Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μην αγγίζει το ψηφοδέλτιο, έχει όμως ήδη μπει βαθιά στο μυαλό του ψηφοφόρου
Άρθρο γνώμης της Ιωάννας Λαζάρου
Η ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ, το βράδυ της 16ης Ιουλίου 2026, επανέφερε στο προσκήνιο ένα ζήτημα που η Αμερική προσπαθεί εδώ και χρόνια να λύσει χωρίς να τολμά πάντοτε να το κοιτάξει κατάματα: πόσο ασφαλείς είναι πραγματικά οι εκλογές και, κυρίως, πόσο ελεύθερος παραμένει ο ψηφοφόρος;
Ο Αμερικανός πρόεδρος μίλησε για ξένη παρέμβαση, εκλογικούς καταλόγους, ηλεκτρονικά συστήματα ψηφοφορίας και πληροφορίες που, κατά τον ίδιο, είχαν αποκρυφτεί από τον αμερικανικό λαό. Επανέλαβε επίσης τις γνωστές του επιφυλάξεις για τις επιστολικές ψήφους και τις μηχανές καταμέτρησης.
Οι καταγγελίες του είναι σοβαρές. Αυτό όμως σημαίνει ότι χρειάζονται και σοβαρές αποδείξεις.
Δεν αρκεί ένας πρόεδρος να δηλώνει ότι ανακάλυψε κάτι ανησυχητικό. Πρέπει να παρουσιάζει με ακρίβεια τι βρέθηκε, από ποιον ελέγχθηκε, πόσες πραγματικές ψήφους αφορά και κατά πόσο θα μπορούσε να έχει επηρεάσει ένα εκλογικό αποτέλεσμα.
Στην ομιλία του, ο Τραμπ επικαλέστηκε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία περισσότεροι από 270.000 μη πολίτες εντοπίστηκαν εγγεγραμμένοι σε εκλογικούς καταλόγους τεσσάρων πολιτειών. Το κρίσιμο σημείο, όμως, είναι ότι η παρουσία ενός ονόματος σε έναν κατάλογο δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο ψήφισε παράνομα. Μέχρι στιγμής δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια τεκμηρίωση που να αποδεικνύει ότι ένας τέτοιος αριθμός ανθρώπων συμμετείχε στην ψηφοφορία ή άλλαξε το αποτέλεσμα κάποιας εκλογής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να ελεγχθεί κάθε πιθανή παρατυπία. Το αντίθετο. Στις εκλογές, ακόμη και η σκιά μιας αμφιβολίας πρέπει να εξετάζεται.
Σημαίνει, όμως, ότι άλλο πράγμα είναι η έρευνα και άλλο η καταδίκη πριν εμφανιστούν τα στοιχεία.
Δεν χρειάζεται να αλλάξεις την ψήφο, όταν μπορείς να αλλάξεις τον ψηφοφόρο
Η μεγάλη συζήτηση της εποχής μας δεν αφορά μόνο το τι συμβαίνει μέσα στην κάλπη.
Αφορά όλα όσα έχουν συμβεί στον πολίτη πριν φτάσει σε αυτήν.
Ο σημερινός ψηφοφόρος περνά καθημερινά ώρες μπροστά σε μια οθόνη. Διαβάζει ειδήσεις που του προτείνουν αλγόριθμοι. Βλέπει βίντεο που επιλέγονται με βάση τις προηγούμενες αντιδράσεις του. Δέχεται διαφημίσεις προσαρμοσμένες στην ηλικία, στην περιοχή, στους φόβους και στις προσωπικές του ανησυχίες.
Δεν βλέπουν όλοι οι πολίτες την ίδια πραγματικότητα.
Ο ένας βλέπει συνεχώς εγκληματικότητα. Ο άλλος οικονομική καταστροφή. Κάποιος τρίτος βλέπει ότι η χώρα βρίσκεται ένα βήμα πριν από τον πόλεμο. Ένας τέταρτος πείθεται ότι μόνο ένας συγκεκριμένος πολιτικός μπορεί να τον σώσει.
