Αρχαίες και σύγχρονες χρήσεις της τεχνολογίας
Υπάρχει ένα τεράστιο πολιτισμικό χάσμα ανάμεσα στα ρομπότ που αποδίδονται στον Ήφαιστο, τον Έλληνα θεό της μεταλλουργίας, και στα ρομπότ του 21ου αιώνα που λειτουργούν με Τεχνητή Νοημοσύνη. Όμως η ιδέα παραμένει η ίδια: πώς να μιμηθεί ο άνθρωπος τους θεούς.
Οι Έλληνες είχαν πολλούς θεούς, ανώτατες υπάρξεις σε δύναμη, ευφυΐα, ομορφιά και καλοσύνη. Ο Ήφαιστος ήταν ένας από αυτούς τους θεούς.
Ο Ήφαιστος ήταν ένας τέλειος μεταλλουργός και μηχανικός. Ο Σ. Α. Παϊπέτης, σύγχρονος επιστήμονας και πρώην καθηγητής Μηχανολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών, μελέτησε τις τεχνολογίες του Ηφαίστου μέσα στα έργα του Ομήρου. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν ενδείξεις προηγμένων τεχνολογιών στα ομηρικά έπη. Τις αποκαλεί «θαυμαστές συλλήψεις», ιδέες που προϋπήρχαν στη σκέψη των Μυκηναίων Ελλήνων σχεδόν τρεις χιλιετίες πριν από την εμφάνισή τους στον σύγχρονο κόσμο.
Η επανεμφάνιση αυτών των προηγμένων τεχνολογιών στη δική μας εποχή υπηρετεί διαφορετικό σκοπό. Το δημόσιο καλό κυριαρχούσε στην αρχαία ελληνική επιστήμη και τεχνολογία. Σήμερα, όμως, κυριαρχούν κυρίως τα ιδιωτικά συμφέροντα και το χρήμα. Δεν είναι περίεργο, λοιπόν, που όσα γράφονται και λέγονται για την Τεχνητή Νοημοσύνη είναι συχνά αφηρημένα, παράλογα, πολιτικά, οικονομικά και ιδιοτελή.
Οι εταιρικοί ηγέτες που χρηματοδοτούν τα «κέντρα δεδομένων», αυτούς τους λαβύρινθους που καταναλώνουν δισεκατομμύρια γαλόνια νερού, δεν φαίνεται να ενδιαφέρονται πραγματικά για τη μείωση των υδάτινων πόρων, πολύ λιγότερο για το μέλλον της Αμερικής, της ανθρωπότητας, του πολιτισμού και του πλανήτη. Ο μοναδικός τους σκοπός είναι η παραγωγή αρκετής ηλεκτρικής ενέργειας για να τροφοδοτούν τις μηχανές Τεχνητής Νοημοσύνης τους.
Τεχνητή Νοημοσύνη: όχι νοημοσύνη, αλλά στρατιωτική μηχανική
Αυτές οι μηχανές Τεχνητής Νοημοσύνης προσποιούνται ότι μιμούνται την ανθρώπινη φωνή, ακόμη και τον ανθρώπινο υπολογισμό. Και παρά την ονομασία «Τεχνητή Νοημοσύνη», οι μηχανές αυτές είναι πράγματι τεχνητές, αλλά δεν είναι νοήμονες.
Η νοημοσύνη είναι σχεδόν θεϊκό δώρο λογικής και γνώσης, τυλιγμένο με σοφία, δικαιοσύνη, καλό και ωραίο. Αυτές οι αρετές δεν μπορούν να εμφυτευθούν σε μηχανές.
Ωστόσο, οι μηχανές Τεχνητής Νοημοσύνης διαθέτουν τις τεχνικές και μηχανικές ικανότητες να απορροφούν τεράστιες ποσότητες «δεδομένων» από βιβλία, εκθέσεις, βίντεο, podcasts, τηλεοπτικές συνεντεύξεις και ειδήσεις. Αποθηκεύουν και αναπαράγουν αυτά τα βουνά πληροφοριών για να απαντούν σε ερωτήσεις με ιδιότητες που μοιάζουν με ανθρώπινη φωνή. Επιδεικνύουν επίσης τη γλωσσική τους εκπαίδευση μεταφράζοντας κείμενα από ξένες γλώσσες.
