Πολλά έχουν γραφτεί κατά καιρούς για τον επονομαζόμενο «μύθο» της Αγίας Λαύρας. Στα 200+ χρόνια που μας χωρίζουν από αυτό το γεγονός, διάφοροι ιστορικοί και ιστοριογράφοι, το έχουν αμφισβητήσει ή επιβεβαιώσει. «Ιερά τέρατα» της ελληνικής ιστοριογραφίας έχουν ασχοληθεί με το θέμα, καταχωρώντας ο καθένας τη δική του άποψη επί του θέματος στηριζόμενος στις εκάστοτε πηγές ή «πηγές» που είχε στη διάθεσή του. Φυσικά εγώ δεν μπορώ να ανατρέψω αντιλήψεις αιώνων. Δεν θα μπω καν στον κόπο αντιπαράθεσης. Όχι γιατί δεν έχω γνώμη, αλλά γιατί αποφεύγω να αντιμαχώ με όλους, για να αποφεύγω και τους τοξικούς, οι οποίοι, στην εποχή που όλοι έχουν άποψη και βρίσκουν πάτημα στα ΜΚΔ, έχουν πληθήνει ανεξέλεγκτα.
Ασχολούμαι με την έρευνα αρκετά, πλέον, χρόνια και πάντα προσπαθώ να είμαι αντικειμενικός. Κάποιες φορές τα καταφέρνω και άλλες όχι. Πάντως ο στόχος μου είναι η αλήθεια και αυτή προσπαθώ να υπηρετώ.
Σε αυτό το σημείωμά μου θα φέρω στο φως μια, σίγουρα, άγνωστη πηγή, η οποία επιβεβαιώνει αυτό που προσπαθούν οι διάφοροι αναθεωρητές ιστορικοί και συγκεκριμένης πολιτικής κατεύθυνσης ιστοριογράφοι να αποδομήσουν χρόνια τώρα. Τον «μύθο» της Αγίας Λαύρας.
Δεν θα επεκταθώ στις απόψεις τους. Αυτές άλλωστε κυκλοφορούν σε πληθώρα στο διαδίκτυο. Δεν μπορώ όμως, να μην «φέρω στο φως» τη μαρτυρία που βρήκα και η οποία είμαι σίγουρος πως δεν την γνώριζε και γνωρίζει κανείς μέχρι τώρα.
Ας έρθω όμως στο προκείμενο. Επέλεξα να ονομάσω τη μαρτυρία αυτή «μαρτυρία Κονδύλη» από το όνομα του αγωνιστή ο οποίος μας την παρέδωσε και έτσι να τον ανασύρω και αυτόν από τη λήθη της Ιστορίας.
Ο συγκεκριμένος αγωνιστής σίγουρα δεν σας είναι γνωστός. Πρόκειται για έναν απλό αγωνιστή, ο οποίος δεν είναι ευρέως γνωστός. Κατάγεται δε από το κέντρο της Ελληνικής επαρχίας και συγκεκριμένα από το Παλαιοξάρι της Δωρίδας. Ονομάζεται Γεώργιος Π. Κονδύλης και έχει στοιχεία στην Εθνική Βιβλιοθήκη ως εξής: «Αξιωματικός 7ης τάξης, Αρ. Μητρώου 1433, Αρ. Ν. Μητρώου 2354». Αυτός ο τελευταίας κλάσης αξιωματικός είχε την ευθιξία να μας γράψει αναλυτικότατα, στην αίτησή του για την ανάλογη επιβράβευση, τα γεγονότα στα οποία ήταν μέτοχος.
Να επισημάνω, δε σε αυτό το σημείο, ότι εγώ προσωπικά θεωρώ τη μαρτυρία του ως την πλέον αντικειμενική και καθόλα αληθή καθώς δεν πιστεύω ότι αυτός ο αγωνιστής που δεν ήταν από τα μεγάλα ονόματα της Επανάστασης (αμφιβάλλω αν τον ξέρουν σήμερα και οι συμπατριώτες του) και ζούσε σε ένα μικρό χωριό της ελληνικής επαρχίας, θα γνώριζε και θα υπηρετούσε την λεγομένη σκευωρία περί της ενάρξεως της Επανάστασης που τόσο εντέχνως προσπαθούν να καταλογίσουν στην Εκκλησία οι διάφοροι αναθεωρητές ιστοριογράφοι. Με άλλα λόγια, ένας ασήμαντος αγωνιστής δεν θα έγραφε στην αίτησή του πράγματα τα οποία δεν έζησε μόνο και μόνο για να υπηρετήσει έναν «εθνικό μύθο» και ένα «αφήγημα». Δηλαδή και αλήθεια να ήταν αυτά τα περί συγκεκριμένης προπαγάνδας, αμφιβάλλω αν θα είχαν φτάσει καν στα αυτιά του με τα μέσα της εποχής εκείνης.
