Στο Μάτι κάηκαν 104 άνθρωποι. Οικογένειες ολόκληρες εγκλωβίστηκαν μέσα στις φλόγες, άνθρωποι έτρεξαν προς τη θάλασσα για να σωθούν και παιδιά χάθηκαν περιμένοντας ένα οργανωμένο κράτος που δεν έφτασε ποτέ εγκαίρως.
Πέρασαν οκτώ χρόνια. Χρειάστηκε να φτάσουμε στον Ιούνιο του 2025 για να οδηγηθούν στη φυλακή τέσσερις πρώην αξιωματούχοι, με εκτιτέα ποινή πέντε ετών. Δέκα άνθρωποι κρίθηκαν ένοχοι, αλλά για τους υπόλοιπους έξι οι ποινές μετατράπηκαν σε χρηματικές. Μπορεί αυτή η εξέλιξη να ονομαστεί Δικαιοσύνη ανάλογη με την απώλεια 104 ανθρώπων; Μπορούν πέντε χρόνια να μετρηθούν απέναντι σε 104 ζωές και στον ισόβιο πόνο των οικογενειών τους;
Στις 28 Φεβρουαρίου 2023, δύο τρένα βρέθηκαν στην ίδια γραμμή στα Τέμπη. Πενήντα επτά άνθρωποι, οι περισσότεροι νέοι, δεν επέστρεψαν ποτέ στις οικογένειές τους. Τρία χρόνια αργότερα, η μεγάλη δίκη βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, με δεκάδες κατηγορουμένους και ανοιχτά ερωτήματα για τις υπηρεσιακές, διοικητικές και πολιτικές ευθύνες.
Δεν μπορούμε να λέμε ότι «δεν έγινε τίποτα», γιατί η δικαστική διαδικασία έχει ξεκινήσει. Μπορούμε, όμως, να ρωτήσουμε γιατί η απόδοση ευθυνών χρειάζεται τόσα χρόνια. Γιατί οι οικογένειες πρέπει να μετατρέπονται σε ερευνητές, να αναζητούν στοιχεία και να αγωνίζονται καθημερινά για όσα θα έπρεπε να αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση του κράτους;
Στις 5 Μαΐου 2010, άγνωστοι πυρπόλησαν το υποκατάστημα της Marfin στην οδό Σταδίου, ενώ μέσα βρίσκονταν εργαζόμενοι. Η Αγγελική Παπαθανασοπούλου, 32 ετών και έγκυος, η Παρασκευή Ζούλια, 35 ετών, και ο Επαμεινώνδας Τσάκαλης, 36 ετών, εγκλωβίστηκαν και πέθαναν από τον καπνό και τις αναθυμιάσεις.
Δεκαέξι χρόνια μετά, τον Ιούλιο του 2026, συνελήφθησαν δύο άνδρες, ενώ εκδόθηκε διεθνές ένταλμα για μία γυναίκα. Οι συλλήψεις αποτελούν σημαντική εξέλιξη, αλλά δεν αποτελούν ακόμη καταδίκη. Χρειάστηκαν δεκαέξι ολόκληρα χρόνια για να φτάσει η έρευνα σε αυτό το σημείο. Δεκαέξι χρόνια αναμονής για τις οικογένειες των θυμάτων και δεκαέξι χρόνια κατά τα οποία η κοινωνία αναρωτιόταν εάν οι υπεύθυνοι θα λογοδοτήσουν ποτέ.
Μάτι, Τέμπη, Marfin. Διαφορετικές τραγωδίες, με διαφορετικά αίτια και διαφορετικές νομικές ευθύνες. Τις ενώνει, όμως, η ίδια βασανιστική αίσθηση: ότι στην Ελλάδα η ανθρώπινη ζωή κοστίζει λίγο και η Δικαιοσύνη φτάνει αργά, όταν φτάνει.
Την ίδια στιγμή, η καθημερινότητα γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Οι τιμές των τροφίμων, της ενέργειας και της στέγασης εξαντλούν τα νοικοκυριά. Οι μισθοί συχνά δεν επαρκούν για ολόκληρο τον μήνα. Νέοι άνθρωποι εργάζονται χωρίς να μπορούν να αποκτήσουν σπίτι ή να δημιουργήσουν οικογένεια. Συνταξιούχοι αναγκάζονται να επιλέξουν ανάμεσα στα φάρμακα και στους λογαριασμούς τους.
Τα στοιχεία δεν επιτρέπουν να θεωρούμε αυτή την αγωνία υπερβολική. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 το 27,5% του πληθυσμού της Ελλάδας βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε κίνδυνο φτώχειας για το 19,6% του πληθυσμού, ενώ η σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση αυξήθηκε.
Η μεσαία τάξη, που επί δεκαετίες στήριζε την οικονομία και την κοινωνική συνοχή, ασφυκτιά. Οι μικρές επιχειρήσεις παλεύουν με τα έξοδα, οι εργαζόμενοι με την ακρίβεια και οι οικογένειες με το κόστος της κατοικίας. Την ίδια ώρα, όσοι έχουν οικονομική δύναμη αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη πρόσβαση σε ακίνητα, επενδύσεις και πολιτική επιρροή.
Δεν είναι κακό να δημιουργείται πλούτος. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο πλούτος συγκεντρώνεται ψηλά, ενώ η ανασφάλεια μοιράζεται σε όλους τους υπόλοιπους. Όταν η ανάπτυξη εμφανίζεται στους αριθμούς, αλλά δεν φτάνει στο τραπέζι της οικογένειας, τότε κάτι δεν λειτουργεί.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι μόνο η φτώχεια ή η αργοπορημένη Δικαιοσύνη. Είναι ότι συνηθίσαμε. Κάθε τραγωδία μας συγκλονίζει για λίγες ημέρες. Ακολουθούν υποσχέσεις, τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις και δηλώσεις συμπαράστασης. Ύστερα έρχεται μια νέα είδηση και η προηγούμενη πληγή μένει ανοιχτή.
Πού βαδίζουμε;
Βαδίζουμε προς μια κοινωνία όπου ο πολίτης παύει να πιστεύει ότι η προσπάθεια, η αλήθεια και η Δικαιοσύνη έχουν σημασία. Και όταν ένας λαός χάσει την εμπιστοσύνη του στους θεσμούς, δεν χάνει μόνο την ελπίδα του. Χάνει τη δύναμη να σχεδιάσει το μέλλον του.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλες τελετές μνήμης χωρίς αποτέλεσμα. Χρειάζεται πρόληψη, λογοδοσία και ανεξάρτητη Δικαιοσύνη που να μη μετρά τον χρόνο διαφορετικά για τον ισχυρό και διαφορετικά για τον απλό πολίτη.
Δεν ζητάμε εκδίκηση. Ζητάμε μια χώρα στην οποία οι νεκροί δεν θα μετατρέπονται σε αριθμούς, οι οικογένειες δεν θα αγωνίζονται μόνες και η φτώχεια δεν θα παρουσιάζεται ως φυσιολογική κατάσταση.
Γιατί αν συνεχίσουμε να συνηθίζουμε τα πάντα, στο τέλος δεν θα απομείνει τίποτε που να μας προκαλεί ούτε οργή ούτε ντροπή.
Πηγές: Μάτι – οκτώ χρόνια μετά, δίκη των Τεμπών, συλλήψεις για τη Marfin, Eurostat – φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός.
photo Frantisek_Krejci, https://pixabay.com
