Παιχνίδι ! Το πρώτο εργαστήρι της ψυχής, η πρώτη πράξη ελευθερίας!
Πριν το παιδάκι μάθει να μιλά, πριν μάθει να εξηγεί, παίζει. Δοκιμάζει τον κόσμο. Με λέξεις, κινήσεις, αντικείμενα και ρόλους. Mαθαίνει να μετατρέπει. Την ένταση σε μορφή, την επιθετικότητα σε ρόλο, τη ματαίωση σε πείραμα. H φαντασία ανοίγει φτερά, σμιλεύεται το ψυχικό σθένος. Παίζοντας, ανακαλύπτει τον κόσμο γύρω του. Παίζοντας, αλλάζει τον κόσμο. Ένα κουτί γίνεται καράβι. Ένα σεντόνι γίνεται σπηλιά. Ο φόβος γίνεται ρόλος. Το παιχνίδι! Γεννά τον ενθουσιασμό, την προσμονή, ξυπνά την περιέργεια και την τόλμη. Μέσα του χωρά η νίκη και η ήττα, η αγωνία, η απογοήτευση. Η πραγματικότητα δεν είναι μόνο αυτό που είναι. Είναι και αυτό που μπορεί να γίνει. Η φαντασία δεν φυλακίζεται. Υφαίνει τη δημιουργικότητα. Ανάμεσα στο μέσα και στο έξω. Εκεί που το λάθος δεν τιμωρείται. Εκεί που το άχρηστο ντύνεται με αξία.
Παίζοντας αντέχει την πραγματικότητα. Αντέχει την αβεβαιότητα. Δοκιμάζει ρόλους, μαθαίνει να χάνει. Να αποτυγχάνει χωρίς να καταρρέει. Παίζει για να χωρέσει την απουσία, τη ματαίωση, την επιθυμία. Μαθαίνει πως επιτρέπεται να μην ξέρει. Eπιτρέπεται να αποτύχει χωρίς να χαθεί. Εκεί που το παιχνίδι λείπει, η φαντασία παγώνει. Εκεί που το παιδί γίνεται γονιός η σκέψη σκληραίνει. Έλλειψη χρόνου, χώρου για ελεύθερη δράση, πίεση για επίδοση, πρώιμη ωρίμανση. Η εσωτερική ρύθμιση εκτοπίζεται. Η δημιουργικότητα τότε δεν τολμά, κρύβεται, φοβάται να εμφανιστεί. Το καινούριο μοιάζει επικίνδυνο, το λάθος απειλή. Χάνεται ο χώρος που μέσα του μεταπλάθεται το άγχος. Σωματοποιήσεις, εκρήξεις θυμού, παγωμένο συναίσθημα, ακαμψία, υπερβολική συμμόρφωση, πρόωρη ωριμότητα. Δεν είναι στοιχεία του χαρακτήρα. Είναι ψυχική άμυνα απέναντι στη στέρηση. Η ένταση που δεν βρίσκει διέξοδο. Όταν το παιχνίδι λείπει, η απώλεια δεν μετουσιώνεται, η επιθετικότητα δεν συμβολοποιείται. Και τότε, επιστρέφει ως πράξη. Βία. Οργή, ριζωμένη στην ψυχή. Εκεί που η χαρά δεν συναντιέται με το παιχνίδι, το παιδί θα αναγκαστεί να εκδραματίσει. Όταν δεν έχει χώρο να φανταστεί, να πειραματιστεί, να αποτύχει, να επαναλάβει, να ελέγξει και να χάσει.
Παιδιά χωρίς αυλή, γειτονιά, ελεύθερο χρόνο ή ψυχική ασφάλεια . Η βία καραδοκεί, δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Χτίζεται εκεί όπου δεν υπήρξε χώρος να παιχτεί η εμπειρία. Κραυγή για τον χαμένο χώρο του παιχνιδιού.
Μεγαλώνεις, μα το παιχνίδι δεν σταματά. Μεταμορφώνεται σε δημιουργικότητα. Στην τέχνη, στον έρωτα ,στη ζωή την ίδια: καθημερινή αυτοσχεδιαστική τέχνη. Τίποτα άλλο πέρα από τη μνήμη ενός παιδιού που κάποτε είχε χώρο να παίξει, να φανταστεί, να δημιουργήσει.
Και ίσως γι’ αυτό, εκεί όπου επιστρέφει το παιχνίδι ,στη θεραπεία, στην τέχνη, στη σχέση, επιστρέφει και η δημιουργία. Ο ενήλικας που φοβάται το λάθος, που χρειάζεται τον υπερβολικό έλεγχο, είναι το μικρό παιδί που δεν του επέτρεψαν να παίξει, να δώσει το δικό του νόημα στην εμπειρία. Η αληθινή δημιουργικότητα απαιτεί ελευθερία, παιχνίδι, χαρούμενη διάθεση και φαντασία. Ανθίζει ανάμεσα στο χάος και στον έλεγχο ,την ελευθερία και στο όριο. Αναπαριστά το άρρητο. Μορφοποιεί το άμορφο. Δεν είναι παραγωγικότητα. Δεν είναι επίδοση, βαθμολογία ή αποτέλεσμα. Είναι επιτρεπτικότητα. Να πειραματίζεσαι, να αποτυγχάνεις, να εξερευνάς, να φαντάζεσαι. Γεννιέται στον ενδιάμεσο χώρο. Ανάμεσα στο υποκείμενο και τον Άλλον.
Το παιχνίδι δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση. Για να ζήσεις, για να δημιουργήσεις, να μεταμορφώσεις και να μεταμορφωθείς. Όπου υπάρχει παιχνίδι, υπάρχει και ελπίδα.
photo cherylholt, https://pixabay.com
