«ἄπιτε»!
Ἐξ Εἰδησοδιηθήσεως* ἄρχεσθαι
&
Εἰδησοκάψεως* παύεσθαι
Του Πέτρου Ιωαννίδη, καθηγητή φιλόλογου
ΔΙΑΡΚΗΣ, ΑΣΙΝΗΣ* ΚΑΙ ΒΙΩΦΕΛΗΣ Η ΕΠΑΓΡΥΠΝΗΣΗ ΕΠΙΒΛΑΒΗΣ, ΑΣΥΜΦΟΡΟΣ ΚΑΙ ΑΧΡΗΣΙΜΟΣ Ο ΕΦΗΣΥΧΑΣΜΟΣ
«Καθ’ οδόν βρίσκεις τον Οδυσσέα σου και πάλι ζήτημα είναι Θέλει να κοιμάσαι μ’ ανοιχτά πανιά και μ’ ανεβασμένη την άγκυρά σου».
(Οδυσσέας Ελύτης, 1911-1996, «Εκ του Πλησίον», εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1998, ποίημα «ΤΗΣ ΛΕΠΡΑΣ ΠΡΩΤΟ ΣΥΜΠΤΩΜΑ ΤΟ ΧΡΗΜΑ ΣΩΡΕΥΕΙ Ο ΦΙΛΑΡΓΥΡΟΣ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΚΑΙ ΧΑΙΡΕΤΑΙ»).
ΒΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΕΝΔΕΛΕΧΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗ – ΜΕΛΕΤΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ
«Τα πάντα εν τέλει ανάγνωση επιδέχονται Του μύρμηγκα η μυστηριώδης διαδρομή και της μελίσσης»
. (Οδυσσέας Ελύτης, 1911-1996, «Εκ του Πλησίον», εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1998, ποίημα “ΤΩΝ ΘΕΣΠΕΣΙΩΝ ΟΜΗΡΟΣ ΚΙ ΑΣ ΠΕΝΟΜΑΙ ΓΛΥΚΙΑ Η ΖΩΗ ΚΑΙ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΕΜΟΚΥΚΛΙΣΤΟΣ»).
Το Σύμπαν γύρω μας καταρρέει και εμείς ασχολούμαστε με ζητήματα «άχρηστα, ανώφελα, άκαιρα» για κάποιους! Αυτό εμείς το επιχειρούμε επειδή πιστεύουμε πως η ΠΑΙΔΕΙΑ δεν είναι κάτι για το οποίο «ούπω καιρός»* (= δεν είναι ακόμη καιρός) ή «ουκέτι καιρός»* (= πέρασε πια ο καιρός) ή «οὺ νῦν καιρὸς» (= δεν είναι τώρα ο καιρός). Κάποιος θα μας πει πως τώρα πρέπει να σώσουμε την Ελλάδα και γι’ αυτό το λόγο πρέπει να ασχοληθούμε με την ΠΟΛΙΤΙΚΗ. Όμως είναι ΠΟΛΙΤΙΚΗ και μάλιστα σπουδαία και αναγκαία η μελέτη των Εθνικών Κειμένων της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας και της Πολιτιστικής μας Κληρονομιάς. Είναι ΠΟΛΙΤΙΚΗ η μελέτη της Ιστορίας μας, της Γλώσσας μας, της Παράδοσής μας, της μιας, ενιαίας και αδιάσπαστης Γλωσσικής μας Ταυτότητας. Στα Αρχαία Ελληνικά κείμενα βρίσκουμε απαντήσεις για τα πάντα, για όλα τα ζητήματα, για όλα τα προβλήματα. Οι πρόγονοί μας μας διδάσκουν με το παράδειγμά τους είτε αυτό είναι επιτυχημένο είτε είναι μια ήττα. Είναι πολύ σημαντικό να μελετούμε και τις επιτυχίες μας αλλά και τις αποτυχίες μας. Αυτό εξ άλλου μας δίδαξε και ο Θουκυδίδης στον “Περικλέους Επιτάφιο”, κεφ. 41 «Πανταχοῦ δὲ μνημεῖα κακῶν τε κἀγαθῶν ἀίδια ξυγκατοικίσαντες», ήγουν (= κι απ’ την άλλη επειδή στήσαμε μαζί σε κάθε τόπο – αποικίες και κληρουχίες – αιώνια μνημεία και των κακοτυχιών/συμφορών και των επιτυχιών/νικών μας). Σαν ατυχία εννοεί την ήττα των Αθηναίων το 454 π.