Ζούμε σε μια εποχή που όλοι θέλουν να φαίνονται. Να δείχνουν τι έχουν, πού πήγαν, ποιον γνωρίζουν, τι πέτυχαν. Μια εποχή που η εικόνα πολλές φορές μπήκε πιο πάνω από την ουσία και το χειροκρότημα πιο πάνω από την αλήθεια.
Και μέσα σε αυτή την εποχή βλέπουμε κάτι ακόμη πιο σκληρό. Βλέπουμε ανθρώπους να κινδυνεύουν, να χτυπιούνται, να ταπεινώνονται, ακόμη και να σκοτώνονται μπροστά στα μάτια άλλων, και αντί το πρώτο ένστικτο να είναι η βοήθεια, πολλές φορές είναι το κινητό. Να τραβήξουν βίντεο. Να ανεβάσουν. Να δείξουν. Να γίνουν μάρτυρες όχι με την καρδιά τους, αλλά με την κάμερα.
Δεν είναι μόνο θέμα τεχνολογίας. Είναι θέμα αξιών.
Μέσα σε αυτόν τον κόσμο, η ιστορία του Grigori Perelman μοιάζει σχεδόν παράξενη. Ίσως γιατί δεν ταιριάζει με την εποχή μας. Ίσως γιατί δεν υπακούει στον νόμο της προβολής. Ίσως γιατί μας θυμίζει κάτι που ξεχάσαμε: ότι ο άνθρωπος δεν μετριέται μόνο από αυτά που κερδίζει, αλλά και από αυτά που αρνείται.
Ο Grigori Perelman, Ρώσος μαθηματικός, έγινε γνωστός σε όλο τον κόσμο γιατί έλυσε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στην ιστορία των μαθηματικών, την Εικασία του Πουανκαρέ. Ένα πρόβλημα που είχε διατυπωθεί το 1904 και παρέμεινε άλυτο σχεδόν για έναν αιώνα.
Πριν φτάσει εκεί, είχε ήδη δείξει από πολύ νέος τη σπάνια ευφυΐα του. Το 1982, στη Διεθνή Μαθηματική Ολυμπιάδα, πέτυχε το απόλυτο σκορ, 42 στα 42, εκπροσωπώντας τη Σοβιετική Ένωση. Όμως η ιστορία του δεν έχει αξία μόνο επειδή ήταν ιδιοφυΐα. Η πραγματική της δύναμη βρίσκεται αλλού.
Βρίσκεται στο γεγονός ότι όταν ο κόσμος τού πρόσφερε δόξα, εκείνος δεν έτρεξε να τη φορέσει σαν παράσημο.
Όταν το 2006 τού απονεμήθηκε το μετάλλιο Fields, μία από τις μεγαλύτερες τιμές στα μαθηματικά, το αρνήθηκε. Όταν το 2010 το Ινστιτούτο Clay ανακοίνωσε ότι κέρδισε το βραβείο του 1.000.000 δολαρίων για τη λύση της Εικασίας του Πουανκαρέ, το αρνήθηκε και αυτό.
Σε έναν κόσμο όπου πολλοί θα έκαναν τα πάντα για ένα λεπτό δημοσιότητας, εκείνος γύρισε την πλάτη στη δημοσιότητα. Σε έναν κόσμο όπου κάποιοι με το παραμικρό φουσκώνουν από αλαζονεία, εκείνος δεν θέλησε να γίνει θέαμα. Σε έναν κόσμο όπου η επιτυχία πολλές φορές μετατρέπεται σε εμπόρευμα, εκείνος έδειξε ότι η αλήθεια δεν χρειάζεται πάντα προβολείς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει όλοι να αρνούνται τα βραβεία ή τα χρήματα. Δεν είναι αυτό το μάθημα. Το μάθημα είναι βαθύτερο. Ο Πέρελμαν μάς δείχνει ότι μπορεί να υπάρχει ακόμη άνθρωπος που δεν πουλάει την ψυχή του για αναγνώριση. Άνθρωπος που δεν ζητά να τον χειροκροτούν για να ξέρει ποιος είναι. Άνθρωπος που θεωρεί ότι το έργο, όταν είναι αληθινό, στέκεται και μόνο του.
