Μετά το Qatargate και τις μεγάλες καταριανές επενδύσεις στην Ευρώπη, η συζήτηση για κατάργηση της βίζας στους πολίτες του Κατάρ επιστρέφει με βαριά ερωτήματα διαφάνειας, θεσμικής ανεξαρτησίας και πολιτικής επιρροής.
Το Κατάρ, η Ευρώπη και η βίζα: Όταν το χρήμα ανοίγει πόρτες και γεννά ερωτήματα
Γράφει η Ιωάννα Λαζάρου
Υπάρχουν χώρες που ασκούν επιρροή με στρατούς. Υπάρχουν χώρες που ασκούν επιρροή με διπλωματία. Και υπάρχουν χώρες που ασκούν επιρροή με κεφάλαιο.
Το Κατάρ ανήκει στην τρίτη κατηγορία.
Ένα μικρό κράτος στον Περσικό Κόλπο, με τεράστια ενεργειακή δύναμη, αμύθητα έσοδα από φυσικό αέριο και ένα από τα ισχυρότερα κρατικά επενδυτικά ταμεία στον κόσμο, έχει καταφέρει μέσα σε λίγες δεκαετίες να αποκτήσει οικονομική παρουσία σε νευραλγικά σημεία της Ευρώπης. Τράπεζες, ακίνητα, πολυτελή καταστήματα, αθλητισμός, αερομεταφορές, υποδομές, χρηματοπιστωτικοί όμιλοι και εμβληματικά σημεία μεγάλων ευρωπαϊκών πρωτευουσών έχουν μπει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, στον επενδυτικό χάρτη του Κατάρ.
Και εδώ αρχίζει ο μεγάλος προβληματισμός.
Μπορεί μια χώρα με τόσο μεγάλη οικονομική παρουσία στην Ευρώπη να παραμένει απλώς ένας «επενδυτής»; Ή μήπως, όταν οι επενδύσεις γίνονται τόσο εκτεταμένες, μετατρέπονται σταδιακά σε εργαλείο επιρροής;
Το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο σοβαρό όταν συνδέεται με την πίεση για κατάργηση της βίζας για τους πολίτες του Κατάρ που ταξιδεύουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η συζήτηση για visa-free πρόσβαση των Καταριανών πολιτών στον χώρο Σένγκεν δεν είναι καινούργια. Είχε ήδη προχωρήσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο πριν ξεσπάσει το σκάνδαλο Qatargate, ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα διαφθοράς που έχουν πλήξει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η πρόταση αφορούσε τη δυνατότητα οι πολίτες του Κατάρ να ταξιδεύουν χωρίς βίζα για σύντομες παραμονές έως 90 ημέρες σε περίοδο 180 ημερών. Σε πρώτη ανάγνωση, κάποιος θα μπορούσε να πει ότι πρόκειται για μια διπλωματική διευκόλυνση, ένα μέτρο ενίσχυσης των σχέσεων ΕΕ–Κατάρ, του τουρισμού, των επενδύσεων και των επιχειρηματικών επαφών.
Όμως μετά το Qatargate, τίποτα δεν μπορεί να διαβάζεται τόσο απλά.
Το σκάνδαλο ανέδειξε με τον πιο ωμό τρόπο το πόσο ευάλωτοι μπορούν να είναι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί σε ξένη επιρροή. Βαλίτσες με μετρητά, κατηγορίες για δωροδοκίες, ευρωβουλευτές και συνεργάτες στο επίκεντρο ερευνών, υποψίες για προσπάθεια επηρεασμού αποφάσεων. Όλα αυτά δεν είναι θεωρίες. Είναι γεγονότα που συγκλόνισαν τις Βρυξέλλες και τραυμάτισαν την εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναγκάστηκε τότε να παγώσει εργασίες που αφορούσαν το Κατάρ, μεταξύ των οποίων και η συζήτηση για τη visa liberalisation. Αυτό από μόνο του δείχνει ότι υπήρχε σοβαρό θεσμικό ζήτημα. Αν όλα ήταν απλώς μια κανονική διπλωματική διαδικασία, γιατί χρειάστηκε πάγωμα; Γιατί η υπόθεση θεωρήθηκε τόσο ευαίσθητη;
Η απάντηση είναι προφανής: γιατί όταν υπάρχει σκιά διαφθοράς, κάθε απόφαση που ευνοεί τη χώρα που βρίσκεται στο επίκεντρο των ερευνών πρέπει να εξετάζεται ξανά από την αρχή.
Δεν είναι αντι-καταριανό να το πούμε. Είναι δημοσιογραφική υποχρέωση.
Το Κατάρ έχει κάθε δικαίωμα να επενδύει. Η Ευρώπη έχει κάθε δικαίωμα να συνεργάζεται. Όμως οι πολίτες έχουν επίσης δικαίωμα να γνωρίζουν πότε η οικονομική ισχύς μετατρέπεται σε πολιτική επιρροή. Έχουν δικαίωμα να ρωτούν ποιος πιέζει, ποιος κερδίζει, ποιος αποφασίζει και με ποια ανταλλάγματα.
