O Αχιλλέας Παράσχος, ένας πολύ ταλαντούχος ποιητής γεννημένος στο Ναύπλιο το 1838 από Χιώτες γονείς. Πέθανε το 1895. Κάποτε ο Αχιλλέας συνάντησε την Αμαλία (Μαρία) Σεραφείμ, κόρη αρχοντικής, αθηναϊκής οικογένειας. Ερωτεύθηκαν και τότε ανθίζει από απόσταση ο έρωτάς τους καθώς τα αυστηρά συντηρητικά ήθη της εποχής δεν επιτρέπουν ούτε στοιχειώδεις διαχύσεις.
Χρειάστηκε να περάσουν δυο χρόνια από την πρώτη τους συνάντηση, ώστε ο Παράσχος και η Αμαλία να κατορθώσουν να συναντηθούν για δεύτερη φορά από κοντά, αν και ερωτευμένοι μεταξύ τους όλο αυτό το διάστημα.
Συνεχίζουν να βλέπονται συχνά, χωρίς ο ποιητής να πιάσει ποτέ, έστω και τα δάχτυλα της νεαρής κοπέλας. Κι όμως, όταν η τόσο αγνή αυτή σχέση γίνεται γνωστή, οι γονείς της Αμαλίας την κλείνουν στο σπίτι απαγορεύοντάς της να ξαναδεί τον Αχιλλέα. Μάλιστα, ο πατέρας της την αναγκάζει να γράψει γράμμα στον Παράσχο με το οποίο δήλωνε ότι δήθεν δεν τον αγαπούσε πια και άρα εκείνος ήταν ελεύθερος να γνωρίσει άλλη γυναίκα.
Όταν ο Αχιλλέας Παράσχος παίρνει το γράμμα, μένει εμβρόντητος. Τότε. έγραψε ένα ποίημα που την αποκαλούσε «εξωμότη», «αχάριστη» και «Φρύνη».
Ο Αχιλλέας στα ποιήματά του της έδωσε το όνομα Μαρία για να μη τραγουδάει το όνομα Αμαλία πού ήταν το όνομα της μισητής Βασίλισσας ή γιατί το έβρισκε ποιητικότερο; Ποιος ξέρει:΄Ίσως πάλι να το έκανε κι από φόβο της οικογενείας της, για να μην την αναγνωρίζουν στα τραγούδια του. Η εξήγηση αυτή δεν είναι απίθανη γιατί τα ήθη εκείνη την εποχή ήταν αυστηρότατα.
Το ποίημα εκείνο είχε τίτλο «5 Απριλίου», καθώς γράφτηκε στις 5 Απριλίου 1865.
Ο Αχιλλέας στέλνει το ποίημα στη Μαρία, η οποία όμως δεν μπορεί να απαντήσει και τελικά αρρωσταίνει από τον καημό της. Θα ακολουθούσαν και άλλα ποιήματα οργισμένα: «Μίαν αυγήν εγείρεται ψυχρά καθώς η λήθη, Και γράφει: «Είσ’ ελεύθερος, λησμόνει με και ζήθι!»
Πέντε Απριλίου
A‘
Οὕτω λοιπόν !… Μία γραμμὴ ἐπὶ τοῦ χάρτου μόνη
Ὡς τοῦ θεοῦ ὁ κεραυνὸς κτυπᾶ καὶ θανατόνει !
Ὡς τοῦ Θεοῦ ! καὶ τοῦ θεοῦ πλειότερον ἰσχύει,
Ἀφοῦ ὅ,τι, συνήνωσεν Ἐκεῖνος διαλύει·
Μία γραμμή, — ἁπλῆ γραμμὴ — γραφεῖσα χωρὶς πόνον
Εἰς φύλλον χάρτου, καὶ οὐχὶ τί ἄλλο, τούτο μόνον,
Μόνον αὐτό, ἕν αἴσθημα βαθὺ ὡς τὴν θρησκείαν
Νὰ ἐκριζώση δύναται μὲ τόσην εὐκολίαν
“Ω, μόνον, μόνον ἡ γυνὴ τοιαῦτα πέμπει βέλη·
Γραμμὰς τοιαύτας δύναται νὰ γράψη ὅσας θέλει·.
Καὶ ὡς τυχαῖον γνώριμον εὐκόλως ἀποβάλλει
Ἐκεῖνον, ὂν. ἀκόμη χθὲς θεόν της ἀπεκάλει!
Μίαν αὐγὴν ἐγείρεται ψυχρὰ καθὼς ἡ λήθη,
Καὶ γράφει’ « εἶσ’ ἐλεύθερος, λησμόνει μὲ καὶ ζῆθι…»
Καὶ πὲμπ’ εἰς φίλον παλαιόν, εἰς φίλον λατρευμένον,
Τὸν κεραυνόν, εἰς φάκελλον εὐώδη κεκλεισμένον !
