Στην Πάφο, στις 9 τρέχοντος, κατά την συνάντηση των προέδρων της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Γαλλίας και του πρωθυπουργού της Ελλάδας ο τελευταίος μεταξύ άλλων δήλωσε: «Προφανώς και δεν χωρά κανένας εφησυχασμός και θα πρέπει να παραμείνουμε σε διαρκή επαγρύπνηση για τις εξελίξεις, πολύ περισσότερο όταν ξέρουμε ότι τέτοιες συρράξεις και γεωπολιτικές ανακατατάξεις συχνά συνοδεύονται από μετακινήσεις πληθυσμών». Μάλιστα, χαρακτήρισε τις μετακινήσεις αυτές σαν «ασύμμετρη απειλή και πρέπει να είμαστε έτοιμοι στην Ευρώπη να αμυνθούμε».
Ανταποκρινόμενοι στα κελεύσματα αυτά λοιπόν ευκαιρία είναι να προχωρήσουμε στην πράξη. Η στιγμή φαίνεται κατάλληλη να αναλάβει η Ελλάδα μια πρωτοβουλία στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το θέμα των προσφύγων, συνεπικουρούμενη από την Κυπριακή Δημοκρατία και τη Γαλλία. Η προτεινόμενη πρωτοβουλία θα συνίσταται στην καθιέρωση μιας σαφούς πολιτικής αρχής: Κάθε κράτος ή συμμαχία κρατών που θα επιτίθεται στρατιωτικά σε τρίτη χώρα θα αναλαμβάνει και την ευθύνη των ανθρώπων που θα εκτοπίζονται εξαιτίας της συγκεκριμένης στρατιωτικής επιχείρησης.
Η πρόταση αυτή αγγίζει τον πυρήνα μιας ευρωπαϊκής αντίφασης. Οι συγκρούσεις των τελευταίων δεκαετιών έχουν προκαλέσει τεράστιες μετακινήσεις πληθυσμών. Το βάρος αυτών των μεταναστευτικών κρίσεων ωστόσο αντί να το επωμιστούν εκείνοι που έλαβαν τις αποφάσεις για τις στρατιωτικές επεμβάσεις το επωμίστηκαν κυρίως οι χώρες που βρίσκονται γεωγραφικά κοντά στις ζώνες σύγκρουσης ή στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ελλάδα είναι μία απ’ αυτές τις χώρες. Τα τελευταία χρόνια βρέθηκε επανειλημμένως στο επίκεντρο μεγάλων προσφυγικών ροών, διαχειριζόμενη πιέσεις που ξεπερνούν κατά πολύ τις δυνατότητες ενός μόνο κράτους.
Η ελληνική πρόταση θα άλλαζε το πλαίσιο συζήτησης. Δεν ρωτάει μόνο ποιος θα διαχειριστεί τις συνέπειες του πολέμου αλλά ορίζει και το ποιος θα αναλάβει την ευθύνη για τα αίτια της πολεμικής σύγκρουσης. Σύμφωνα με την πρόταση, τα κράτη που θα συμμετέχουν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις θα πρέπει να αναλαμβάνουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τις προσφυγικές ροές που θα δημιουργούνται. Αυτή η υποχρέωση μπορεί να σημαίνει απαραιτήτως συμμετοχή σε προγράμματα μετεγκατάστασης προσφύγων ή φιλοξενία εκτοπισμένων πληθυσμών. Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τις εστίες τους δημιουργώντας τις μεγαλύτερες προσφυγικές κρίσεις της σύγχρονης εποχής ερήμην των πραγματικών υπευθύνων, καιρός είναι να αποκατασταθεί τώρα αυτή η αδικία.
Η πρόταση της Ελλάδας θα προκαλέσει κατά πάσα πιθανότητα αντιδράσεις γιατί αγγίζει ευαίσθητα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, στρατιωτικών συμμαχιών και γεωπολιτικών επιλογών. Παράλληλα όμως θα θέσει ένα ζήτημα που η Ευρώπη δύσκολα μπορεί να αγνοεί επ’ αόριστον. Και, όσο η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να συζητά μόνο για τα σύνορα αποφεύγοντας να συζητά για τις αιτίες που δημιουργούν τους πρόσφυγες, τόσο θα ανακυκλώνει το πρόβλημα στρουθοκαμηλίζοντας. Η ελληνική πρωτοβουλία θα έσπαγε αυτήν τη σιωπή θέτοντας ένα ερώτημα που σήμερα ελάχιστοι στην Ε.Ε. τολμούν να διατυπώσουν καθαρά: Αν οι πόλεμοι δημιουργούν πρόσφυγες, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη τους;
Και, θα ρωτήσει κανείς, αν το επιτιθέμενο κράτος αρνηθεί να συμμορφωθεί τι θα συμβεί; Μα, η Ε.Ε. θα του επιβάλει κυρώσεις. Υποθέτουμε πως ο πρόεδρος Τραμπ θα γελάσει μόλις ακούσει την προτεινόμενη πρόταση αλλά δεν θα γελούσε καθόλου με τις κυρώσεις που θα μπορούσε να επιβάλει η Ε.Ε. στη χώρα του όταν θα τελείωνε η τελευταία στρατιωτική επιχείρηση που σχεδίασε και εκτελεί τελευταία. Οι κυρώσεις αυτές θα μπορούσε να είναι ανάλογες με αυτές που έχει επιβάλει η Ε.Ε. στη Ρωσία.
Η προτεινόμενη πρόταση έχει το πλεονέκτημα ότι τα κράτη θα το σκέφτονται καλά πριν αποφασίσουν να προβούν σε ένοπλη επίθεση κατά τρίτου κράτους. Επίσης, θα λειτουργήσει αποτρεπτικά κυρίως ως προς τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. καθώς θα ξέρουν ότι, ασχέτως αποτελέσματος, θα πρέπει στο τέλος να αναλάβουν και τις προσφυγικές ροές. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Ένωση, υιοθετώντας την πρόταση θα αποκτήσει κάποιο κύρος στο διεθνές πολιτικό στερέωμα τη στιγμή που σήμερα χαίρει χαμηλής εκτίμησης.
Το μεγαλύτερο κέρδος όμως για την ανθρωπότητα, αν ισχύσει αυτή η υποχρεωτική ανάληψη ευθύνης κι αν συμπράξει στο όλο ζήτημα κι ο Ο.Η.Ε. που σήμερα εμφανίζεται εξαιρετικά αδρανής, θα είναι η μείωση των πολέμων. Και, συν τω χρόνω, ίσως αρχίσει να εμπεδώνεται στον πλανήτη η τόσο ποθητή ειρήνη.
photo FranSoto, https://pixabay.com