Και εδώ έρχεται η μεγάλη αντίθεση με την εποχή μας.
Σήμερα πολλοί δεν αρκούνται στο να κάνουν κάτι. Θέλουν να φανούν ότι το έκαναν. Δεν αρκούνται στο να βοηθήσουν. Θέλουν να καταγραφεί ότι βοήθησαν. Δεν αρκούνται στο να έχουν άποψη. Θέλουν να επιβληθούν. Δεν αρκούνται στο να ζήσουν. Θέλουν να παρουσιάσουν τη ζωή τους σαν διαφήμιση.
Και από την άλλη, όταν η πραγματική ζωή ζητά ευθύνη, όταν ένας άνθρωπος δίπλα μας χρειάζεται βοήθεια, όταν η αδικία γίνεται μπροστά μας, πολλές φορές η κοινωνία παγώνει. Κοιτάζει. Καταγράφει. Περιμένει κάποιος άλλος να κάνει το πρώτο βήμα.
Η ψυχολογία το έχει περιγράψει ως «φαινόμενο του θεατή». Όταν υπάρχουν πολλοί μπροστά σε ένα περιστατικό, συχνά ο καθένας νιώθει λιγότερο προσωπικά υπεύθυνος. Ο ένας περιμένει τον άλλον. Και μέσα σε αυτή την αναμονή, μπορεί να χαθεί το πιο σημαντικό: η ανθρώπινη αντίδραση.
Το κινητό έκανε αυτή την παθητικότητα ακόμη πιο επικίνδυνη. Γιατί δίνει στον άνθρωπο την ψευδαίσθηση ότι κάνει κάτι. Τραβάω βίντεο, άρα συμμετέχω. Καταγράφω, άρα βοηθώ. Όμως δεν είναι πάντα έτσι. Άλλο να καταγράφεις για να υπάρξει δικαιοσύνη και άλλο να καταγράφεις γιατί ο πόνος του άλλου έγινε υλικό για προβολή.
Η διαφορά είναι η πρόθεση. Και η πρόθεση φανερώνει τον άνθρωπο.
Ο Grigori Perelman δεν μας ενδιαφέρει μόνο ως μαθηματικός. Μας ενδιαφέρει ως σύμβολο σε μια εποχή που έχει μπερδέψει την αξία με την εικόνα. Εκείνος δεν είπε πολλά. Δεν έστησε γύρω του μύθο. Δεν κυνήγησε κάμερες. Δεν εκμεταλλεύτηκε τη φήμη του. Έκανε αυτό που πίστευε σωστό και αποσύρθηκε.
Κάποιοι μπορεί να τον πουν παράξενο. Ίσως και να ήταν. Αλλά ας αναρωτηθούμε: τι είναι πιο παράξενο; Ένας άνθρωπος που αρνείται τη δόξα επειδή πιστεύει στην αλήθεια ή μια κοινωνία που βλέπει τον πόνο και σκέφτεται πρώτα το βίντεο;
Τι είναι πιο παράξενο; Ένας επιστήμονας που δεν θέλει να γίνει θέαμα ή άνθρωποι που κάνουν θέαμα ακόμη και την ανθρώπινη δυστυχία;
Η αλαζονεία της εποχής μας δεν χρειάζεται πάντα μεγάλα αξιώματα. Μερικές φορές γεννιέται από το τίποτα. Από μια μικρή επιτυχία, από λίγη προβολή, από μερικά χειροκροτήματα, από μια θέση που κάποιος νομίζει ότι τον κάνει ανώτερο. Και τότε ο άνθρωπος ξεχνά ότι όλα είναι προσωρινά. Ξεχνά την ταπεινότητα. Ξεχνά ότι η πραγματική αξία δεν φωνάζει.