Ὡ ἀστασίας δύναμις, ὦ ζόντος ἀναίδειας !
Τὴν ὕπαρξιν τῶν ἀποσποὺν ἐκ βάθους τῆς καρδίας
Χωρὶς οὐδὲν νὰ πάθωσι, μικρὸν νὰ ταραχθῶσι,
Ὡς μίαν ἐκ τῆς κόμης των ταινίαν ν’ ἀποσπῶσι….
Κ’ ἠξεύρει, δὲν τὸ ἀγνοεῖ ποσῶς ἑκάστη Φρύνη
Ὁπόσον ἡ γραμμὴ αὐτὴ ἡ ἐλαφρὰ βαρύνει’
Γνωρίζει ὅτι φίλου της τὰς φρένας θὰ σαλεύση,
Καὶ ὅτι ζῶσαν δι’ αὐτὴν καρδίαν θὰ φονεύση !
Οὕτω λοιπόν ! διὰ παντὸς τὸ παρελθὸν ἐτάφη,
Διότι μία ἄψυχος ἐπιστολὴ ἐγράφη….
Καὶ πῶς ! διότι ἔγραψε νεκρὰ τινὰ στοιχεῖα,
Δὲν εἶμ’ ὁ φίλος της ἐγὼ κ’ ἐκείνη ἡ Μαρία;.,.
Καὶ τόσος χρόνος ἔρωτος, τόσαι φαιδραὶ φροντίδες,
Τοσοῦτον πῦρ καὶ δάκρυα κ’ ἐκστάσεων ἐλπίδες,
Τοσοῦτοι πόθοι ἅγιοι, τόσοι παλμοὶ καὶ πόνοι,
Ὅλα αὐτά, μία γραμμὴ τὰ καταστρέφει μόνη;..
Καὶ θὰ συναπαντώμεθα λοιπὸν ἡμεῖς ὡς ξένοι !
Πῶς δύναται νὰ μὲ ἰδῇ ὀπόταν διαβαίνη,
Χωρὶς οὐδὲν νὰ αἰσθανθῇ, τὸ βῆμα νὰ βραδύνη,
Καὶ πρὸς ἐμὲ τὴν χεῖρα της ὡς ἄλλοτε νὰ τείνη ;
Ὁ ἐξωμότης σταματᾶ ὠχρός, ἂν συναντήση
Σταυρόν, ὃν μάτην προσπαθεῖ τῆς μνήμης του νὰ σβύση.
Ἀλλ’ ἡ γυνή, ἐνώπιον τοῦ φίλου της προβαίνει,
Μ’ ἀναισχυντίαν σιδηρᾶν εἰς ἄλλον στηριγμένη
“Ω,, πόσον, πόσον ἡ γυνὴ τὸ δένδρον ὁμοιάζει!
Καθὼς αὐτὸ τὰ φύλλα του ἀτάραχον ἀλλάζει,
Καὶ νέα περιβάλλεται καὶ λησμονεῖ τὰ πρῶτα,
Ὁμοίως στρέφει καὶ αὐτή, ἀλλάζουσα, τὰ νῶτα
Διατὶ ὄχι;…Ό αἰθὴρ πολλοὺς ἀστέρας ἔχει’
Τοὺς ἄλλους πὼς νὰ λησμονῇ κ’ εἰς ἕνα νὰ προσέχη ;
Εἶναι τῆς Εύας ἡ ψυχή, ἀκόρεστος, εὐρεῖα’
Καὶ ὅμως εἷς εἶν’ ὁ Θεὸς καὶ μιὰ ἡ θρησκεία !
Μάρτυς μου εἶν’ ὁ οὐρανὸς’ ἐγὼ ἐκείνην μόνον
Ἐλάτρευα, καὶ δι’ αὐτὴν ὑπέστην τόσον πόνον!
Κ’ ἐνῷ καρδίαν ἔφερον ὡς πέλαγος μεγάλην,
Μ’ ἐκείνην τὴν ἐπλήρονα καὶ δὲν ἐζήτουν ἄλλην.
Καὶ ἤδη, ἄνευ ἔρωτος, ἄνευ ἐκείνης τώρα!
Λαμπὰς σβεσθεῖσα, ἥσυχος…. ἀλλ’ ἥσυχος ὡς χώρα,
Ἢν κατερήμωσε λοιμὸς κ’ εἰς τὴν σκοτίαν κεῖται….
Νεκρός, ὅστις τὴν ὕπαρξιν ἀκόμη ἐνθυμεῖται.
