Σε λίγες μέρες θα ξέρουμε αν ο Donald Trump θα κυβερνήσει τα επόμενα δύο χρόνια με ένα φιλικό Κογκρέσο ή με ένα Κογκρέσο που θα του βάζει φρένο σχεδόν σε κάθε βήμα. Οι δημοσκοπήσεις δίνουν στους Δημοκρατικούς καθαρό προβάδισμα στη Βουλή και μικρότερο στη Γερουσία. Τίποτα δεν έχει κριθεί ακόμη. Αξίζει όμως να δούμε ψύχραιμα τι θα σήμαινε μια νίκη των Δημοκρατικών στην πράξη, πέρα από τα συνθήματα της προεκλογικής περιόδου.
Η σύντομη απάντηση είναι αυτή: ένα Δημοκρατικό Κογκρέσο δεν μπορεί να κυβερνήσει στη θέση του Προέδρου. Μπορεί όμως να τον σταματήσει, να τον ελέγξει και να αλλάξει την ατζέντα της Ουάσιγκτον. Ας τα πάρουμε ένα-ένα.
Πρώτα, τα όρια της δύναμης
Πριν μιλήσουμε για το τι μπορούν να κάνουν οι Δημοκρατικοί, χρειάζεται να πούμε τι δεν μπορούν.
Ο Πρόεδρος έχει δικαίωμα βέτο. Για να ξεπεραστεί, χρειάζονται τα δύο τρίτα και των δύο σωμάτων, αριθμός που καμία πρόβλεψη δεν δίνει στους Δημοκρατικούς. Στη Γερουσία επίσης ισχύει το όριο των 60 ψήφων για τους περισσότερους νόμους, άρα ακόμη και με πλειοψηφία οι Δημοκρατικοί θα χρειάζονται Ρεπουμπλικανούς για να περάσουν οτιδήποτε σοβαρό. Και ο Trump θα έχει πάντα στα χέρια του τα εκτελεστικά διατάγματα και τον έλεγχο των υπουργείων.
Επομένως, αν κάποιος περιμένει ότι με μια νίκη των Δημοκρατικών οι δασμοί θα καταργηθούν ή ο πόλεμος με το Ιράν θα τελειώσει από τη μια μέρα στην άλλη, θα απογοητευτεί. Οι νόμοι θα ψηφίζονται στο Κογκρέσο και θα σταματούν στο γραφείο του Προέδρου.
Η μεγαλύτερη αλλαγή: η εξουσία των ερευνών
Εδώ βρίσκεται η πραγματική αλλαγή, και θα φανεί από τις πρώτες εβδομάδες. Το κόμμα της πλειοψηφίας ελέγχει τις επιτροπές. Αποφασίζει ποιες ακροάσεις γίνονται, ποια έγγραφα ζητούνται και σε ποιους στέλνονται κλητήρια (subpoenas). Ενώ σήμερα οι Δημοκρατικοί μπορούν μόνο να στέλνουν επιστολές, με πλειοψηφία θα μπορούν να καλούν μάρτυρες με τη δύναμη του νόμου.
Ο ηγέτης των Δημοκρατικών στη Βουλή, Χακίμ Τζέφρις, έχει υποσχεθεί ότι οι έρευνες θα ξεκινήσουν «από την πρώτη μέρα». Την Επιτροπή Δικαιοσύνης θα αναλάβει ο Τζέιμι Ράσκιν και την Επιτροπή Ελέγχου ο Ρόμπερτ Γκάρθια. Στο τραπέζι βρίσκονται οι επιχειρήσεις της οικογένειας Trump, τα κρυπτονομίσματα, οι δουλειές του γαμπρού του Τζάρεντ Κάσνερ και το ξένο χρήμα. Σύμφωνα με το Reuters, η στρατηγική είναι να ξεκινήσουν με ακροάσεις και αιτήματα εγγράφων, όχι με κατηγορητήριο.
