Ξημέρωνε Τρίτη, 3 του Ιούνη 1941. Μια καλοκαιρινή, ηλιόλουστη μέρα, που κατά τα φαινόμενα, θα έδινε τη δυνατότητα στους ταλαιπωρημένους κατοίκους του φτωχού χωριού να μαζέψουν ότι υπόλοιπο από τις δυνάμεις που τους είχαν μείνει και να ριχτούν ξανά με τα μούτρα στη δουλειά, για να τα καταφέρουν να επιβιώσουν.
Άλλωστε, όλα τα υπόλοιπα είχαν χαθεί: Η πατρίδα πρώτα, που σκλαβώθηκε για άλλη μια φορά, το χώμα, που το πότισε άφθονο τίμιο, αλλά και βαρβαρικό αίμα και το μόλυνε η βρόμικη μπότα του καταχτητή, το χαμόγελο, που έσβησε απότομα από τα χείλη τους.
Το μόνο που τους είχε απομείνει ήταν το πείσμα κι η απόφαση να μείνουν γαντζωμένοι σφιχτά στον τόπο των προγόνων τους. Να σκύψουν πάνω από την ανταρεμένη γη, να της πουν τον πόνο τους και να τη σιργουλέψουν για να καρπίσει και να θρέψει τα λίγα ζωντανά και τις φαμίλιες τους.
Με τί κουράγιο, θα μου πεις; Με το ίδιο που είχαν αποχαιρετίσει, πριν από κάμποσους μήνες, τον Ανθό του χωριού, όταν αναχωρούσε για το Αλβανικό Μέτωπο. Για να αντιμετωπίσει με αυταπάρνηση, ηρωισμό και απίστευτο θάρρος τον επίβουλο εισβολέα και να δώσει τον Αγώνα τον Καλό, για Λευτεριά και Ανεξαρτησία.
Δεν είχε καλή κατάληξη η εκστρατεία τους αυτή, παρά τις συντριπτικές νίκες του Στρατού μας στη Βόρειο Ήπειρο, επειδή ο Χίτλερ αποφάσισε να βγάλει από τη δύσκολη θέση τον Μουσολίνι, να σώσει την τιμή του Άξονα και να υποτάξει, με κάθε κόστος, την ξεδιάντροπη Ελλάδα, που τόλμησε να του σηκώσει ανάστημα. Και μαζί την Κρήτη, που φάνταζε εύκολη λεία, έτσι άοπλη κι ανυπεράσπιστη όπως ήταν.
Έλειπαν νέοι κι ικανοί, όμορφοι, αντρειωμένοι
κι έμενε η Κρήτη αμοναχή, φτωχή και ρημαγμένη.
Να όμως που άλλα υπολόγιζε κι αλλιώς τα βρήκε. Γιατί, ενώ:
Όλα του φαίνονταν σωστά, πράξη και θεωρία,
όμως του ξέφευγε η ορμή της Κρήτης κι η ανδρεία,
ενός λαού που ανάπνεε ελεύθερον αέρα
και δεν θα άφηνε εχθρό να τόνε κάνει πέρα.
Άντρες μεστοί, ανήλικοι, γυναίκες και γερόντια,
κοίτα να δεις πως μάχονται με νύχια και με δόντια!
Με τις τζουγκράνες μοναχά, μαχαίρια και σκαπέτια,
ξεκάνανε στο πι και φι όπλα και μαραφέτια,
σύνεργα καταστροφικά και μηχανές θανάτου,
χαθήκαν και περάσανε στα χέρια τα δικά του.
Πέσαν αλεξιπτωτιστές, μα γίναν όλοι χώμα
κι όσοι πομείναν φύγανε με την ψυχή στο στόμα.