Ἂλλ’ ὅσους ὁ λοιμὸς χτυπᾶ εἰς θάνατον δὲν ρίπτει’
Ἡ δρῦς μετὰ τὴν θύελλαν πολλάκις ἀνακύπτει,
Καὶ εἶμαι, εἶμαι δρῦς ἐγὼ δι’ ἄλλας τρικυμίας.
Ἔπεσα, πλὴν ἐγείρομαι, Ἀνταῖος τῆς καρδίας.
Στο μεταξύ, ο πατέρας της Αμαλίας φροντίζει να βρει έναν κατάλληλο αρραβωνιαστικό για την κόρη του.
Πολύς κόσμος παραβρίσκεται στην τελετή των αρραβώνων, που πραγματοποιείται στην οικία της οικογένειας Σεραφείμ. Η Αμαλία φαινόταν χαρούμενη και ομιλητική σαν να είχε αποδεχθεί τη μοίρα της. Μετά την τελετή, παρατίθεται γεύμα. Την ώρα που ο πατέρας της Αμαλίας ευχόταν κάθε ευτυχία στην κόρη του και στο μέλλοντα γαμπρό του, συμβαίνει το αναπάντεχο. Η Αμαλία σηκώνεται όρθια και αρχίζει να γελά, ώσπου στο τέλος λιποθυμά.. Η Αμαλία (Μαρία) Σεραφείμ έχει χάσει τα λογικά της.
Πέρασαν τα χρόνια, ο Αχιλλέας Παράσχος γνωρίζει τη σύζυγό του Κλειώ Κλάδου, με την οποία θα έμενε παντρεμένος μέχρι το θάνατό του τον Ιανουάριο του 1895, ενώ μαζί της θα αποκτούσε και δύο παιδιά, πέραν των δύο παιδιών που είχε η Κλειώ ως χήρα από το πρώτο της γάμο, τα οποία ο Παράσχος ανέθρεψε σαν δικά του. Ο Αχιλλέας Παράσχος σύχναζε στο φιλολογικό σαλόνι της αδελφής της κυρίας Μπέτσου και εκεί γνώρισε την Κλειώ Μπέτσου που στην αρχή αρνήθηκε τις ερωτοτροπίες του , αλλά μετά ένα χρόνο δέχθηκε την πρότασή του και τον παντρεύθηκε. Μάλιστα τις έγραφε φλογερά ποιήματα.
Όταν μία μέρα αρρώστησε η Κλειώ της στέλνει ένα ποίημα με τον τίτλο ΤΗ ΚΥΡΙΑ ,Κ…
Διαβάστε το πρώτο τετράστιχο του ποιήματος , το ποίημα αποτελείται από 6 τετράστιχα.
«Πάσχεις κι’ ἐγὼ πλησίον σου δὲν εἶμαι νὰ στηρίζω
Τὴν προσφιλῆ σου κεφαλήν, ἀλγοῦσαν ὅταν κλίνη
Ἐπάνω τῆς καρδίας μου νὰ σὲ ἀποκοιμίζω,
Καὶ ἡ θερμὴ ἀγάπη μου τὴν νόσον νὰ πραϋνη…»
Κάποτε, ο ποιητής διορίζεται υποπρόξενος στο Ταϊγάνι της Ρωσίας. Προτού όμως αναχωρήσει, νιώθει την ανάγκη να επισκεφτεί τη Μαρία, που επί πολλά χρόνια νοσηλευόταν στο φρενοκομείο της Κέρκυρας.
«Θέλω να την δω, πριν πεθάνει. Θέλω να της ζητήσω συγγνώμη», εξομολογείται στη σύζυγό του Κλειώ, μετανιωμένος για εκείνο το σκληρό ποίημα που είχε γράψει κάποτε, όταν πίστεψε ότι η Μαρία δεν τον αγαπούσε αληθινά. Η Κλειώ, που γνώριζε από την αρχή τον έρωτα του Αχιλλέα με τη Αμαλία Σεραφείμ, έναν έρωτα για τον οποίο μιλούσε όλη η κοσμική Αθήνα της εποχής, δεν έφερε αντίρρηση.
Έτσι, ο Αχιλλέας πηγαίνει στην Κέρκυρα. Εκεί ζητά τη Μαρία όπως την αποκαλούσε και βρίσκει μια γυναίκα γερασμένη, ξεμαλλιασμένη και ακάθαρτη
Το θολωμένο της μυαλό δεν την αφήνει ν’ αναγνωρίσει τον μεγάλο έρωτα της ζωής της. Ένα χρόνο μετά η Αμαλία
( Μαρία) Σεραφείμ αφήνει την τελευταία της πνοή στο φρενοκομείο της Κέρκυρας.