Αυτό έχει ξαναγίνει. Οι παλιοί νομικοί σύμβουλοι του Λευκού Οίκου λένε ότι όταν ξεκινούν τα κλητήρια, έρχονται απανωτά το ένα μετά το άλλο, και η διαχείρισή τους μπορεί να απορροφήσει μια κυβέρνηση. Για τον αναγνώστη αυτό σημαίνει κάτι απλό: τα επόμενα δύο χρόνια θα ακούμε πολύ συχνά για ακροάσεις, έγγραφα και διαμάχες ανάμεσα στο Κογκρέσο και στον Λευκό Οίκο.
Το ερώτημα του κατηγορητηρίου
Ο ίδιος ο Trump έχει πει στους βουλευτές του ότι αν χάσουν τις εκλογές «θα βρουν λόγο να με παραπέμψουν». Οι Ρεπουμπλικανοί χρησιμοποιούν αυτή την προοπτική για να κινητοποιήσουν τους ψηφοφόρους τους.
Η εικόνα από τη δημοκρατική πλευρά είναι πιο σύνθετη. Ο Τζέφρις λέει ότι δεν έχουν ούτε αποφασίσει ούτε αποκλείσει τίποτα. Αρκετοί στενοί συνεργάτες της ηγεσίας προειδοποιούν ότι ένα νέο κατηγορητήριο μπορεί να γυρίσει εναντίον τους, όπως στις δύο προηγούμενες φορές που ο Trump παραπέμφθηκε και αθωώθηκε από τη Γερουσία.
Εδώ μετράει και η αριθμητική. Η Βουλή μπορεί να παραπέμψει έναν Πρόεδρο με απλή πλειοψηφία, αλλά για να απομακρυνθεί από το αξίωμα χρειάζονται 67 γερουσιαστές. Ακόμη και στο καλύτερο σενάριο για τους Δημοκρατικούς, θα έλειπαν πολλές ψήφοι. Κατηγορητήριο μπορεί λοιπόν να γίνει πολιτικά, απομάκρυνση είναι σχεδόν αδύνατη.
Η ατζέντα των «100 ημερών»
Οι Δημοκρατικοί της Βουλής έχουν ήδη έτοιμο πρόγραμμα για τις πρώτες 100 μέρες. Ο Τζέφρις λέει ότι η κοινοβουλευτική ομάδα θα είναι ενωμένη από την πρώτη στιγμή σε τέσσερα σημεία:
- επαναφορά των φορολογικών ελαφρύνσεων του Obamacare,
- αναστροφή των περικοπών στο Medicaid,
- ψηφοφορίες κατά του πολέμου με το Ιράν,
- κατάργηση του συστήματος δασμών του Trump.
Έχουν στήσει επίσης πέντε ομάδες εργασίας για στέγαση, υγεία, φύλαξη παιδιών, τρόφιμα, καύσιμα και λογαριασμούς. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: κόστος ζωής.
Η πραγματικότητα είναι ότι πολλά από αυτά θα ψηφιστούν στη Βουλή και θα σταματήσουν εκεί, στη Γερουσία ή στο βέτο. Αυτό που θα κερδίσουν οι Δημοκρατικοί είναι οι ψηφοφορίες στο πρακτικό, που θα αναγκάσουν κάθε Ρεπουμπλικανό να πάρει θέση δημόσια για τους δασμούς και τον πόλεμο, λίγο πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2028.
Το πορτοφόλι του κράτους και ο κίνδυνος shutdown
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο άμεσο πρακτικό θέμα. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση χρηματοδοτείται σήμερα μόνο μέχρι τις 11 Δεκεμβρίου, με προσωρινή παράταση. Αν οι Δημοκρατικοί κερδίσουν, πιθανότατα θα σπρώξουν για νέα προσωρινή λύση, ώστε ο προϋπολογισμός να κλείσει όταν θα έχουν πια την πλειοψηφία, τον Ιανουάριο. Οι Ρεπουμπλικανοί, αντίθετα, θα θέλουν να κλείσουν τον προϋπολογισμό όσο ελέγχουν ακόμα και τα δύο σώματα, στη μεταβατική περίοδο του Δεκεμβρίου. Στο τραπέζι θα μπει και το ανώτατο όριο χρέους, που μπορεί να ξαναγίνει ζήτημα ήδη από τις αρχές του 2027.