Ο πραγματικός τους σκοπός, όμως, είναι ο πόλεμος. Η μηχανική τους φύση αποκαλύπτεται όταν χρησιμοποιούν δορυφορικά δεδομένα για να καθοδηγούν πολεμικά αεροπλάνα, πολεμικά πλοία, drones και άλλα όπλα, ώστε να γίνονται πιο καταστροφικά και θανατηφόρα.
Προπαγάνδα για πολιτικό έλεγχο
Οι εταιρικοί ιδιοκτήτες των τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης γνωρίζουν πολύ καλά τους στρατιωτικούς κινδύνους των δημιουργημάτων τους. Δεν μιλούν ποτέ γι’ αυτό. Αντίθετα, επιλέγουν τον εύκολο δρόμο: να κερδίζουν χρήματα και να αποκτούν πολιτική επιρροή από τα αόρατα τέρατά τους, τα οποία προωθούν ως επίτευγμα κοινωνικής ωφέλειας.
Άλλωστε, η Τεχνητή Νοημοσύνη χρησιμοποιείται ήδη στα iPhone, στους υπολογιστές, στις μεταφράσεις και στην «βοήθεια» που προσφέρει σε όσους είναι αρκετά ανίδεοι ή αφελείς ώστε να εμπλέκονται σε «συνομιλίες» με μηχανές ή chatbots. Όμως ο συνολικός της αντίκτυπος είναι σοβαρός, ιδιαίτερα στους νέους. Αυτές οι μηχανές Τεχνητής Νοημοσύνης, είπε η Maureen Dowd των New York Times, «θα μας απορροφήσουν».
Τα στελέχη της τεχνολογίας θέλουν οι Αμερικανοί να τα αποδεχθούν ως τους άρχοντες πίσω από τον θρόνο του «προέδρου ή μη εκλεγμένου μονάρχη». Παρ’ όλα αυτά, γνωρίζουν ότι η αμερικανική κοινωνία θα στραφεί εναντίον τους με μεγάλους τρόπους, επειδή είναι οι μεγαλύτεροι και πιο αδικαιολόγητοι πειρατές που υπήρξαν ποτέ, είπε ο Leon Wieseltier, εκδότης του περιοδικού Liberties.
Η τεχνολογία είναι η πιο ισχυρή δύναμη που παρατάχθηκε ποτέ εναντίον των ανθρωπιστικών σπουδών. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στη γνώση και στην πληροφορία, και αυτοί οι ανόητοι άνθρωποι δίδαξαν στον πληθυσμό μας ότι όλη η γνώση μπορεί να υποβιβαστεί στο επίπεδο της πληροφορίας, είπε ο Wieseltier. Πατάς ένα κουμπί και παίρνεις την απάντησή σου. Έτσι, ολόκληρη η ανθρωπιστική νοοτροπία του μυστηρίου, της ασάφειας, της υπομονής και της ομορφιάς βρίσκεται στον αντίποδα όσων έχει καλλιεργήσει αυτή η τεχνολογία.
Πράγματι, η Dowd και ο Wieseltier, τον οποίο παραθέτει, καταγγέλλουν τη βιομηχανία της τεχνολογίας για συστηματική εξαπάτηση και υπονόμευση του δημοκρατικού μας πολιτισμού. Διαταράσσουν την εκπαίδευση, μετατρέποντάς την από μια σύνθετη διαδικασία μάθησης της λογοτεχνίας, της τέχνης, της ποίησης, της ιστορίας, της φιλοσοφίας και της επιστήμης μέσω της μελέτης κειμένων και της ζωντανής συζήτησης, σε μια μηχανική ρουτίνα πατήματος κουμπιών για εύκολες απαντήσεις.
Μια τέτοια μετάβαση εξαλείφει την πολυπλοκότητα, την αμφισημία, τη μεταφορά, τη σάτιρα, την ικανοποίηση, την απόλαυση και την ομορφιά της μάθησης. Αυτό εξηγεί τις «προειδοποιήσεις» ορισμένων στελεχών της τεχνολογίας, που φτάνουν ακόμη και να ζητούν από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να «ρυθμίσει» τη βιομηχανία τους.
Ρομπότ, όχι εργαζόμενοι
Την ίδια στιγμή, όμως, η βιομηχανία προχωρά ακόμη περισσότερο με τη μηχανική εφεύρεση ανθρωπόμορφων ρομπότ που ελέγχονται από Τεχνητή Νοημοσύνη. Εταιρείες όπως η Meta έχουν ήδη απολύσει χιλιάδες εργαζομένους και τους αντικαθιστούν με ρομπότ.