Η επικράτηση των λίγων, άοπλων και ανεκπαίδευτων κατοίκων επί του πανίσχυρου και καλά εκπαιδευμένου στρατού του Τρίτου Ράιχ ήταν καθολική. Σε σημείο που η “Επιχείρηση Ερμής”, που είχε ξεκινήσει στις 20 του Μάη, να δείχνει πως οδηγείται σε άδοξο τέλος. Γιατί, παρά τις στερήσεις και τις κακουχίες, η Κρήτη Πάλευε και Άντεχε. Ειδικά το Ηράκλειο, όπως επίσης και το Ρέθυμνο, μετά την ολοκληρωτική νίκη στη Μάχη του Σταυρωμένου, λόγω και της συνδρομής Αυστραλών και Νεοζηλανδών πολεμιστών.
Κάποιες λανθασμένες αποφάσεις ωστόσο, οδήγησαν στην πτώση του Αεροδρομίου του Μάλεμε, μέσω του οποίου κατέφθαναν συνεχώς ενισχύσεις. Η μάχη πλέον είχε κριθεί.
Οι σιδερόφραχτες φάλαγγες του εχθρού προχωρούσαν αργά και μεθοδικά, σκορπίζοντας γύρω τους τον όλεθρο και την καταστροφή. Και στις 2 Ιουνίου ο αντιπτέραρχος Κουρτ Στούντεντ έστειλε στο Ανώτατο Γερμανικό Στρατηγείο το σήμα κατάληψης της Κρήτης.
Παράλληλα εγκατέστησε στου Σταυρωμένου ένα τάγμα Αλεξιπτωτιστών, επιτρέποντας τους να δράσουν ανεξέλεγκτα για μια βδομάδα, σκοτώνοντας αμάχους και καίγοντας χωριά, για εκδίκηση και κατατρομοκράτηση των υπολοίπων.
Ήδη από τις προηγούμενες μέρες τα γερμανικά αεροπλάνα έριχναν προκηρύξεις με προπαγανδιστικό υλικό και καλούσαν τους ντόπιους- που είχαν καταφύγει στις ερημιές, τα λιόφυτα και τα σπηλιάρια της περιοχής- να επιστρέψουν στα σπίτια τους, διαβεβαιώνοντας τους πως δεν είχαν να φοβηθούν τίποτα.
Ο πόλεμος είχε τελειώσει, έτσι έλεγαν, η τάξη έχει αποκατασταθεί, άρα δεν υπήρχε κανένας κίνδυνος.
Τους πίστεψαν πολλοί, βγήκαν από τις κρυψώνες τους και ξαναγύρισαν στο χωριό. Οι Γερμανοί όμως είχαν άλλο σχεδιασμό.
Κι άρχισαν τα αντίποινα και στα δικά μας μέρη,
με πρώτα στον κατάλογο Αστέρι – Χαμαλεύρι.
Παγκαλοχώρι πιο μετά…
Ξημέρωνε Τρίτη, 3 του Ιούνη 1941, όταν ξεκίνησε η φάλαγγα με κατεύθυνση το Παγκαλοχώρι. Προσπέρασε το Αρσάνι και στο έμπα του χωριού συνάντησε τον εβδομηνταοχτάχρονο γέροντα Δαμιανό Καλλέργη, ιερομόναχο στη Μονή Αρσανίου, με μια λαήνα γεμάτη νερό στον ώμο. Τον άρπαξαν, πέταξαν πέρα τη λαήνα και τον οδήγησαν στο Μεσοχώρι. Μαζί του έπιασαν και τον Χαρίδημο Δράγαση, αδελφό ενός άλλου ιερομόναχου, του Ιερόθεου.
Οι υπόλοιποι έκαναν έφοδο στα σπίτια του χωριού και μάζευαν τους άντρες. Στο σπίτι του παππού μου, Νίκου Ντακάκη, δίπλα στην εκκλησία, δεν βρήκαν κανέναν κι από το κακό τους μάζεψαν τα πράγματα στη μέση του σπιτιού, τα κατάβρεξαν με βενζίνα και τους έβαλαν φωτιά. Όπως ήταν επόμενο, λαμπάδιασε το σπίτι και σωριάστηκε σε ερείπια, που κάπνιζαν για μέρες.