Η ιστορία δεν είναι καθησυχαστική. Το 2018, όταν οι Δημοκρατικοί κέρδισαν τη Βουλή στην πρώτη θητεία του Trump, το νέο Κογκρέσο ξεκίνησε μέσα σε shutdown που κράτησε 35 μέρες, ρεκόρ για την εποχή. Πέρυσι είχαμε και ένα ακόμη μεγαλύτερο, 43 ημερών. Για εμάς την καθημερινότητα αυτό μεταφράζεται σε καθυστερήσεις σε ομοσπονδιακές υπηρεσίες, διαβατήρια, βίζες, αεροδρόμια και πληρωμές δημοσίων υπαλλήλων.
Γερουσία: η μάχη των διορισμών
Αν οι Δημοκρατικοί πάρουν και τη Γερουσία, η αλλαγή θα φανεί κυρίως στους διορισμούς. Κάθε υπουργός, πρέσβης και ομοσπονδιακός δικαστής χρειάζεται έγκριση από τη Γερουσία. Ο ηγέτης των Δημοκρατικών Τσακ Σούμερ είπε στο Semafor ότι, αν οι υποψήφιοι είναι όπως οι σημερινοί, «πολύ λίγοι» θα εγκριθούν. Άφησε επίσης να εννοηθεί ότι αν ανοίξει θέση στο Ανώτατο Δικαστήριο, οι Δημοκρατικοί μπορεί να την κρατήσουν κενή μέχρι τις επόμενες προεδρικές εκλογές, όπως έκανε ο Ρεπουμπλικανός Μίτς Μάκονελ με τον Μέρικ Γκάρλαντ το 2016.
Οι Ρεπουμπλικανοί απαντούν ότι αυτό είναι καθαρή παρεμπόδιση. Ο γερουσιαστής Τζον Μπάρασο δήλωσε ότι μια Δημοκρατική Γερουσία θα μπλοκάρει κάθε υποψήφιο του Trump. Στην πράξη, ο Πρόεδρος έχει έναν δρόμο διαφυγής για τα υπουργεία: μπορεί να βάζει αναπληρωτές (acting) που δεν χρειάζονται έγκριση. Για τους δικαστές όμως δεν υπάρχει τέτοιος δρόμος. Αυτό είναι ίσως το πιο μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα αυτών των εκλογών, γιατί οι ομοσπονδιακοί δικαστές διορίζονται ισόβια.
Και αν πάρουν μόνο τη Βουλή;
Είναι ένα απόλυτα ρεαλιστικό σενάριο, και μάλιστα αυτό που ζήσαμε και το 2018. Με μόνο τη Βουλή, οι Δημοκρατικοί έχουν τις έρευνες, ένα κομμάτι του προϋπολογισμού και τη δυνατότητα κατηγορητηρίου. Οι διορισμοί όμως θα συνεχίσουν να περνάνε με τη στήριξη της Ρεπουμπλικανικής Γερουσίας, και όσα νομοσχέδια ψηφίζει η Βουλή θα καταλήγουν στο συρτάρι.
Οι εσωτερικές ρωγμές
Και δύο κόμματα θα έχουν εσωτερικά θέματα. Στους Δημοκρατικούς μπαίνει μια νέα γενιά βουλευτών, ανάμεσα σε αυτούς και μέλη των Democratic Socialists of America, που θα πιέσουν για πιο σκληρή γραμμή. Το αν ο Σούμερ θα έχει τη στήριξη των νέων γερουσιαστών για να μείνει ηγέτης δεν είναι δεδομένο. Στους Ρεπουμπλικανούς, μια ήττα θα έφερνε ευθύνες. Κάποιοι βουλευτές ήδη λένε ότι θα έριχναν την ευθύνη στον Πρόεδρο, και η θέση του Μαικ Τζόνσον ως ηγέτη της κοινοβουλευτικής ομάδας δεν θεωρείται εξασφαλισμένη.