Και όλα αυτά δεν εμφανίζονται τυχαία.
Εμφανίζονται επειδή κάποιος αλγόριθμος έχει υπολογίσει ποια εικόνα θα κρατήσει τον καθένα περισσότερο στην οθόνη, ποια λέξη θα τον εξοργίσει και ποιος φόβος μπορεί να επηρεάσει ευκολότερα τη συμπεριφορά του.
Εδώ βρίσκεται η νέα μορφή πολιτικής εξουσίας.
Δεν χρειάζεται πλέον να κλέψεις ένα ψηφοδέλτιο. Μπορεί να είναι αρκετό να καθοδηγήσεις, επί μήνες, το μυαλό εκείνου που θα το ρίξει στην κάλπη.
Ο κάθε ψηφοφόρος λαμβάνει μια διαφορετική υπόσχεση
Παλαιότερα, ένας πολιτικός ανέβαινε σε ένα βήμα και απευθυνόταν σε όλους με το ίδιο μήνυμα. Οι πολίτες μπορούσαν να τον ακούσουν, να τον κρίνουν και να συζητήσουν δημόσια τις θέσεις του.
Σήμερα, ένας υποψήφιος μπορεί να εμφανίζεται διαφορετικός σε κάθε ομάδα ψηφοφόρων.
Στον εργαζόμενο παρουσιάζεται ως προστάτης των θέσεων εργασίας. Στον επιχειρηματία ως υπέρμαχος της ελεύθερης αγοράς. Στον ηλικιωμένο ως εγγυητής της ασφάλειας. Στον νέο ως φορέας της αλλαγής.
Οι πολιτικές εκστρατείες διαθέτουν πλέον εργαλεία που μπορούν να αναλύσουν εκατομμύρια ανθρώπους και να τους χωρίσουν σε μικρές ομάδες, ανάλογα με τις συνήθειες, τις αγωνίες και τις πεποιθήσεις τους.
Έτσι, ο πολίτης δεν ακούει πάντοτε το πραγματικό πρόγραμμα ενός κόμματος. Ακούει εκείνη την εκδοχή του προγράμματος που έχει σχεδιαστεί ειδικά για να κερδίσει τη δική του ψήφο.
Αυτό δεν είναι ενημέρωση. Είναι ψυχολογική στόχευση.
Και όταν γίνεται χωρίς διαφάνεια, η απόσταση που τη χωρίζει από τη χειραγώγηση είναι πολύ μικρή.
Η τεχνητή νοημοσύνη άλλαξε τους κανόνες του πολιτικού παιχνιδιού
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί σήμερα να δημιουργήσει, μέσα σε λίγα λεπτά, ένα πειστικό πολιτικό βίντεο, μια ψεύτικη δήλωση, μια πλαστή φωτογραφία ή μια φωνή που μοιάζει απόλυτα με τη φωνή ενός πραγματικού ανθρώπου.
Μπορεί επίσης να παράγει χιλιάδες αναρτήσεις και σχόλια, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι μια πολιτική άποψη υποστηρίζεται αυθόρμητα από μεγάλο μέρος της κοινωνίας.
Οι αμερικανικές υπηρεσίες κυβερνοασφάλειας έχουν προειδοποιήσει ότι η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παραπληροφόρηση, πλαστοπροσωπία και επιχειρήσεις επιρροής που πλήττουν την εμπιστοσύνη του κοινού στις εκλογές.
Το επικίνδυνο δεν είναι μόνο ότι ένα ψεύτικο βίντεο μπορεί να πείσει κάποιους ανθρώπους.
Το ακόμη πιο επικίνδυνο είναι ότι, όταν τα ψεύτικα βίντεο γίνουν πολλά, ο πολίτης μπορεί να πάψει να πιστεύει ακόμη και τα αληθινά.
