Μέσα από την έρευνά μας σε Σουηδικές εφημερίδες της εποχής, από την περίοδο κατά την οποία διετέλεσε διευθυντής του Κυπριακού Οργανισμού Τουρισμού στη Στοκχόλμη, αλλά και μέσα από τη συνέντευξη που ευγενικά μας παραχώρησε στο Greek News and Radio in Florida, γνωρίσαμε έναν αυθεντικό και ανιδιοτελή πατριώτη, έναν άνθρωπο που έθεσε σταθερά την πατρίδα πάνω από κάθε προσωπικό συμφέρον.
Ο Gabriel Potamitis, ένας απλός, ευγενής και ταυτόχρονα βαθιά αυθεντικός κύριος, εργάστηκε για δεκαετίες με συνέπεια, ήθος και αφοσίωση για την προβολή της Κύπρου στις χώρες της Σκανδιναβίας. Η συμβολή του υπήρξε καθοριστική στην ενίσχυση του τουριστικού ρεύματος από τις βόρειες χώρες προς την Κύπρο, ιδιαίτερα σε μια εξαιρετικά κρίσιμη περίοδο μετά την Τουρκική εισβολή του 1974. Παράλληλα, ξεχώρισε για τη σταθερή και τεκμηριωμένη στάση του απέναντι στις προσπάθειες προώθησης των κατεχομένων στον διεθνή τουριστικό χώρο, υπερασπιζόμενος με συνέπεια τη διεθνή νομιμότητα και την εικόνα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι προσωπικές του σχέσεις με σημαντικές προσωπικότητες της σουηδικής κοινωνίας, όπως η πριγκίπισσα Lillian, με την οποία διατηρούσε φιλική σχέση στο πλαίσιο της παρουσίας και της δράσης του σε διεθνείς τουριστικές εκθέσεις στη Σουηδία. Η συνέντευξή του αποτελεί μια πολύτιμη ιστορική μαρτυρία για μια ολόκληρη εποχή των σχέσεων Κύπρου–Σουηδίας, αλλά και για τον ουσιαστικό ρόλο της κυπριακής ομογένειας στη βόρεια Ευρώπη.
Ζήσατε στη Σουηδία από το 1971 μέχρι το 2012. Περιγράψτε λίγο τις εμπειρίες σας και πώς καταλήξατε να γίνετε διευθυντής τους Κυπριακού Οργανισμού Τουρισμού στη Στοκχόλμη;
Σπούδασα στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης οικονομικά. Μετά δούλεψα σε ορισμένα ταξιδιωτικά γραφεία και γύρω στο 1980 ήθελαν έναν διευnθυντή για το γραφείο του ΚΟΤ στη Στοκχόλμη. Έστειλα τα χαρτιά μου στην Κύπρο και με φώναξαν για interview. Είχα βέβαια τις καλύτερες προδιαγραφές, με τα σουηδικά, με την εμπειρία, με τα ταξιδιωτικά γραφεία. Αλλά γνωρίζουμε τα μέσα στην Κύπρο είναι ο βασικός παράγοντας.
Πώς πήρατε τελικά τη δουλειά;
Όταν με ρώτησαν για τον μισθό, ζήτησα κατώτερο μισθό από όσο έδιναν. Άρα ο μισθός ήταν η αιτία που μου έδωσαν τη δουλειά.
Ποιες ήταν οι αρμοδιότητές σας ως διευθυντής;
Οι αρμοδιότητες που είχα ήταν να προωθήσω τον τουρισμό των Βορείων χωρών. Δηλαδή τη Δανία, τη Σουηδία, τη Νορβηγία, τη Φινλανδία και την Ισλανδία. Πολλοί συγχέουν τις Βόρειες χώρες με τις Σκανδιναβικές, οι οποίες είναι μόνο τρεις: Σουηδία, Νορβηγία και Δανία. Η Φινλανδία δεν είναι μέσα, αν και πολλοί το νομίζουν.
Μετά μου έδωσαν και τις τρεις χώρες της Βαλτικής: την Εσθονία, τη Λιθουανία και τη Λετονία, όταν άνοιξαν μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης γύρω στο 1990. Σιγά-σιγά αρχίσαμε να δουλεύουμε και με αυτές τις χώρες και αναπτύχθηκε αρκετά καλά ο τουρισμός.