Έβαλαν και σε άλλα σπίτια φωτιά, μέχρι που μια χειροβομβίδα χτύπησε σε τοίχο και τα θραύσματα της τραυμάτισαν εκείνον που την πέταξε.
Μπροστά στο Δημαρχείο είχαν μαζέψει και τους υπόλοιπους:
Τον Μανόλη Περακάκη,
Τον Μανόλη Δρυγιαννάκη, μαζί με τον γιο του Λευτέρη,
Τον Αντώνη Ντακάκη.
Τον Κωστή Κουμιωτάκη,
Τον Στυλιανό Ντακάκη,
Τον Μανόλη Ραπτάκη και
Έναν Άγνωστο Στρατιώτη, που τον ξετρύπωσαν μέσα από ένα σπαρμένο, σε ένα σόχωρο, στα δυτικά του χωριού.
Τους έβαλαν στη σειρά κι όταν έφτασαν στου “Τσαγκάρη”, τους έστησαν μπροστά στον δέτη. Μια ριπή πολυβόλου, σκόρπιοι πυροβολισμοί και μετά Σιωπή.
Ακουγόταν μόνο το πονεμένο κλάμα ενός σκυλιού, που έτρεχε σαν κυνηγημένο και το κρώξιμο από ένα κοπάδι κοράκια, που σηκώθηκε τρομαγμένο και τράβηξε κατά Νότο μεριά. Προς την Λούτρα. Εκεί που έφτασε μετά από λίγο το ασκέρι του θανάτου, για να συνεχίσει το καταστροφικό του έργο.
Στον δέτη του “Τσαγκάρη” έπεσαν όλοι. Μόνο ο Στυλιανός Ντακάκης τους ξέφυγε, αλλά ούτε κι εκείνος γλίτωσε. Τον βρήκαν την επομένη νεκρό, πεσμένο στο αυλάκι, κοντά στου Τσίχλη τον μύλο.
Κι οι παραπάνω δεν είναι οι μοναδικοί ήρωες- πεσόντες, σε μια υπέρτατη θυσία στον βωμό της πατρίδας. Ο κατάλογος, δυστυχώς, είναι μακρύς και περιλαμβάνει:
Τον Μανόλη Κισσανδράκη, που έπεσε στον “Τσίχλικα”, μαζί με αγωνιστές από το Αστέρι και το Χαμαλεύρι.
Τον Μανόλη Κουμιωτάκη, που εκτελέστηκε στην “Κρινιώτισσα”,
Τον Γεώργιο Καλλέργη, που τον εκτέλεσαν στον Μέρωνα, στο Αμάρι,
Τον Στυλιανό Καλλέργη, που έπεσε στη “Ρουσά”, στο Σφακάκι,
Τον Μανόλη Ντακάκη, που τον εκτέλεσαν στις “Κόκκινες”,
Την Ειρήνη Κουμιωτάκη, που έχασε τη ζωή της από αδέσποτη σφαίρα, μέσα στο σπίτι της, στο χωριό και τέλος, την ύστατη ώρα, τη μέρα που αποχωρούσαν άδοξα οι Γερμανοί και τίναζαν στον αέρα πούγκες και οχυρά, χτυπήθηκε θανάσιμα κι ο Νίκος Ντακάκης.
Ξημέρωνε Τρίτη, 3 του Ιούνη 1941, όταν μια διμοιρία Γερμανών εκτελεστών ρήμαξε το Παγκαλοχώρι, το βύθισε στο πένθος και την απόγνωση και άφησε πίσω της χήρες και δεκάδες ορφανά απροστάτευτα.
Όμως η θυσία εκείνη δεν πήγε χαμένη κι οι ψυχές των πεσόντων φτερούγισαν στα επουράνια κι έμειναν εκεί, στις γειτονιές των ηρώων.
Αιωνία τους η μνήμη.