Και τότε ο καθένας θα αποδέχεται μόνο ό,τι συμφωνεί με όσα ήδη πιστεύει.
Η αλήθεια δεν θα είναι πλέον κοινή. Θα είναι προσωπική.
Από πολίτες, γίναμε δεδομένα
Για δεκαετίες λέγαμε ότι οι πολιτικοί ζητούν την ψήφο μας. Σήμερα, όμως, τα κόμματα, οι πλατφόρμες και οι εταιρείες πολιτικής επικοινωνίας γνωρίζουν για εμάς πολύ περισσότερα από την κομματική μας προτίμηση.
Γνωρίζουν τι αναζητούμε, τι αγοράζουμε, τι μας φοβίζει, τι μας θυμώνει και σε ποια θέματα αντιδρούμε εντονότερα.
Ο ψηφοφόρος δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως πολίτης με κρίση και δικαιώματα. Αντιμετωπίζεται ως ένα σύνολο δεδομένων που μπορούν να αναλυθούν, να προβλεφθούν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να κατευθυνθούν.
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η δημοκρατία κινδυνεύει να μετατραπεί σε αγορά.
Ο υποψήφιος γίνεται προϊόν. Η πολιτική γίνεται διαφημιστική καμπάνια. Ο φόβος γίνεται εργαλείο. Και ο πολίτης γίνεται ο στόχος.
Κερδίζει άραγε ο καλύτερος ηγέτης ή εκείνος που διαθέτει τον ισχυρότερο μηχανισμό δεδομένων, τα περισσότερα χρήματα και την αποτελεσματικότερη τεχνολογία επιρροής;
Ο Τραμπ ανοίγει μια συζήτηση, αλλά οφείλει να δώσει αποδείξεις
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει κάθε δικαίωμα να ζητά ελέγχους, διαφάνεια και ασφαλέστερες εκλογικές διαδικασίες.
Κανένας δημοκρατικός πολίτης δεν πρέπει να φοβάται έναν πραγματικό έλεγχο.
Όμως, ο ίδιος έχει και την υποχρέωση να ξεχωρίζει την υποψία από το αποδεδειγμένο γεγονός. Οι αμερικανικές εκλογές διοργανώνονται από χιλιάδες πολιτειακές και τοπικές υπηρεσίες, με διαφορετικά συστήματα, ελέγχους και διακομματική εποπτεία. Αυτή η αποκέντρωση δημιουργεί δυσκολίες, αλλά καθιστά επίσης εξαιρετικά δύσκολη μια ενιαία, πανεθνική επιχείρηση αλλοίωσης του αποτελέσματος.
Μέχρι σήμερα, οι έλεγχοι, οι επανακαταμετρήσεις και οι δικαστικές διαδικασίες δεν έχουν αποδείξει εκτεταμένη νοθεία ικανή να αλλάξει το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών του 2020.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το σύστημα είναι τέλειο.
Σημαίνει ότι η κριτική πρέπει να στηρίζεται σε στοιχεία και όχι μόνο στην πολιτική δύναμη εκείνου που την εκφράζει.
Η δημοκρατία πληγώνεται και όταν υπάρχει πραγματική απάτη και όταν διαδίδονται αβάσιμες κατηγορίες για απάτη. Και στις δύο περιπτώσεις, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: ο πολίτης παύει να εμπιστεύεται την ψήφο του.
Ποιος θα ελέγξει εκείνους που ελέγχουν την πληροφορία;
Η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στις εκλογικές μηχανές.
Πρέπει να εξετάσουμε ποιος ελέγχει τους αλγόριθμους, ποιος χρηματοδοτεί τις πολιτικές διαφημίσεις, ποιος συγκεντρώνει τα προσωπικά δεδομένα και ποιος αποφασίζει τι θα εμφανιστεί στην οθόνη εκατομμυρίων πολιτών.
Χρειάζονται σαφείς κανόνες.
