Το χρήμα είναι οποιοδήποτε στοιχείο ή επαληθεύσιμη εγγραφή που είναι γενικά αποδεκτό ως πληρωμή για αγαθά και υπηρεσίες και εξόφληση χρεών σε συγκεκριμένη χώρα ή κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο1.
Μέγιστος λοιπόν ο λόγος περί των οικονομικών, δια τα των χρημάτων και επί το ειδικότερον στην απουσία αυτών, εξ αφορμής της οικονομικής κρίσεως, η οποία όλη την χώρα ταλανίζει.
Ο Θαλής τονίζει πως «Άριστη είναι η δημοκρατία εκείνη, όπου οι πολίτες δεν είναι ούτε πάρα πολύ πλούσιοι, ούτε πάρα πολύ φτωχοί».
Φυσικά πολλά έχουν γραφτεί και περισσότερα έχουν λεχθεί και λέγονται.
Ο καθένας, συνήθως, έχει τις δικές του προσωπικές (και κάποιες φορές ιδιότυπες, ιδιάζουσες και στερούμενες λογικής) απόψεις. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός πως όσο πιο πεπαιδευμένος είναι κάποιος τόσο «βασανίζει» πιο πολύ την κρίση του, ειδικά όταν πρέπει ή καλείται να εκφέρει προσωπική γνώμη.
Βέβαια, στην Ελλάδα η αμετροέπεια2 (το αντίθετο της ορθοέπειας, της καλλιέπειας), όσο και η έλλειψη της φρόνησης σε πολλούς τομείς προσωπικού και κοινωνικού βίου, τα τελευταία χρόνια καλπάζει.
Παραγόμενο αποτέλεσμα: η κρίση.
Ίσως –όπως σημείωσε συγγραφέας κύρους και μορφώσεως, προ πολλών μάλιστα ετών- δεδομένου του γεγονότος πως στην Ελλάδα « όλοι γνωρίζουν τα πάντα» άρα μάλλον υπάρχουν μόνο δάσκαλοι εν απουσία μαθητών, η πολιτεία ίσως πρέπει να απονέμει σε κάθε Έλληνα πολίτη μόλις αυτός γίνεται ενήλικος πανεπιστημιακή τήβεννο, αναγορεύοντάς τον σε διδάκτορα… απάντων των πάντων!
Αλλά… ας μιλήσουμε λίγο για το αντικείμενο των περισσοτέρων συζητήσεων τα τελευταία χρόνια… τον πλούτο και την έλλειψη ή και το πλεόνασμα αυτού.
Ο Πλάτων, ουσιαστικός και λακωνικός θα τονίσει : «Όλο το χρυσάφι που βρίσκεται πάνω και κάτω από τη γη, δεν αξίζει τόσο, όσο η αρετή». Η ρήση του αυτή, όσο απλοϊκή ίσως να ακούγεται στα αυτιά ορισμένων, εμπεριέχει σοφία και φυσικά χρειάζεται μια κάποια καλλιέργεια ψυχής και πνεύματος, για αν την αντιληφθεί, επί της ουσίας, κάποιος. Ο Έριχ Φρομ θα αναρωτηθεί: «Αν είμαι ό,τι έχω κι αν ό,τι έχω χαθεί, τότε ποιος είμαι;»3. Ο Φρανσουά Ντε Λα Ρουφουκώ θα υπογραμμίσει: « Η πλάνη των φιλάργυρων συνίσταται στο ότι θεωρούν το χρυσό και το άργυρο αγαθά, ενώ στην πραγματικότητα είναι μόνο τα μέσα για απόκτηση αγαθών». Ο Ισοκράτης θα αποτυπώσει την ιστορική αλήθεια που ορίζει ότι: «Η άδικη απόκτηση χρημάτων δε θα γεννήσει πλούτο, αλλά κίνδυνο», ενώ ο Άγιος Αυγουστίνος θα απευθυνθεί στην αφύπνιση, των εσφαλμένων κάποιες φορές αντιλήψεών της νόησή μας ,λέγοντας: «Σας τυφλώνει ο χρυσός στα σπίτια των πλουσίων και βλέπετε όλα αυτά που έχουν και δε βλέπετε εκείνα που δεν έχουν».
Ο δε δάσκαλος τον οποίο η ίδια του η πόλη καταδίκασε, ο Σωκράτης, συχνά έκανε την ίδια ερώτηση στους συμπολίτες του: «Δεν ντρέπεστε για την προθυμία σας να αποκτήσετε όσο πιο πολλά πλούτη, φήμη και τιμές γίνεται, αλλά δεν νοιάζεστε το ίδιο για την σοφία ή την αλήθεια, ή για την καλύτερη κατάσταση της ψυχής σας;».
Πολλά έχουν γραφτεί και λεχθεί από πολλούς. Το ζητούμενο είναι πως ο κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος θα κατασταλάξει αποθησαυρίζοντας το σωστό, το αγαθό, το πρέπον, για να έχει μια καλή και εύμορφη πλεύση στον της ζωής διάπλου.
Έτσι ώστε ο πηγαιμός να είναι ενδιαφέρων, συναρπαστικός, αλλά και να του δοθεί η ευκαιρία να αποκομίσει τα βέλτιστα των αρίστων πριν φτάσει στον τελευταίο προορισμό, αυτόν τον προς την άνωθεν πτήση…
Ο πλούτος, η συσσώρευση του χρήματος απλά και μόνο με όνειρο την κατοχή αυτού, μάλλον έρμα στο της ζωής πλοίο θα είναι , το οποίο θα δυσκολέψει την περιήγηση, αν δεν προκαλέσει ναυάγιο.
Εδώ θα μπορούσαμε να πούμε πως η φιλαργυρία πολύ περισσότερο από την ένδεια, είναι που παράγει μια μίζερη και χαμερπή ζωή ανάξια… ζωής!
