Κάθε μέρα ανοίγουμε το ψυγείο, βάζουμε κάτι στο πιάτο μας και πιστεύουμε ότι ξέρουμε τι τρώμε. Πιστεύουμε ότι η συσκευασία μάς λέει την αλήθεια. Πιστεύουμε ότι όταν βλέπουμε κάτι που μοιάζει με καβουρόψιχα, τρώμε καβούρι. Όταν βλέπουμε «seafood sticks», «crab sticks» ή «imitation crab», νομίζουμε ότι έχουμε μπροστά μας μια οικονομική εκδοχή θαλασσινού.
Όμως η αλήθεια κρύβεται συνήθως με μικρά γράμματα. Και εκεί αρχίζει το πρόβλημα.
Τα γνωστά στικ καβουριού, η λεγόμενη απομίμηση καβουριού, δεν είναι πραγματική καβουρόψιχα. Σύμφωνα με τις οδηγίες του FDA, τα προϊόντα αυτά είναι επεξεργασμένα και αναμειγμένα θαλασσινά που βασίζονται κυρίως σε πρωτεΐνη ψαριού. Το surimi, που αποτελεί τη βάση τους, είναι προϊόν από ψιλοκομμένο ψάρι, συνήθως pollock, cod ή Pacific whiting, το οποίο πλένεται για να αφαιρεθούν λίπος, αίμα, χρωστικές και οσμές, και στη συνέχεια αναμειγνύεται με άλλα υλικά για να πάρει τη μορφή, τη γεύση και την εμφάνιση καβουριού.
Με απλά λόγια: δεν τρως καβούρι. Τρως ένα βιομηχανικά διαμορφωμένο προϊόν ψαριού, νερού, αμύλου, αλατιού, γεύσεων, χρωμάτων και πρόσθετων, φτιαγμένο για να σου θυμίζει καβούρι.
Και εδώ δεν είναι το πρόβλημα μόνο η τιμή. Ούτε το ότι ο καταναλωτής αγοράζει κάτι φθηνότερο. Το πραγματικό πρόβλημα είναι η ψευδαίσθηση. Η εικόνα λέει «θάλασσα». Το χρώμα λέει «καβούρι». Η υφή λέει «πολυτέλεια». Η ετικέτα όμως, αν τη διαβάσεις προσεκτικά, λέει μια άλλη ιστορία.
Ο FDA αναφέρει ότι όταν ένα επεξεργασμένο προϊόν από πρωτεΐνη ψαριού υποκαθιστά και μοιάζει με συγκεκριμένο θαλασσινό, όπως καβουρόψιχα, αλλά είναι διατροφικά κατώτερο από αυτό, πρέπει να φέρει την ένδειξη «imitation crabmeat», δηλαδή απομίμηση καβουρόψιχας. Αυτό από μόνο του αρκεί για να μας κάνει να σταματήσουμε μπροστά στο ράφι και να σκεφτούμε: γιατί πρέπει να μοιάζει με κάτι που δεν είναι;
Σύμφωνα με το ίδιο έγγραφο του FDA, ένα ενδεικτικό προϊόν μπορεί να περιέχει fish protein, νερό, ζάχαρη, wheat starch, sorbitol, τεχνητή γεύση, αλάτι, sodium tripolyphosphate, tetrasodium pyrophosphate, γλυκόζη και τεχνητό χρώμα. Δηλαδή, η «καβουρόψιχα» που βλέπουμε σε σαλάτες, sushi, σάντουιτς και έτοιμα πιάτα μπορεί να είναι στην πραγματικότητα ένα μείγμα με πρωτεΐνη ψαριού και αρκετά τεχνολογικά συστατικά που δίνουν σχήμα, γεύση, χρώμα και αντοχή.
Και ύστερα αναρωτιόμαστε τι τρώμε.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι πολλά από αυτά τα προϊόντα έχουν αρκετό νάτριο. Η βάση δεδομένων του Hawai‘i Nutrition Center για imitation crab, surimi, δίνει για μερίδα 85 γραμμαρίων περίπου 702 mg sodium, δηλαδή 31% της ημερήσιας αξίας, μαζί με 10 γραμμάρια υδατανθράκων και 10 γραμμάρια πρωτεΐνης. Άλλες διατροφικές συγκρίσεις δείχνουν ότι σε 85 γραμμάρια η απομίμηση καβουριού μπορεί να έχει πολύ λιγότερη πρωτεΐνη από το πραγματικό καβούρι και περισσότερους υδατάνθρακες, επειδή περιέχει άμυλα και άλλα πρόσθετα.