Κάθε πολιτικό βίντεο ή ηχητικό απόσπασμα που έχει δημιουργηθεί ή αλλοιωθεί με τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να επισημαίνεται καθαρά. Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν ποιος πλήρωσε μια διαφήμιση και γιατί επιλέχθηκαν για να τη δουν. Οι πλατφόρμες πρέπει να αποκαλύπτουν περισσότερα για τον τρόπο με τον οποίο διαδίδεται το πολιτικό περιεχόμενο.
Χρειάζονται επίσης χάρτινα αποδεικτικά της ψήφου, ανεξάρτητοι έλεγχοι, διαφανείς επανακαταμετρήσεις και δημόσια παρουσίαση των στοιχείων όταν διατυπώνονται σοβαρές καταγγελίες.
Δεν είναι θέμα Ρεπουμπλικανών ή Δημοκρατικών.
Είναι θέμα δημοκρατίας.
Η κάλπη μπορεί να είναι ασφαλής και ο ψηφοφόρος ήδη χειραγωγημένος
Ίσως οι μηχανές να μην αποφασίζουν ακόμη άμεσα ποιος θα κυβερνήσει.
Ίσως κανένας αλγόριθμος να μην αλλάζει μόνος του το ψηφοδέλτιο μέσα στην κάλπη.
Οι αλγόριθμοι, όμως, αποφασίζουν καθημερινά ποια είδηση θα δούμε, ποια φωνή θα ακούσουμε, ποιος φόβος θα μεγαλώσει και ποιο πρόσωπο θα παρουσιαστεί ως σωτήρας ή ως εχθρός.
Και αυτό είναι αρκετό για να μας ανησυχήσει.
Διότι μια εκλογή μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς να αλλοιωθεί ούτε μία ψήφος και παρ’ όλα αυτά η κοινή γνώμη να έχει υποστεί μια μακρά, αόρατη και μεθοδική χειραγώγηση.
Δεν πρέπει να ισχυριστούμε χωρίς στοιχεία ότι η τεχνητή νοημοσύνη εκλέγει απευθείας κυβερνήσεις και κόμματα.
Πρέπει, όμως, να παραδεχτούμε ότι εκείνοι που ελέγχουν την τεχνολογία, τα δεδομένα και τη ροή της πληροφορίας έχουν αποκτήσει μια δύναμη που πριν από λίγα χρόνια δεν μπορούσαμε ούτε να φανταστούμε.
Και το πιο ανησυχητικό ερώτημα δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ρίξει ένα ψηφοδέλτιο στην κάλπη.
Είναι αν έχει ήδη αποφασίσει τι θα γράφει το ψηφοδέλτιο που κρατάμε στο χέρι μας.
Και στην Ελλάδα τι συμβαίνει;
Θα ήταν εύκολο να παρακολουθήσουμε τη συζήτηση στην Αμερική από απόσταση και να πιστέψουμε ότι όλα αυτά αφορούν μόνο τον Τραμπ, τα αμερικανικά κόμματα και τις εκλογές των Ηνωμένων Πολιτειών.
Δεν είναι έτσι.
Και η Ελλάδα βρίσκεται μέσα στο ίδιο ψηφιακό πεδίο επιρροής. Οι Έλληνες ψηφοφόροι ενημερώνονται καθημερινά από πλατφόρμες των οποίων οι αλγόριθμοι δεν ελέγχονται στην Ελλάδα. Βλέπουν ειδήσεις, βίντεο και πολιτικά μηνύματα χωρίς να γνωρίζουν πάντοτε ποιος τα δημιούργησε, ποιος τα χρηματοδότησε και για ποιον λόγο εμφανίστηκαν στη δική τους οθόνη.
Οι ξένες επιρροές δεν εμφανίζονται αναγκαστικά με κάποιον ξένο αξιωματούχο που δίνει εντολές σε ένα ελληνικό κόμμα. Λειτουργούν πολύ πιο διακριτικά. Μέσα από ιστοσελίδες που μοιάζουν με κανονικά ενημερωτικά μέσα, ανώνυμους λογαριασμούς, οργανωμένα δίκτυα αναπαραγωγής περιεχομένου, παραποιημένα βίντεο και αφηγήματα που πατούν πάνω στις ήδη υπάρχουσες πληγές της ελληνικής κοινωνίας.