Από τις Βόρειες χώρες πάντα είχαμε πολύ μεγάλους αριθμούς. Σε αναλογία πληθυσμού είχαμε γύρω στις 400.000 επισκέπτες και ερχόταν δεύτερη αγορά μετά το Ηνωμένο Βασίλειο.
Υπήρχαν πρόσωπα που βοήθησαν ιδιαίτερα την ανάπτυξη του τουρισμού;
Στη Δανία είχαμε ένα ταξιδιωτικό γραφείο με τον Ντίνο Χριστοδουλίδη, ο οποίος εργαζόταν όχι μόνο για τη δουλειά του, αλλά γιατί αγαπούσε πραγματικά την Κύπρο. Ήταν πατριώτης. Θα μπορούσε να χάσει λεφτά, αλλά προωθούσε τον τουρισμό προς την Κύπρο. Τον γνώριζα προσωπικά και λυπούμαι πάρα πολύ που δεν τον βοηθήσαμε όσο έπρεπε.
Πώς δουλεύατε τότε για την προώθηση του τουρισμού;
Εγώ όταν έκανα εκδήλωση δεν έκανα ποτέ εκδηλώσεις των 100–200 ατόμων. Μικρά groups. Ποιοτικά.Να νιώθουν ότι είναι σπίτι τους.
Να μιλάς μαζί τους. Να τους ρωτάς τι θέλουν, τι τους αρέσει. Έτσι τους γνώρισα όλους.Με αυτόν τον τρόπο έγινα φίλοι μαζί τους. Απλές κινήσεις. Αλλά για να βρεις το μυστικό πρέπει να δώσεις και χαρακτήρα.
Οι Σουηδοί τι έλεγαν για την Κύπρο τότε;
Στην αρχή η Σουηδία ήξερε μόνο για τον ήλιο και τη θάλασσα. Αυτό ήταν γνωστό.
Μετά το 1974 άρχισαν οργανωμένες προσπάθειες ανάπτυξης του τουρισμού προς την Κύπρο και ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο έπαιξε το ταξιδιωτικό γραφείο Perikles, το οποίο ξεκίνησε ταξίδια προς την Κύπρο γύρω στα 1977–1978.
Η μεγάλη κίνηση άρχισε γύρω στις αρχές του ’80 προς την Κύπρο και από χρόνο σε χρόνο η αύξηση ήταν τρομερή. Είχαμε φτάσει γύρω στους 120.000 Σουηδούς και γύρω στις 120.000 από τη Φινλανδία.
Ο τουρισμός από τη Σουηδία πού άρχιζε στην Κύπρο;
Ο τουρισμός από τη Σουηδία άρχισε στη Λεμεσό.
Όσο παράξενο κι αν φαίνεται. Μετά την εισβολή, όπως σας είπα προηγουμένως, ο Περικλής Βρέχος άρχισε τα ταξίδια προς την Κύπρο στη Λεμεσό. Πριν την εισβολή ήταν μόνο η Αμμόχωστος λόγω των ΟΗΕΔΩΝ.
Στη Λεμεσό δεν είχαν Σουηδούς. Μετά την εισβολή βρήκαν τη Λεμεσό και άρχισαν.
Δυστυχώς όμως έγινε ο πόλεμος του Λιβάνου το ’90 περίπου και οι ξενοδόχοι μας έδιωξαν τους Σουηδούς. Και τότε οι Σουηδοί μεταφέρθηκαν στην Αγία Νάπα. Γι’ αυτό έφυγαν από τη Λεμεσό. Αυτός ήταν ο λόγος.
Είχατε καλές σχέσεις με Σουηδούς;
Οι σχέσεις μου με όλους τους Σουηδούς ήταν πάρα πολύ καλές. Μου είχαν τόση εμπιστοσύνη που μου είχαν δώσει και τους κωδικούς των γραφείων τους να μπαίνω ελεύθερα. Το σπίτι μου ήταν πάντα ανοιχτό για αυτούς.
Υπήρχαν παράπονα από τους Σουηδούς επισκέπτες;
Στην αρχή υπήρχαν, κυρίως για τις παραλίες, την καθαριότητα και τα εστιατόρια. Σιγά-σιγά όμως βελτιώθηκαν όλα και στο τέλος φτάσαμε να είμαστε ένας από τους καλύτερους προορισμούς.