Η Meta Platforms μεταθέτει 7.000 εργαζομένους σε νέες θέσεις που σχετίζονται με την Τεχνητή Νοημοσύνη και έχει ζητήσει από τους υπαλλήλους να εργαστούν από το σπίτι, καθώς ξεκινά απολύσεις του 10% του εργατικού της δυναμικού, δηλαδή περίπου 8.000 ανθρώπων, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας να βελτιώσει την αποδοτικότητα και να «αντισταθμίσει» τις άλλες επενδύσεις της στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Τι θα συμβεί αν αυτή η τάση συνεχιστεί; Και φαίνεται ότι θα συνεχιστεί. Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει προκαλέσει έντονο ανταγωνισμό για τα κορυφαία ταλέντα και ταυτόχρονα τροφοδοτεί δεκάδες χιλιάδες απολύσεις φέτος, γράφει η Queenie Wong, συντάκτρια των Los Angeles Times. Το ταξικό χάσμα διευρύνεται στη Silicon Valley, καθώς μια μικρή ομάδα εργαζομένων εξασφαλίζει πρωτοφανή πακέτα αμοιβών για τις δεξιότητές της στην Τεχνητή Νοημοσύνη, ενώ πολλοί άλλοι δυσκολεύονται να βρουν εργασία.
Ποιο είναι το μέλλον εκατομμυρίων εργαζομένων; Και αυτοί οι εργαζόμενοι, στην Αμερική και σε άλλες χώρες υψηλής τεχνολογίας, θα μείνουν ακίνητοι ενώ το μέλλον τους εξαφανίζεται μπροστά στα μάτια τους;
Οι ιδιοκτήτες της Τεχνητής Νοημοσύνης εκδίδουν ευγενικά προειδοποιήσεις για αυτό το ζοφερό μέλλον. Ο Elon Musk, για παράδειγμα, προτείνει ένα «Καθολικό Υψηλό Εισόδημα», μέσω επιταγών που θα εκδίδει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, ως τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης της ανεργίας που προκαλείται από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τεχνητή Νοημοσύνη και η ρομποτική θα παράγουν αγαθά και υπηρεσίες σε ποσότητες πολύ μεγαλύτερες από την αύξηση της προσφοράς χρήματος, επομένως δεν θα υπάρξει πληθωρισμός.
Το Καθολικό Υψηλό Εισόδημα είναι μια επίκαιρη ιδέα. Όμως ο υποστηρικτής του, ο Musk, είναι δισεκατομμυριούχος των δισεκατομμυριούχων, το αντίθετο της ισότητας και της δικαιοσύνης. Στην αρχή της δεύτερης κυβέρνησης Trump, ο Musk ενήργησε σαν συγκυβερνήτης της Αμερικής. Διέλυσε κυβερνητικές υπηρεσίες υποτίθεται για να βελτιώσει την «αποδοτικότητα», ενώ στην πραγματικότητα υπονόμευε την κρατική ρύθμιση της βιομηχανίας.
Δεύτερον, είναι ιδιοκτήτης εταιρείας ηλεκτρικών αυτοκινήτων, αλλά υπήρξε μεγάλος υποστηρικτής του Trump, ο οποίος λέει ότι η κλιματική αλλαγή είναι απάτη. Και τρίτον, στην πρότασή του να στέλνει η κυβέρνηση μηνιαίες επιταγές στους εργαζομένους που αντικαθίστανται από ρομπότ, άφησε έξω από τη συμφωνία τον εαυτό του και τους άλλους δισεκατομμυριούχους. Δεν είπε τίποτα για φορολόγηση των δισεκατομμυριούχων ώστε να χρηματοδοτηθούν τα θύματά τους. Γιατί όχι; Άλλωστε, ο Musk και οι δισεκατομμυριούχοι συνάδελφοί του βγάζουν χρήματα από το τέρας της Τεχνητής Νοημοσύνης που βρίσκεται μέσα στο δωμάτιο. Είναι υπεύθυνοι για την τεράστια κοινωνική αναστάτωση που δημιουργούν τα ρομπότ τους.