Τι λένε οι δύο πλευρές
Για τους Δημοκρατικούς, ένα Κογκρέσο στα χέρια τους είναι επιστροφή του ελέγχου που προβλέπει το Σύνταγμα: ένα αντίβαρο σε έναν Πρόεδρο που, όπως λένε, δρουσε χωρίς καμία επίβλεψη τα τελευταία δύο χρόνια. Για τους Ρεπουμπλικανούς, είναι συνταγή για παράλυση: έρευνες με κομματικό σκοπό, μπλοκάρισμα της ατζέντας που ψήφισαν οι ψηφοφόροι το 2024, και ένα κόμμα που σύμφωνα με αυτούς έχει γυρίσει πολύ αριστερά.
Αυτό που μοιάζει σίγουρο, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, είναι ότι τα δύο τελευταία χρόνια της προεδρίας Trump θα είναι και η προεκλογική περίοδος για το 2028. Κάθε ψηφοφορία, κάθε ακρόαση και κάθε βέτο θα γίνεται με το βλέμμα στην επόμενη κάλπη. Θα τα παρακολουθούμε από κοντά.
Η δική μου ματιά
Ζώντας εδώ στη Φλόριντα, έχω δει αρκετές φορές την Ουάσιγκτον να αλλάζει χέρια. Αυτό που έμαθα είναι να μην παίρνω τοις μετρητοίς ούτε τους φόβους ούτε τις υποσχέσεις της προεκλογικής περιόδου.
Ένας Πρόεδρος από το ένα κόμμα και ένα Κογκρέσο από το άλλο δεν είναι κάτι εξαιρετικό στην Αμερική. Το έζησαν ο Reagan, ο Clinton, ο Obama και ο ίδιος ο Trump στην πρώτη του θητεία. Το σύστημα είναι φτιαγμένο έτσι ώστε η μία εξουσία να ελέγχει την άλλη. Άλλοτε αυτό φέρνει συμβιβασμούς και άλλοτε αδιέξοδο.
Δεν θα σας πω ποιο κόμμα έχει δίκιο. Αυτό το κρίνει ο καθένας με βάση το τι περιμένει από την κυβέρνηση. Θα σας πω όμως τι θα κοιτάζω εγώ τους επόμενους μήνες. Αν οι δύο πλευρές μπορούν να συμφωνήσουν στα βασικά, όπως ο προϋπολογισμός, ώστε να μη βρεθούμε ξανά με κλειστές υπηρεσίες. Αν οι έρευνες θα μείνουν στα γεγονότα ή θα γίνουν θέαμα. Και αν κάτι από όλα αυτά θα φτάσει στο πορτοφόλι μας: στις τιμές, στα ασφάλιστρα, στο κόστος της ζωής εδώ στη Νότια Φλόριντα.
Για την ομογένεια, η πρακτική πλευρά μετράει περισσότερο από τη θεατρική. Ένα shutdown σημαίνει καθυστερήσεις σε διαβατήρια και βίζες για συγγενείς που θέλουν να έρθουν. Μια αλλαγή στους δασμούς επηρεάζει τις τιμές στα προϊόντα που φέρνουμε από την Ελλάδα και την Ευρώπη. Αυτά θα παρακολουθούμε και γι’ αυτά θα σας ενημερώνουμε, ό,τι κι αν βγάλει η κάλπη.
Πηγές
- AP / PBS: House Democrats’ 100-days agenda
- CS Monitor: Democrats plan investigations, affordability efforts
- Yahoo: Jeffries vows day-one investigations
- Katie Couric Media: Will they impeach Trump again?
- Semafor: Democratic Senate would confirm very few nominees
- Florida Phoenix / States Newsroom: Schumer on Supreme Court nominees
- Fox News: Congress dodged a fall shutdown, but the real fight looms
- Washington Examiner: Lame-duck to-do list
- NBC News: Republicans see impeachment threat as key midterm issue
- NPR: Democrats promise investigations if they win the House