Ας επανέλθουμε, όμως. Την περίοδο που κηρύχτηκε η Επανάσταση δεν βρισκόταν στην ηρωική πατρίδα του, που τόσους αγωνιστές πρόσφερε, αλλά στην Αχαΐα και συγκεκριμένα στα Καλάβρυτα. Συμμετείχε σε όλες τις μεγάλες στιγμές του Γένους από τα γεννοφάσκια της Επανάστασης. Καλύτερα όμως να αφήσουμε τον ίδιο να μας διηγηθεί τα γεγονότα:
«Τὰς πασιδήλους ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας τοῦ Ἔθνους ἐκδουλεύσεις καὶ θυσίαι μου εἶναι τοῖς πᾶσι γνωσταὶ διότι εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις καθ’ ἂς ἔλαβεν ἀνάγκην ἡ πατρὶς προσεφέρθην πάντοτε ὑπὲρ αὐτὴν καὶ προσωπικὰς καὶ χρηματικὰς καὶ μὲ πολλὰς θυσίας μου. Ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ Ἱεροῦ Ἀγῶνος ὑπηρέτησα καὶ πρὶν ὑπηρέτησα τὴν πατρίδα ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας της· πρὶν δὲ ἡ ἐπαναστατικὴ Σάλπιγξ μεμειεμένος τῆς μεγάλης ἐθνικῆς ἐπιχειρήσεως καὶ ἔχων ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν μου πολλοὺς ὁπλίτας πρῶτος μετὰ τοῦ μακαρίτου Κώνστ. Πετμεζὰ κατὰ τὸ 1821 (πρὶν τὴ 25 Μαρτίου) καταλαβῶν μετ’ αὐτοῦ τὰ χωρία Κατζάναις τῶν Καλαβρίτων ἐκτυπήσαμεν τοὺς λεγομένους τότε ταταρέους καὶ ἐμποδίσαμεν τὴν δίοδον αὐτῶν καὶ τὴν συνενόησιν τῶν κατὰ τὴν Τροπολιτζὰν καὶ Καλάβριτα Τούρκων. Κατόπιν ὑψωθήσης τῆς Σημαίας τῆς Ἐπαναστάσεως ἐν Ἁγίᾳ Λαύρᾳ παρευρέθην εἰς τὴν πολιορκίαν τῶν ἐντοπίων Τούρκων Καλαβρίτων, μετὰ ταύτην εἰς τὴν μάχην Λεβίδι, εἰς τὸν ἐν Τροπολιτζὰν ἀποκλεισμὸν τῶν Τούρκων καὶ παλαιᾶς πάτρας μετὰ τοῦ ἀρχιστρατήγου Θ. Κολοκοτρώνη κατὰ τὴν ἐν Γεροκαμνὸ μάχην μετὰ τῶν ἐντοπίων καὶ ἄλλων ξένων Τουρκικῶν στρατευμάτων ἐλθόντων κατ’ αὐτὰς ἤτοι τῶν ὀνομαζομένων Ταχυαλάκιδων. Κατὰ δὲ τὸ 1822 ελθὼν εἰς τὴν Πατρίδα μοῦ λοιδωρίκιον ἔλαβον μέρος εἰς τὴν πολιορκίαν τοῦ φρουρίου Ναυπάκτου μετὰ τῶν ὁπλαρχηγῶν Σκαλτσοδήμου καὶ Τριανταφύλλου Ἀποκορίτου ὅπου καὶ ἐπληγώθην. Ἀκολούθως ἤτοι τὸ 1825 ἀπελθὼν πάλιν εἰς Πελοπόννησον παρευρέθην εἰς πολλὰς κατὰ τοῦ Μπραὴμ πασᾶ μάχας καὶ ἰδίως εἰς τήν των Τρικόρφων τῆς Τριπόλεως ἔνθα ἐπολέμησα μετὰ τοῦ ἀειμνήστου Ἰωάννου Νοταρὰ καὶ εἰς Μαγούλανας. Τὸ δὲ 1826 παρευρέθην εἰς τὰς μάχας Ἀράχωβας κατὰ τοῦ Μουστάμπεη καὶ Διστόμου ἀρχηγοῦντος τοῦ ἐκεῖ στρατοπέδου τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ Καραϊσκάκη, κατόπι εἰς Ὄμερ-ἐφέντη τῆς Δωρίδος μετὰ τοῦ αὐτοῦ ἀρχηγοῦ εἰς τὴν κατὰ τοῦ Βελήμπεη καὶ λοιπῶν μάχην. Τὸ 1827 τὸν Δεκέμβριον καὶ ἀρχὰς 1828 εἰς Τριζόνια ἀρχηγοῦντος τοῦ Γεωργίου Διοβουνιώτου καὶ τὴν κατὰ τοῦ Τσελουπίτζαρι καὶ λοιπῶν Τούρκων μάχην, καὶ ἐπὶ τέλους τὸ 1829 εἰς τὴν πολιορκίαν τοῦ φρουρίου Ναυπάκτου ἀρχηγοῦντος του ἀειδήμου Κίτζου Τσαβέλα…».