Με ένα μηνιαίο επίδομα διαβίωσης για όλους τους εργαζομένους, μπορούμε να υποθέσουμε ότι δεν θα υπάρξουν παράπονα από αυτούς; Γιατί να παραπονεθούν επειδή μετατρέπονται σε τίποτα; Επειδή θα μένουν στο σπίτι βλέποντας τηλεόραση; Με όλο τον «ελεύθερο» χρόνο του κόσμου;
Επίλογος: σταδιακή κατάργηση της πολεμικής Τεχνητής Νοημοσύνης, των πυρηνικών όπλων και των ορυκτών καυσίμων
Χρειάστηκαν περίπου 5.000 χρόνια για να πάρουν οι προηγμένες τεχνολογίες των αρχαίων Ελλήνων τη μορφή ρομπότ που καθοδηγούνται από Τεχνητή Νοημοσύνη. Μόνο αποσπάσματα της γραπτής ελληνικής παράδοσης επιβίωσαν από τον εκχριστιανισμό της Ελλάδας, τις βαρβαρικές επιδρομές και τις ξένες κατοχές. Κι όμως, αυτό το περίπου 1% που διασώθηκε πυροδότησε την Αναγέννηση στους Άραβες τον 8ο αιώνα και τη μακροβιότερη Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό τον 15ο αιώνα στις ιταλικές πόλεις της Φλωρεντίας, της Βενετίας, της Πάδοβας και της Ρώμης. Και τελικά, σε ολόκληρη την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική.
Από τον 15ο αιώνα μέχρι σήμερα, στον 21ο αιώνα, ζήσαμε τους καταστροφικούς παγκόσμιους πολέμους του 20ού αιώνα, τον Ψυχρό Πόλεμο και τη συνεχιζόμενη σύγκρουση και τους πολέμους του 21ου αιώνα. Επιπλέον, ο ελληνογενής δυτικός πολιτισμός απομακρύνθηκε σταδιακά από τα μαθήματα της ελληνικής ιστορίας και του ελληνικού πολιτισμού.
Αντί να επεκτείνουν τις αρετές και την επιστήμη που κληρονόμησαν από τους Έλληνες, οι Δυτικοί υιοθέτησαν τον πόλεμο ως μέσο επίλυσης προβλημάτων. Έτσι βυθίστηκαν στα ορυκτά καύσιμα για ενέργεια και μετέτρεψαν την Ατομική Θεωρία του Δημόκριτου στην ατομική και πυρηνική βόμβα.
Οι τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης ήταν αναπόφευκτες. Δυστυχώς, όμως, όπως και τα ορυκτά καύσιμα, δεν υπηρέτησαν το συμφέρον των ανθρώπων, πολύ λιγότερο τις ζωτικές οικολογικές ανάγκες του πλανήτη.
Οι εργαζόμενοι στην τεχνολογία αρχίζουν να ζητούν αλλαγές. Κάποιοι από αυτούς δεν θέλουν να παράγουν προϊόντα Τεχνητής Νοημοσύνης που μετατρέπονται σε όπλα πολέμου. Αν θέλουμε μια πολιτική για την Τεχνητή Νοημοσύνη που να λειτουργεί πραγματικά υπέρ του κοινού, λέει η Kate Andrias, καθηγήτρια Συνταγματικού και Εργατικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Columbia, τότε οι αποφάσεις δεν μπορούν να λαμβάνονται μόνο από στελέχη και επενδυτές. Οι εργαζόμενοι πρέπει να έχουν λόγο στο τι κατασκευάζουν, ποιον εξυπηρετεί και πώς χρησιμοποιείται. Αν συμβεί αυτό, τότε οι υπόλοιποι θα έχουμε περισσότερες πιθανότητες να ζήσουμε με μια τεχνολογία που διέπεται από δημοκρατικές αξίες και όχι απλώς από εταιρικές και στρατιωτικές επιταγές.
Η Andrias έχει δίκιο. Οι εργαζόμενοι στην τεχνολογία πρέπει να ενδυναμωθούν, ώστε να προστατεύσουν τις θέσεις εργασίας τους και όλους εμάς από τη θανατηφόρα Τεχνητή Νοημοσύνη. Ήρθε η ώρα να κατανοήσουμε τις τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης γι’ αυτό που πραγματικά είναι. Είναι πρωτίστως βοηθοί στην κατασκευή πιο άγριων πολέμων, φέρνοντας έτσι την ανθρωπότητα στο χείλος της καταστροφής.
Πρέπει να τις καταργήσουμε σταδιακά ή, τουλάχιστον, να απαγορεύσουμε εκείνες που έχουν σχεδιαστεί για πόλεμο. Και αυτό πρέπει να γίνει μαζί με τη σταδιακή κατάργηση των πυρηνικών όπλων και των ορυκτών καυσίμων.
Photo Από Άγνωστος – Jastrow (2006), Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=828070, https://el.wikipedia.org/wiki/