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης χαρακτηρίζει τη χειραγώγηση της πληροφορίας και την ξένη παρέμβαση αυξανόμενη απειλή για τις δημοκρατίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο στόχος αυτών των επιχειρήσεων δεν είναι πάντοτε να εκλεγεί ένα συγκεκριμένο κόμμα. Συχνά είναι να βαθύνει ο διχασμός, να χαθεί η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και να πειστεί ο πολίτης ότι κανείς δεν λέει την αλήθεια.
Στην Ελλάδα το έδαφος είναι ήδη εύφλεκτο. Η πολιτική πόλωση είναι έντονη, η ενημέρωση περνά σε μεγάλο βαθμό μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα και η εμπιστοσύνη των πολιτών στις ειδήσεις βρίσκεται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα. Σύμφωνα με την έκθεση του Reuters Institute για το 2025, η Ελλάδα είχε τη χαμηλότερη εμπιστοσύνη στις ειδήσεις μεταξύ των 48 αγορών που εξετάστηκαν.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι μια ξένη κυβέρνηση άλλαξε το αποτέλεσμα κάποιας ελληνικής εκλογής. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει δημόσια και τεκμηριωμένη απόδειξη ότι ξένος παράγοντας παραβίασε την καταμέτρηση και καθόρισε άμεσα το αποτέλεσμα εθνικών εκλογών στην Ελλάδα.
Υπάρχει, όμως, ένα άλλο είδος επιρροής που είναι δυσκολότερο να μετρηθεί.
Πόσοι πολίτες ψήφισαν φοβισμένοι από μια ψεύτικη είδηση; Πόσοι σχημάτισαν πολιτική άποψη παρακολουθώντας ένα κομμένο βίντεο; Πόσοι πίστεψαν ότι μια οργανωμένη διαδικτυακή εκστρατεία ήταν αυθόρμητη φωνή της κοινωνίας; Και πόσοι απείχαν επειδή κάποιος τους έπεισε ότι όλοι είναι ίδιοι και ότι η ψήφος τους δεν έχει καμία αξία;
Σε αυτά τα ερωτήματα δεν μπορεί να δοθεί εύκολα ένας αριθμός.
Η ξένη επιρροή δεν χρειάζεται να μπει στο Υπουργείο Εσωτερικών ούτε να αγγίξει την κάλπη. Της αρκεί να μπει στο κινητό του πολίτη. Να καλλιεργήσει θυμό, φόβο και σύγχυση. Να μεγαλώσει τις υπάρχουσες αντιθέσεις και να μετατρέψει τον δημόσιο διάλογο σε μια ατελείωτη σύγκρουση, στην οποία κανείς δεν ακούει κανέναν.
Γι’ αυτό η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερη διαφάνεια στην πολιτική διαφήμιση, ουσιαστικό έλεγχο της χρηματοδότησης των διαδικτυακών εκστρατειών, καθαρή σήμανση του υλικού που δημιουργείται με τεχνητή νοημοσύνη και πραγματική εκπαίδευση των πολιτών στην αναγνώριση της παραπληροφόρησης.
Διότι η δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο όταν κάποιος νοθεύει την κάλπη.
Κινδυνεύει και όταν ο πολίτης φτάνει στην κάλπη έχοντας προηγουμένως ζήσει μέσα σε μια πραγματικότητα που κάποιος άλλος κατασκεύασε ειδικά γι’ αυτόν.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο δύσκολο είδος παρέμβασης: εκείνο που δεν αφήνει αποτυπώματα στα ψηφοδέλτια, επειδή έχει ήδη αφήσει το αποτύπωμά του στη σκέψη μας.
photo Greek News FL