Χ. στην Αίγυπτο, ενώ σαν κυριότερη επιτυχία τις ένδοξες νίκες του Κίμωνα στον Ευρυμέδοντα ποταμό. Σήμερα έχουμε χάσει το θάρρος μας και το αγωνιστικό μας φρόνημα. Υπάρχει άραγε τρόπος να αμυνθούμε; Ασφαλώς, λύσεις υπάρχουν απλώς δεν τις έχουμε σκεφθεί ακόμα και για να γίνω πιο σαφής θα γίνω πιο αινιγματικός!!! Τίποτε δεν τελείωσε αν δεν τελειώσει, αλλά ακόμη κι αν τελειώσει πάλι δεν τελείωσε. Ένας σωρός προβλήματα – φίδια μας ζώνουν, όπως τον ιερέα του Απόλλωνα (κατ’ άλλους του Ποσειδώνα) στην Τροία, τον Λαο-κόοντα* και τους δυο γιούς του, Αντίφα και Θυμβραίο, και διαφαίνεται πως δεν υπάρχει τρόπος διαφυγής. Οι Τρώες αγνόησαν τη συμβουλή του να μη δεχθούν το δώρο των Ελλήνων, τον δουράτεο ίππο, μέσα στα τείχη και η Τροία έπεσε. Αυτά κατακλύζουν και εμάς και ετοιμάζονται να μας καταπνίξουν/καθυποτάξουν για την ανυπακοή, απείθεια, ασέβεια, μη συμμόρφωσή μας στους νόμους των ισχυρών. Τα περιθώρια αντίστασης στενεύουν. Κάθε φωνή διαμαρτυρίας καταπνίγεται πριν καν ακουστεί. Υπάρχει ένα ολοκληρωτικό καθεστώς που με τον μανδύα του φιλελευθερισμού κυριαρχεί και επιβάλλεται παντού. Oι μόνες ατομικές πρωτοβουλίες που επιτρέπονται είναι αυτές που υπαγορεύονται από τον “Μεγάλο Αδελφό”. Η Οργουελική κοινωνία που περιέγραψε ο Έρικ Άρθουρ Μπλαιρ γνωστός με το ψευδώνυμο Τζωρτζ Όργουελ (1903- 1950), Βρετανός συγγραφέας, στο δυστοπικό μυθιστόρημα 1984 (1949) έχει ήδη ξεπεραστεί από τις σύγχρονες μορφές “δημοκρατικής” χειραγώγησης των πολιτών. Μέσα στον ορυμαγδό των εξελίξεων που μας περιορίζουν τις ελευθερίες μας και τα ατομικά μας δικαιώματα, η μόνη μας ακόμη παρηγοριά είναι να διαβάζουμε “ακόμη” ελεύθερα ό,τι θέλουμε χωρίς κανένα περιορισμό και να αναπνέουμε ελεύθερα χωρίς κάποιο κόστος! Το προφητικό και εφιαλτικό “1984”, του Όργουελ φωτίζει με το συγκεκριμένο απόσπασμα το θέμα της Γλώσσας, όπως διαμορφώνεται στη Νέα Εποχή, που φτάσαμε να τη διανύουμε σήμερα. Η πενία της Γλώσσας και η σύνδεσή της με το στένεμα της σκέψης είναι άκρως ανησυχητική και τρομακτική. Ειδικά στην Ελληνική – μια από τις πλουσιότερες Γλώσσες του κόσμου – δεν χάνονται μόνο οι λεπτότερες αποχρώσεις της αλλά λέξεις ολόκληρες ή απονοηματοδοτούνται άλλες που οι ρίζες τους ανάγονται βαθιά στο παρελθόν αγγιζοντας ακόμη και τα Ομηρικά Έπη. ,
ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΓΛΩΣΣΑ = ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΣΚΕΨΗ «Δεν βλέπεις ότι ο όλος σκοπός της Νέας Ομιλίας (New Speak) είναι να στενέψει τα όρια της Σκέψης; Στο τέλος θα κάνουμε κυριολεκτικά αδύνατο το έγκλημα της Σκέψης, γιατί δεν θα υπάρχουν λέξεις για να το εκφράσει κανείς. Κάθε γενική έννοια που μπορεί ποτέ να χρειαστεί θα καλύπτεται από μια μόνο λέξη, το νόημα της οποίας θα είναι αυστηρά καθορισμένο κι όλες οι παραπλήσιές της έννοιες θα έχουν εκλείψει και ξεχαστεί. Ήδη, στην Ενδεκάτη Έκδοση, δεν απέχουμε πολύ απ’ αυτό το σημείο. Αλλά η διαδικασία θα συνεχίζεται και πολύ αργότερα, όταν εσύ κι εγώ θα έχουμε πεθάνει – κεντρικός ήρωας Γουίνστον Σμιθ και Σάιμ – Κάθε χρόνο ολοένα και λιγότερες λέξεις και οι ορίζοντες της Συνείδησης ολοένα και θα στενεύουν». (Τζωρτζ Όργουελ – 1984 ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΔΕΛΦΟΣ, απόσπασμα, εκδόσεις ΚΑΚΤΟΣ).