Η Ευρώπη δεν μπορεί από τη μία να μιλά για διαφάνεια, κράτος δικαίου και θεσμική καθαρότητα, και από την άλλη να συμπεριφέρεται σαν να μην συνέβη τίποτα. Δεν μπορεί να παγώνει μια διαδικασία λόγω σκανδάλου και μετά να την επαναφέρει χωρίς πλήρη απάντηση στα ερωτήματα που γεννήθηκαν.
Εδώ δεν μιλάμε μόνο για βίζες. Μιλάμε για εμπιστοσύνη.
Η κατάργηση της βίζας δεν είναι απλή τεχνική λεπτομέρεια. Είναι πολιτική απόφαση. Σημαίνει ότι η Ευρώπη θεωρεί μια τρίτη χώρα ασφαλή, αξιόπιστη και θεσμικά συμβατή με τα κριτήρια που θέτει για την πρόσβαση στον χώρο Σένγκεν. Όταν λοιπόν μια τέτοια απόφαση αφορά μια χώρα που έχει ήδη βρεθεί στο επίκεντρο σκανδάλου επιρροής, η συζήτηση δεν μπορεί να γίνεται στο σκοτάδι.
Χρειάζεται καθαρή απάντηση: έχουν αντιμετωπιστεί πλήρως οι σκιές του Qatargate; Έχουν ενισχυθεί οι μηχανισμοί ελέγχου; Έχουν προστατευθεί οι ευρωπαϊκοί θεσμοί από ξένες παρεμβάσεις; Έχουν ερευνηθεί όλες οι διαδρομές χρήματος, δώρων, ταξιδιών, επιρροών και επαφών;
Και κάτι ακόμη: μπορεί μια Ευρώπη που δυσκολεύει την πρόσβαση σε φτωχότερες χώρες, πρόσφυγες, φοιτητές, εργαζόμενους και ανθρώπους που αναζητούν μια καλύτερη ζωή, να ανοίγει ευκολότερα τις πόρτες της σε πολίτες μιας πάμπλουτης χώρας επειδή πίσω της υπάρχουν τεράστια κεφάλαια;
Αυτό είναι το πολιτικό και ηθικό ερώτημα.
Η Ευρώπη οφείλει να είναι δίκαιη, όχι επιλεκτικά φιλόξενη. Οφείλει να προστατεύει τα σύνορά της, αλλά και την αξιοπιστία της. Οφείλει να συνεργάζεται με ισχυρές χώρες, αλλά όχι να δείχνει ότι οι θεσμικές της αποφάσεις επηρεάζονται από επενδύσεις, συμφωνίες, χρηματοδοτήσεις ή παρασκηνιακές σχέσεις.
Το Κατάρ έχει αγοράσει πολλά στην Ευρώπη. Όχι κυριολεκτικά «τη μισή Ευρώπη», αλλά αρκετά ώστε η παρουσία του να μην μπορεί να αγνοηθεί. Και όταν μια χώρα κατέχει στρατηγικά κομμάτια της ευρωπαϊκής οικονομίας, όταν έχει παρουσία σε εμβληματικά ακίνητα, σε επιχειρήσεις, σε αθλητισμό, σε χρηματοοικονομικά κέντρα και ταυτόχρονα επιδιώκει πολιτικές διευκολύνσεις, τότε η δημοσιογραφία δεν μπορεί να σιωπά.
Το ερώτημα δεν είναι αν το Κατάρ έχει χρήμα. Το ξέρουμε.
Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη έχει ακόμη θεσμική ανεξαρτησία απέναντι στο χρήμα.
Και αυτό το ερώτημα δεν αφορά μόνο το Κατάρ. Αφορά κάθε τρίτη χώρα, κάθε λόμπι, κάθε οικονομικό κέντρο, κάθε κρατικό ταμείο που χρησιμοποιεί την επένδυση ως γέφυρα προς την πολιτική επιρροή.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια δοκιμασία. Να αποδείξει ότι οι αποφάσεις της δεν αγοράζονται, δεν πιέζονται και δεν καθορίζονται από βαλίτσες, πολυτελή ταξίδια, επενδυτικές υποσχέσεις ή διπλωματικά χαμόγελα.
Γιατί η βίζα μπορεί να φαίνεται μικρό θέμα. Όμως πίσω από μια σφραγίδα στο διαβατήριο κρύβεται κάτι πολύ μεγαλύτερο: ποιος έχει πρόσβαση, ποιος έχει δύναμη και ποιος τελικά ανοίγει τις πόρτες της Ευρώπης.
Και εκεί πρέπει να κοιτάξουμε όλοι πολύ προσεκτικά.
photo Mohamed_hassan, https://pixabay.com