“Η Κυπρος διαθέτει τις πιο καθαρές παραλίες στην Μεσόγειο” Gabriel Potamitis
Πόσο σημαντικός ήταν ο αθλητικός τουρισμός;
Έδωσα μεγάλη έμφαση στον αθλητικό τουρισμό. Με τη βοήθεια του Λάκη Αβρααμίδη αρχίσαμε να στέλνουμε ομάδες για προετοιμασία. Η πρώτη γυναικεία ομάδα πήγε γύρω στο 1986. Στη συνέχεια στέλναμε περίπου 90 ομάδες από τη Σκανδιναβία. Ζητήσαμε δύο στάδια στην Αγία Νάπα για χρήση από τη Σουηδική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία αλλά δεν εισακούστηκε η εισήγηση. Μετά πήγαν στη La Manga στην Ισπανία και χάσαμε μια μεγάλη ευκαιρία.Δυστηχώς.
Γιατί μειώθηκε ο χειμερινός τουρισμός;
Δεν ξέρω τον λόγο. Θα μπορούσαμε να τον πολλαπλασιάσουμε. Θυμάμαι ότι ο Ντίνος Χριστοδουλίδης είχε πληρώσει πάνω από ένα εκατομμύριο δανικές κορώνες για να ναυλώσει αεροπλάνο. Παρακαλούσα την Cyprus Airways να πετούν τον χειμώνα. Κατάφερα τελικά να μπουν τέσσερα αεροπλάνα μέσω tour operators.
Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες ανταγωνίστριες χώρες;
Η Ισπανία πρώτα και μετά η Ελλάδα. Είχα πολλές επαφές με τους διευθυντές του ΕΟΤ. Ήμουν επίσης πρόεδρος του ANTOR (Association of National Tourist Organizations) στη Σουηδία για πολλά χρόνια.
Υπήρχαν δυσκολίες λόγω των προσπαθειών προώθησης των κατεχομένων;
Ποτέ δεν επέτρεψα να υπάρχουν απευθείας πτήσεις από τις Βόρειες χώρες προς τα κατεχόμενα. Με είχαν απειλήσει Τουρκοκύπριοι μαζί με Σουηδούς, αλλά έκανα τη δουλειά μου.
Θυμάστε κάποια χαρακτηριστικά περιστατικά;
Στην έκθεση του Γκέτεμποργκ τα κατεχόμενα συμμετείχαν μέσα στο τουρκικό περίπτερο. Ζήτησα συνάντηση με τον πρόεδρο της έκθεσης, του εξήγησα τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών και ζήτησα να σταματήσει η συμμετοχή τους. Ετσι στο τέλος αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν.
Άλλη περίπτωση ήταν στη Φινλανδία, όπου ένα ιδιωτικό γραφείο διαφήμιζε τα κατεχόμενα. Εξήγησα το πρόβλημα και το ίδιο βράδυ κατέβασα μόνος μου όλες τις πινακίδες.
Πώς βλέπετε το μοντέλο των all-inclusive;
Υπάρχει σε πολλές χώρες και δεν μπορούμε να το αλλάξουμε. Πρέπει όμως να δώσουμε στον τουρίστα κάτι άλλο για να βγει έξω από το ξενοδοχείο. Παλιά υπήρχαν καθημερινές εκδρομές σε αρχαιολογικούς χώρους, εκκλησίες και οινοποιεία. Στη Λεμεσό, για παράδειγμα, πήγαιναν πέντε λεωφορεία την ημέρα σε εργοστάσιο κρασιού.
Τι μας λείπει σήμερα από τον τουρισμό;
Εγώ λυπούμαι πρώτα γιατί δεν βλέπω τους τουρίστες που έπρεπε να είχαμε.Χρειάζεται θέληση και αγώνα με γνώμονα πάντα την πατρίδα.
Η γνωριμία με την Πριγκίπισσα Lillian
Είχατε γνωρίσει προσωπικά και την πριγκίπισσα Λίλια;
Ναι, με την πριγκίπισσα Λίλια είχαμε μία ξεχωριστή σχέση, την οποία είχα γνωρίσει μέσω κάποιου φίλου.Είχα πολύ φιλική σχέση μαζί της. Ήταν και το τιμώμενο πρόσωπο που άνοιγε τη μεγάλη διεθνή έκθεση στο Γκέτεμποργκ και, όπως συνήθως, έπρεπε να κάνει έναν γύρο από τα διάφορα περίπτερα. Δεν περνούσε ούτε μία φορά χωρίς να περάσει από το δικό μου περίπτερο. Και αν καμιά φορά δεν περνούσε, με ρωτούσε: «Πού είναι το κυπριακό περίπτερο;», για να περάσει, να μας δει, να χαιρετιστούμε, να μιλήσουμε.