«Η Μαρία υπήρξε για μένα πάντα μια εξαιρετική συμπάθεια» θα ομολογούσε η Κλειώ Παράσχου σε συνέντευξή της το 1929 με αφορμή τα αποκαλυπτήρια της προτομής του ποιητή συζύγου της, που όμως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πατρίς λίγες μέρες μετά το θάνατό της τον Οκτώβριο του 1930 σε ηλικία 90 ετών. «Την αγαπούσα πολύ, διότι αγάπησε, πριν από μένα, τον Αχιλλέα. Και όταν εκείνη πέθανε, εγώ κι ο άνδρας μου την κλάψαμε μαζί…».
Όταν η είδηση του θανάτου της Αμαλίας
(Μαρίας )Σεραφείμ έγινε γνωστή, ο Αχιλλέας Παράσχος βρήκε μια εικόνα της, κρυμμένη σ’ ένα συρτάρι, και έγραψε το παρακάτω ποίημα προς τιμήν της:
ΜΑΡΙΑ
Αχιλλέως Παράσχου: Ποιήματα .Τόμος Τρίτος.1881.Σελ.191.
Παρέλθωμεν, παρέλθωμεν εκ ταύτης της εικόνος,
Αν και το τραύμα προ πολλού επούλωσεν ο χρόνος.
Εκείνης είναι η εικών… Ταλαίπωρος νεάνις,
Πόσον σκληρά προς εαυτήν, πόσον σκληρά εφάνης.
Ω! αν το όμμα έκλειες πριν παύσ’ η γοητεία,
Αν η Μαρία αληθής διέμενε Μαρία,
Δεν θα επήρχετο ποτέ τόσον φρικώδες τέλος…
Συ η ιδία έπληξες τα στήθη σου με βέλος.
Τα στήθη; Όχι δυστυχής, δεν έπληξες εκείνα.
Φευ, του νοός σου έσβυσες την ιεράν ακτίνα.
Και τώρα, εις απαίσιον, ψυχρόν φρενοκομείον,
Εκπνέεις, σβύσασα λαμπάς και άνευ μύρου ίον.
Παρέλθωμεν, παρέλθωμεν εκ ταύτης της εικόνος,
Αν και το τραύμα προ πολλού επούλωσεν ο χρόνος.
Ένα ποίημα (φαντασίας) που θα έγραφε σήμερα ο Αχιλλέας Παράσχος στην αγαπημένη του, σε μια εποχή που η αγάπη μπορεί να εκφραστεί ελεύθερα , αλλά η ευαισθησία της ψυχής παραμένει ίδια
Στην εποχή που μπορώ να σ’ αγαπώ ελεύθερα
Από τον Δημήτρη Συμεωνίδη
— του Αχιλλέα, αν ζούσε σήμερα —
Δεν είσαι πια σκιά πίσω από παραθύρια,
ούτε ψίθυρος κρυφός σε φύλλα ημερολογίου.
Είσαι το μήνυμα που φτάνει χωρίς τρόμο,
είσαι το φως της ψυχής μου τα μεσάνυχτα.
Σήμερα θα σε έπαιρνα αγκαλιά
χωρίς να φοβηθώ πατέρα, γείτονα ή φήμη.
Θα σε φίλαγα στη μέση του δρόμου
και το φιλί μας δεν θα ‘ταν σκάνδαλο —
θα ήταν απλώς αλήθεια.
Θα γράφαμε μαζί ποιήματα στα πάρκα,
θα σου έστελνα τραγούδια, και μηνύματα.
Αν έλεγες «φεύγω», θα ήξερα ότι είσαι ελεύθερη.
Αν έλεγες «μένω», θα ήξερα πως είσαι δική μου.
Και πάλι θα σ’ αγαπούσα – όχι γιατί μπορώ,
αλλά γιατί εσύ με επιλέγεις, όχι γιατί στο επιβάλλουν.
Μα αν ζούσες τότε…
θα έπρεπε να σε χάσω για να σε τραγουδήσω.
Τώρα όμως σ’ έχω, και η ποίηση
είναι η καθημερινότητά σου μέσα στη δική μου.
Μαρία,
σε αυτή την εποχή,
δεν χρειάζεται να τρελαθείς για μένα
για να σε αγαπώ για πάντα.
Πηγές:
Κώστα Ουράνη:Αχιλλεας Παράσχος.Η Ζωή του.
Αχιλλέως Παράσχου: Ποιήματα. Τρίτος Τόμος.Ανδρέας Κορομηλάς εκδότης. Εν Αθήναις 1881.
Δημήτρη Συμεωνίδη: Ποίημα – Στην εποχή που μπορώ να σ’ αγαπώ ελεύθερα
photo Αγνώστου, Κοινό Κτήμα Αρχείο:Achilleas Paraschos (Imerologion Skokou 1888).jpg – https://el.wikipedia.org/wiki/