[1]
Το έγγραφο συνεχίζει επί μακρόν με διάφορες αναφορές άσχετες με το υπό εξέταση θέμα γι’ αυτό και παραλείπονται.
Όπως γίνεται πασιφανές ο Γεώργιος Κονδύλης αυθορμήτως ανέφερε ότι συμμετείχε σε μια μάχη στις «Κατζάναις» των Καλαβρύτων, αμέσως μετά ακολούθησε η ύψωση του λαβάρου στην Αγία Λαύρα και ύστερα η πολιορκία των Καλαβρύτων.
Άρα, σύμφωνα με τα λεγόμενά του πρέπει να θεωρούμε δεδομένη την ύψωση του λαβάρου στην Αγία Λαύρα και να την τοποθετήσουμε χρονικά ανάμεσα στη μάχη στις «Κατζάναις» και στην πολιορκία των Καλαβρύτων.
Δεν θα επεκταθώ σε ανάλυση του αποσπάσματος που ανέδειξα καθώς δεν είμαι γνώστης τοπωνυμιών και ημερομηνιών και μπορεί να σφάλω σημαντικά. Καταθέτω ως ιστοριοδίφης τη μαρτυρία αυτή στον ιστορικό που έχει την ευχέρεια να χειριστεί τις πληροφορίες και να εξάγει τα αναγκαία συμπεράσματα.
Πρώτη έντυπη δημοσίευση: Έντυπο: Περι-oδικόν, Τεύχος 24-25, Μάιος-Ιούνιος 2026, ISSN: 2945-0934, σσ. 22-24
Συμβουλή:
1) Πιστεύω ότι θα πρέπει να ληφθεί υπόψιν η μελέτη «Δύο ομιλίες του Π. Πατρών Γερμανού στην Αγ. Λαύρα το Μάρτιο 1821» του κ. Γ. Λουκίδη καθώς και η μελέτη «Οι Μανιάτες στην Επανάσταση του 1821» του κ. Σταύρου Καπετανάκη. Ελπίζω ο ιστορικός που θα αναλάβει αυτή τη δουλειά να εξετάσει με τη σωστή κριτική ματιά όλα αυτά τα στοιχεία.
2) Θεωρείστε ότι μπορείτε να παραπέμψετε στο παρόν άρθρο με ρητή αναφορά του συγγραφέα του άρθρου, του τίτλου και του εντύπου/ιστοσελίδας που είναι δημοσιευμένο.
[1] Γεώργιος Π. Κονδύλης, Αιτήσεις Αγωνιστών, Εθνική Βιβλιοθήκη Ελλάδος. Ψηφιακό Αρχείο 1821. Ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης: 24/05/2026. https://1821.digitalarchive.gr/archive/show/node/12394
Photo Από Enpatrais (όνομα χρήστη στη Βικιπαίδεια) / Enpatrais at Ελληνικά Βικιπαίδεια – Έργο αυτού που το ανεβάζει (Original text: Δική μου φωτογραφία/Προσωπική Συλλογή), CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=51541823, https://el.wikipedia.org/wiki/