Η ιστορία του Grigori Perelman μάς θυμίζει ότι η αξιοπρέπεια δεν χρειάζεται διαφήμιση. Η γνώση δεν χρειάζεται έπαρση. Η προσφορά δεν χρειάζεται πάντοτε χειροκρότημα. Και η αλήθεια, όταν είναι αλήθεια, δεν μικραίνει επειδή δεν την έδειξαν οι κάμερες.
Ίσως αυτό είναι που μας λείπει σήμερα. Όχι περισσότερη τεχνολογία. Όχι περισσότερη εικόνα. Όχι περισσότερη φήμη.
Μας λείπουν άνθρωποι που, όταν βλέπουν έναν άνθρωπο να υποφέρει, θα αφήσουν το κινητό κάτω και θα βοηθήσουν.
Μας λείπουν άνθρωποι που, όταν πετύχουν κάτι, δεν θα πατήσουν πάνω στους άλλους για να φανούν μεγαλύτεροι.
Μας λείπουν άνθρωποι που θα θυμούνται ότι η αξία δεν βρίσκεται στο πόσοι σε είδαν, αλλά στο τι άφησες πίσω σου.
Ο Grigori Perelman έλυσε ένα πρόβλημα που βασάνιζε την επιστήμη σχεδόν έναν αιώνα. Αρνήθηκε τη δόξα. Αρνήθηκε τα χρήματα. Αρνήθηκε να γίνει προϊόν της ίδιας του της ιδιοφυΐας.
Και ίσως, χωρίς να το επιδιώξει, μας άφησε ένα μάθημα πολύ μεγαλύτερο από τα μαθηματικά:
Να είμαστε άνθρωποι με περιεχόμενο. Όχι άνθρωποι που απλώς φαίνονται.
Πηγές:
- International Mathematical Olympiad – Grigorij Perelman, αποτέλεσμα 1982
Επιβεβαιώνει τη συμμετοχή του Πέρελμαν στη Μαθηματική Ολυμπιάδα και το απόλυτο σκορ 42/42. - Clay Mathematics Institute – Poincaré Conjecture
Επίσημη σελίδα για την Εικασία του Πουανκαρέ, τη λύση από τον Πέρελμαν και τη σύνδεση με τη Ροή Ricci του Richard Hamilton. - arXiv – “The entropy formula for the Ricci flow and its geometric applications”
Η πρώτη εργασία που ανέβασε ο Πέρελμαν στις 11 Νοεμβρίου 2002. - Clay Mathematics Institute – Millennium Prize Press Release, 18 Μαρτίου 2010
Επίσημη ανακοίνωση ότι το βραβείο της Χιλιετίας απονέμεται στον Grigoriy Perelman για την επίλυση της Εικασίας του Πουανκαρέ. - Morgan & Tian – “Ricci Flow and the Poincaré Conjecture”
Αναλυτική μαθηματική επεξήγηση και επαλήθευση της εργασίας του Πέρελμαν. - The New Yorker – “Manifold Destiny”
Δημοσιογραφική έρευνα για τον Πέρελμαν, τη στάση του απέναντι στη δημοσιότητα και την άρνηση του Fields Medal. - From Empathy to Apathy: The Bystander Effect Revisited
Επιστημονική ανασκόπηση για το «φαινόμενο του θεατή», δηλαδή γιατί οι άνθρωποι πολλές φορές δεν επεμβαίνουν όταν υπάρχουν και άλλοι παρόντες. - Exploring the Link between Smartphone Use, Recorded Violence and Sharing Violent Content
Έρευνα για τη σχέση ανάμεσα στη χρήση smartphone, την καταγραφή βίαιων περιστατικών και τη διαμοίραση βίαιου περιεχομένου.