Συναντιόσασταν και εκτός επίσημων εκδηλώσεων;
Τόσο φιλική, που τη συναντούσα και της έπαιρνα εγώ προσωπικά κρασιά στο σπίτι της.
Τι έλεγε για την Κύπρο;
Πολιτικά δεν μιλούσαμε. Αγαπούσε την Κύπρο, αλλά δεν ήθελα να τη φέρω σε δύσκολη θέση. Οπότε πολιτικά δεν μιλούσαμε.Κάθε φορά με ευχαριστούσε πάρα πολύ, γιατί της άρεσαν πάρα πάρα πολύ τα κυπριακά κρασιά. Γι’ αυτό και εγώ ήθελα να την ευχαριστήσω και, όποτε μπορούσα, της έπαιρνα στο σπίτι της.
Ήθελε να επισκεφθεί την Κύπρο;
Ναι, ήθελε να έρθει στην Κύπρο. Δυστυχώς, ήταν μία από τις δικές μου αποτυχίες που δεν κατάφερα να τη φέρω στην Κύπρο και όχι βέβαια από λάθος δικό μου. Οι συγκυρίες το έφεραν έτσι, διότι δεν μπορούσα να τη στείλω με τσάρτερ και έπρεπε να τη φέρουμε με κανονική πτήση, η οποία δυστυχώς για διάφορους λόγους δεν ήταν κάποια στιγμή δυνατό.
“Η Σουηδια τότε ήταν παράδεισος”
Τη Σουηδία πώς τη θυμάστε τότε;
Η Σουηδία ήταν τότε η καλύτερη χώρα στον κόσμο. Ήταν παράδεισος. Πραγματικά όταν λέω παράδεισος, παράδεισος.
Αλλά δυστυχώς και εκεί ακολούθησαν μία λανθασμένη τακτική με όλους τους ξένους που έφερναν. Και απ’ ό,τι μαθαίνω και τώρα έχουν γίνει διάφορα γκέτο λίγο έξω από τη Στοκχόλμη που μέχρι και η αστυνομία φοβάται. Όπως το Rinkeby για παράδειγμα.
Ήταν έτσι και τότε;
Όχι. Τότε ήταν καλή περιοχή το Rinkeby. Ήταν μόλις χτίστηκε. Ήταν ωραία περιοχή.
Μετά σιγά σιγά μαζεύτηκαν. Γέρβα περιοχή. Kista. Η Kista.
Τι λέτε τώρα που η Σουηδία έχει απειλές από τη Ρωσία;
Απειλές είχε πάντα. Δεν είναι μόνο τώρα.
Θυμάμαι εγώ ότι κάθε χρόνο και λίγο είχε υποβρύχια ξένης προέλευσης, αγνώστου προέλευσης, τα οποία ήταν ρωσικά.
“Η Κύπρος δεν είναι πολεμοχαρής χώρα”
Όταν πήγατε πώς ήταν οι σχέσεις Κύπρου–Σουηδίας;
Αν αρχίσω από τον καιρό του Πάλμε, ο οποίος ήταν σοσιαλδημοκράτης και φώναζε για τα μικρά κράτη στην περίπτωση της Κύπρου όμως φάνηκε το αντίθετο. Μετά την εισβολή ούτε βοήθεια δεν έστειλε στην Κύπρο, ούτε μίλησε για την Κύπρο. Αντίθετα κάλεσε τον Ετσεβίτ στη Σουηδία και τα έκαναν πλακάκια.
Πιστεύετε ότι κάποια στιγμή Κύπρος και Σουηδία να γίνουν καλοί σύμμαχοι;
Το ελπίζω, αλλά δυστυχώς στην Κύπρο πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τα μέσα που έχουμε, την πολιτική που έχουμε για να τους δώσουμε να καταλάβουν τους Σουηδούς ότι η Κύπρος δεν είναι πολεμοχαρής χώρα. Θέλει μόνο την ελευθερία. Τίποτα άλλο.
photo olliwittmann, https://pixabay.com