Η ΑΛΛΑΓΗ ΤΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ (ΑΠΟΝΟΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ) ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΤΗ ΔΙΑΦΘΟΡΑ ΤΩΝ ΛΑΩΝ
Ο Θουκυδίδης είναι προφητικός και καταγγελτικός γι’ αυτό και πάντα επίκαιρος. «καὶ τὴν εἰωθυῖαν ἀξίωσιν τῶν ὀνομάτων ἐς τὰ ἔργα ἀντήλλαξαν τῇ δικαιώσει». (Θουκυδίδης, 460-396/5, ΒΙΒΛΙΟ Γ΄, κεφ. 82,4) (= Και την καθιερωμένη σημασία των λέξεων με την οποία δηλώνονται τα πράγματα, κατάφεραν να αλλάξουν σύμφωνα με τη δική τους αυθαίρετη ερμηνεία, κατά το δοκούν σ’ αυτούς, όπως τους συνέφερε, κατά την κρίση τους, κατά το προσωπικό τους πάθος και θέληση). Αξίωσις είναι η αντικειμενική σημασία η καθιερωμένη να αποδίδεται στα πράγματα, ενώ δικαίωσις είναι η υποκειμενική ερμηνεία.
«Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΛΛΙΣΤΟΝ ΤΩΝ ΦΩΝΗΜΑΤΩΝ»
(Αδαμάντιος Κοραής, 1748-1833, φιλόλογος, εκπρόσωπος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού)
Αν δεν διατελέσουμε όμηροι του Ομήρου δεν θα είμαστε ποτέ Ελεύθεροι. Τα Ομηρικά Έπη απελευθερώνουν τη σκέψη και καλλιεργούν τη φαντασία και την κριτική ικανότητα μεταγγίζοντας αξίες διαχρονικές και ακατάλυτες.
Να πάψουμε να είμαστε Ονειρο-πόλοι δηλαδή φαντασιοκόποι και να καταστούμε ΟΜΗΡΟ-ΠΟΛΟΙ < Όμηρος + πέλομαι = μετακινουμαι, περιφέρομαι, περιπλανώμαι, άρα Συνταξειδευτές του Ομήρου μοιραζόμενοι τις γνώσεις του και τα διδάγματά του. Η ανάγνωση των Ομηρικών Επών είναι ωφέλιμη για κάθε νέο που ενδιαφέρεται όχι μόνο για την Ελληνική, αλλά και για την Παγκόσμια Λογοτεχνία. Μας παράπεισαν ή μας παραμυθολόγησαν (= παραμύθιασαν) πως η Ομηρική Γλώσσα είναι δυσνόητη και ακατάληπτη γι’ αυτό πρέπει να τη μεταφράζουμε για να την κατανοήσουμε. Σας παραθέτω ένα απόσπασμα για να αντιληφθείτε πόσο μας έχουν παραπλανήσει:
«ὣς φάν· ὁ δ’ ὑψόροφον θάλαμον κατεβήσετο πατρός, εὐρύν, ὅθι νητὸς χρυσὸς καὶ χαλκὸς ἔκειτο ἐσθής τ’ ἐν χηλοῖσιν ἅλις τ’ εὐῶδες ἔλαιον. ἐν δὲ πίθοι οἴνοιο παλαιοῦ ἡδυπότοιο ἕστασαν, ἄκρητον θεῖον ποτὸν ἐντὸς ἔχοντες, ἑξείης ποτὶ τοῖχον ἀρηρότες, εἴ ποτ’ Ὀδυσσεὺς οἴκαδε νοστήσειε καὶ ἄλγεα πολλὰ μογήσας».