Όπως αέρας της αναπνοής πνέει πότε εισερχόμενος, ποτέ εξερχόμενος του υλικού μας σώματος , κατ’ όγκο και ποσότητα, αναλόγως των πραγματικών αναγκών του κάθε ζώντος οργανισμού και εφόσον σταματήσει σταματά και η ζωή, έτσι και το χρήμα πρέπει να κυκλοφορεί, πληρώνοντας τους πνεύμονες της κάθε αγοράς προσφέροντας ευρωστία, ανθηρότητα και ζώσα (οικονομική και πολιτιστική ) καθημερινότητα σε κάθε τόπο, πόλη, χώρα, έθνος.
Θα λέγαμε ότι, όπως όταν δυσχεραίνεται ή παύει η αναπνοή, υφίσταται σοβαροτάτη νόσος, έτσι και όταν το χρήμα παύει να κυκλοφορεί παρατηρείται επικίνδυνη (και κρίσιμη κατά περίπτωση) ασθένεια στον οικονομικό βίο.
Τις αναγκαίες όσο και ζωτικές αυτές οικονομικές ανάσες οι οποίες άπτονται της υγιούς κυκλοφορίας του χρήματος, πολεμούν οι φραγμένες τσέπες, οι κλειστές ψυχές, τα ερμητικά σφραγισμένα θυλάκια ιδιωτικού χρήματος, η εσφαλμένη στο σύνολό της αξιολόγηση της έννοιας πλούτος, όσο και η μη αξιακή διαχείριση αυτού.
Βεβαίως και η όλη, παρά φύση, περί του σκοπού της υπάρξεως αποτίμηση.
Σαφώς στις σημερινές κοινωνίες η οικονομία του πολίτη και της πολιτείας όταν διέπει την λειτουργία της από ορθά πραττόμενες ενέργειες, εκπορευόμενες εκ καλλιεργημένων ψυχών, μορφωμένων πνευμάτων και έξυπνων εγκεφάλων , τότε η οικονομία αυτού του είδους είναι μια αρετή που δημιουργεί πρόοδο, ευπορία και ευημερία σε άτομα και σε λαούς.
Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί πως η φιλαργυρία είναι μια άρρωστη τοποθέτηση σε ένα ψεύτικο και επικίνδυνο έδρανο, που μπορεί να εμφανίζει μια ψευδαίσθηση πλούτου σε ορισμένα άτομα (τους ακριβοκόπους) αλλά ταυτοχρόνως παράγει ρεαλιστική φτώχεια για το σύνολο της κοινωνίας.
Τα παραπάνω δεν σημαίνουν βεβαίως ότι το άλλο άκρο είναι η λύση…
Η απατηλή ιδέα η οποία βρίσκεται βαθιά ριζωμένη στις σκέψεις τέτοιων συμπεριφορών, μάλλον είναι πως οικονομία σημαίνει ο εκμηδενισμός κάθε δαπάνης, ότι ορθό είναι η κατάπνιξη και η άρνηση οποιασδήποτε ικανοποίησης βιοτικών, προσωπικών και κοινωνικών αναγκών.
Αυτή η ιδέα (μάλλον ιδεοληψία) συνεπάγεται την διάπραξη το αδικήματος της τσιγκουνιάς.
Βέβαια εις βάρος των ιδίων των φιλάργυρων, αλλά δυστυχώς και εις βάρος της οργανωμένης κοινωνίας που διαβιούν.
Αποτυγχάνουν αυτού του είδους οι προσωπικότητες, να αναγνωρίσουν πως η τσιγγουνιά δεν είναι οικονομία αλλά τεράστια σπατάλη, άσκοπο ξόδεμα, αναίτια διασπάθιση της ίδιας της ζωής τους.
Πλούσιος είναι αυτός που έχει μια γεμάτη ζωή και όχι ένα γεμάτο τραπεζικό λογαριασμό! Αγνοούν (αλλά συχνά δεν ενδιαφέρονται και να μάθουν), την ορθοτροπία της οικονομίας: Δεν είναι δυνατόν να αποφευχθεί το κάθε έξοδο, αλλά είναι δυνατόν (ή και σχετικά δυνατόν), να υφίσταται γνώση επί των ερωτήσεων του τύπου: «πως, πόσο, πότε, πού και γιατί θα πραγματοποιηθούν έξοδα. Δηλαδή παραγωγικές επενδύσεις ώστε να αναφύεται μια ζωή με αξιοπρέπεια, με ποιότητα που να οδεύει, προς οδό της ευτυχίας.
Η καλή ψυχική (κατά φύση) και σωματική υγεία, η τέρψη υπό την έννοια της ψυχαγωγίας, το κέφι, η χαρά της διασκέδασης μέσω της καλοσύνης, της γενναιοδωρίας, της φιλανθρωπίας είναι αυτές που θα μας επιτρέψουν να δώσουμε μια υψηλότερη (μέσου του σκοπού), υπόσταση στην ύπαρξή μας και να ζούμε μια… πλούσια ζωή!
Το χρήμα (όπως και το νόμισμα ) έχει δύο διαφορετικές όψεις.
Η μία όψη είναι η της νίκης η άλλη η της ήττας.
Οι δύο όψεις του χρήματος λοιπόν: είτε καλός υπηρέτης, είτε κακός αφέντης.
Η επιλογή δική μας και μόνο!
Υποσημειώσεις
- John N. Smithin. « What is Money?». Routledge (2000)
- Ἀ – στερητικό, μέτρον και ἔπος {= λόγος}.
- 3. « Να Έχεις ή να Είσαι;», Έκδοση 1976, σελ. 76.
photo Barta4 / https://pixabay.com
