, εξάπτουν τα πάθη, ενσπείρουν τη διχόνοια, προκαλούν τον φανατισμό και τις διενέξεις, κλονίζουν τις ηθικές νόρμες, λογοκρίνουν, γίνονται πηγές πρόκλησης κοινωνικών αναταραχών και ανωμαλιών, διυλίζουν την καθημερινότητα γύρω τους με παραμορφωτικά κάτοπτρα, δημαγωγούν επικίνδυνα, δικάζουν (υποκαθιστούν τη δικαιοσύνη ή τη διασύρουν ή μειώνουν το κύρος των προανακριτικών αρχών), εξαπολύουν λίβελους και κατηγορητήρια κατά πάντων, λειτουργούν σαν φατρίες, διαπνέονται από ένα πνεύμα συντεχνιακό, δίνουν ένα ρεσιτάλ πολιτικού, ιδεολογικού, κομματικού αμοραλισμού, κυνηγούν τον εύκολο εντυπωσιασμό, καταρρακώνουν ή κατατρομοκρατούν τους πολίτες, ανάγουν τις ενδείξεις σε αποδείξεις, κλπ., κλπ., πλήττοντας όμως άμεσα έτσι τα συμφέροντα του κοινωνικού συνόλου και λειτουργώντας σαν δούρειοι ίπποι για την ίδια τη Δημοκρατία. Πάντως, με τίποτα δεν το λες ότι λειτουργούν σαν γνήσια και αδέκαστη Τέταρτη Εξουσία. Τουναντίον, δρουν σαν λαφυραγωγοί του τεμένους της ελευθεροτυπίας, αφού υπηρετούν καθαρά και μόνο την παραδημοσιογραφία. Ο σταθμός σας, κυρία Ιωάννα, απέχει παρασάγγας από όλο αυτό το αρρωστημένο σκηνικό και, γι’ αυτό, εκπληρώνει στο ακέραιο την αποστολή του και δικαιώνει την ύπαρξή του. Μάχεται στα πρόσω της καθημερινότητας, στην εμπροσθοφυλακή της ενημέρωσης, και ποτέ στα μετόπισθεν. Ένας επιμελής παρατηρητής θα προσέξει σίγουρα, είτε ανατρέξει στις ιστοσελίδες ή στις στήλες της έντυπης εφημερίδας, είτε ακροαστεί τις εκπομπές του ραδιοφώνου σας, ότι αγλαΐζονται από το ταλέντο πολλών επιφανών προσωπικοτήτων, επαϊόντων στους κλάδους τους ο καθένας.
Και κάτι τελευταίο ως επίλογο. Αν τυχόν αντιλαμβάνεστε ότι υπάρχει κόσμος που σας απαξιώνει ή σας υποβιβάζει, θα σας συμβούλευα να μην λησμονείτε ότι αυτό συμβαίνει με κάθε είδος πνευματικής παραγωγής. Επομένως, δεν γίνεται ούτε και η δημοσιογραφία να αποτελεί την εξαίρεση στον κανόνα, άρα μην προσδοκούμε ότι μέσα από τη δουλειά μας θα ικανοποιούνται οι πάντες.
Χρήστος Σκιαδαρέσης