Οι υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου θεωρούνται άγνωστες, η ερμηνεία των οποίων ακολουθεί:
φάν = ἔφασαν γ΄πληθ. πρόσ. Παρατατικού του ρημ. φημί = λέω.
ὅθι = όπου, ένθα.
νητός = σωρευμένος – στοιβαγμένος επιθ. του ρήμ. νέω = σωρεύω, στοιβάζω.
ὁ χηλός = κιβώτιο, σεντούκι για φορέματα.
ἅλις = αρκετά, σωρηδόν, εν αφθονία.
ἑξείης = εξής, στη σειρά.
ποτί = προς (πρόθεση).
ἀρηρότες = μετοχή παρακειμένου του ἀραρίσκω = προσαρμόζω, εφαρμόζω, στερεώνω.
νοστέω = επιστρέφω / νόστος, παλινόστηση, νόστιμον ήμαρ
μογέω = πονέω, μοχθέω, κοπιάζω, υποφέρω, κακοπαθώ, ταλαιπωρούμαι. Στις 50 λέξεις υπάρχουν δέκα άγνωστες. Όλες σχεδόν οι υπόλοιπες χρησιμοποιούνται και σήμερα αυτούσιες. Ποιος δεν τις καταλαβαίνει; (= Έτσι, είπαν οι Μνηστήρες και ο Τηλέμαχος κατέβηκε στο ευρύχωρο και υψηλόροφο κελάρι, όπου βρισκόταν ένας σωρός χρυσάφι και χαλκός και στα σεντούκια αρκετά ενδύματα και μυρωδάτο λάδι. Και στη σειρά στον τοίχο στερεωμένα πιθάρια με παλιό γλυκόπιοτο κρασί στέκονταν έχοντας μέσα ανέρωτο θεϊκό πιοτό, άμποτε ο Οδυσσέας γυρίσει στην πατρίδα του, αφού υποφέρει πολλά βάσανα).
Άρα είχε δίκιο ο Νομπελίστας Ποιητής (1963) Γιώργος Σεφέρης, 1900 – 1971, όταν υποστήριζε ότι: «Από την εποχή που μίλησε ο Όμηρος ως τα σήμερα, μιλούμε, ανασαίνουμε και τραγουδούμε με την ίδια γνώσσα». Σήμερα όλοι οι Έλληνες ασχέτως μορφωτικού επιπέδου μιλούμε Ομηρικά, αλλά δεν το ξέρουμε, επειδή αγνοούμε την έννοια των λέξεων που χρησιμοποιούμε. Επομένως η Ομηρική Γλώσσα όχι μόνο δεν είναι νεκρή, αλλά είναι Ολοζώντανη!!
Πέτρος Ιωαννίδης
Καθηγητής Φιλόλογος *
Εἰδησοδιήθησις, -εως: παράεται από τα: είδησις + διήθησις = φιλτράρισμα, διύλιση από το ρημ. διηθέω. Φιλτράρισμα των ειδήσεων από τα “παπαγαλάκια” και τις τηλεπερσόνες των Μ.Μ.Εξαπάτησης. Η ικανότητα διάκρισης των λεπτών διαφορών, η ορθή κρίση αποφεύγοντας άστοχες γενικεύσεις και εξισώσεις. * Εἰδησόκαψις, εἰδησοκάψεως: παράγεται από τα: εἴδησις + κάψις = χάψιμο, χαψιά από το αρχαίο ρημ. κάπτω = καταπίνω, καταβροχθίζω· μεσαιωνικό κάπτω και χάβω. Άρα αμάσητη κατάποση ό,τι μας σερβίρουν. Μωροπιστία, ακρισία, ακριτοβουλία. *
ασινής – αβλαβής, απείρακτος, αθώος, αλεξίκακος. *
Ανέκδοτο από το διάλογο του Φιλοσόφου Θαλή του Μιλησίου με τη μητέρα του όταν τον ρωτούσε επίμονα πότε σκέπτεται να νυμφευθεί. *
Λαο-κόων: Παράγεται από τα λαός+κοέω ή κοάω ιωνικός τύπος αντί νοέω = ακούω, αισθάνομαι, εννοώ. Αγγλικά know, Λατινικά caveo και σημαίνει αυτόν που καταλαβαίνει/κατανοεί το λαό.
photo Gonbiana, https://pixabay.com