Δεν λέμε ότι κάθε τέτοιο προϊόν είναι «δηλητήριο». Αυτό θα ήταν υπερβολή. Λέμε κάτι πιο απλό και πιο σοβαρό: ο καταναλωτής πρέπει να ξέρει τι αγοράζει. Η μητέρα που το βάζει στη σαλάτα του παιδιού της πρέπει να ξέρει ότι δεν είναι καβούρι. Ο παππούς που προσέχει το αλάτι του πρέπει να κοιτάξει το sodium. Ο άνθρωπος με αλλεργία στο ψάρι, στο οστρακοειδές, στο αυγό ή στο σιτάρι πρέπει να διαβάσει την ετικέτα πριν το βάλει στο στόμα του.
Γιατί σήμερα η διατροφή μας έχει γίνει ένα πεδίο αμφισβήτησης. Δεν είναι μόνο το τι τρώμε. Είναι το τι νομίζουμε ότι τρώμε.
Η βιομηχανία τροφίμων έχει μάθει να φτιάχνει προϊόντα που μοιάζουν με κάτι άλλο. Τυριά που δεν είναι ακριβώς τυριά. Χυμούς που δεν είναι ακριβώς χυμοί. Κρέας που έχει περάσει από αμέτρητη επεξεργασία. Και τώρα «καβουρόψιχα» που δεν είναι καβούρι. Όλα φτιαγμένα για να είναι φθηνά, εύκολα, γρήγορα και ελκυστικά στο μάτι.
Μόνο που το ανθρώπινο σώμα δεν τρέφεται από την εικόνα. Τρέφεται από την ουσία.
Και η ουσία είναι ότι έχουμε δικαίωμα να γνωρίζουμε. Όχι με γράμματα που χρειάζονται μεγεθυντικό φακό. Όχι με λέξεις που μπερδεύουν. Όχι με όρους που ο απλός καταναλωτής δεν καταλαβαίνει. Καθαρά, τίμια και μπροστά: αυτό είναι απομίμηση. Αυτό είναι επεξεργασμένο. Αυτό περιέχει ψάρι, άμυλο, αλάτι, χρώματα και πρόσθετα. Αυτό δεν είναι πραγματικό καβούρι.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα αγοράσει κάποιος crab sticks. Ο καθένας έχει δικαίωμα να επιλέγει τι θα βάλει στο τραπέζι του. Το ερώτημα είναι αν επιλέγει γνωρίζοντας ή αν εξαπατάται από την εμφάνιση.
Γιατί όταν ταΐζουμε τα παιδιά μας, δεν ταΐζουμε μόνο ένα στομάχι. Χτίζουμε συνήθειες. Μαθαίνουμε σε μια γενιά τι είναι φαγητό. Και αν η γενιά αυτή μεγαλώνει με απομιμήσεις, με γεύσεις που κατασκευάζονται σε εργαστήρια και με προϊόντα που μοιάζουν με κάτι που δεν είναι, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο διατροφικό. Είναι πολιτισμικό.
Η κουζίνα ήταν κάποτε αλήθεια. Ψάρι σήμαινε ψάρι. Καβούρι σήμαινε καβούρι. Ψωμί σήμαινε αλεύρι, νερό, μαγιά και αλάτι. Σήμερα πρέπει να διαβάζεις δεκαπέντε γραμμές συστατικών για να καταλάβεις τι έχεις μπροστά σου.
Και αυτό δεν είναι πρόοδος. Είναι απομάκρυνση από την καθαρή τροφή.
Ας μην πανικοβαλλόμαστε. Αλλά ας μην κοιμόμαστε κιόλας. Η λύση δεν είναι ο φόβος. Είναι η ενημέρωση. Διαβάζουμε ετικέτες. Κοιτάμε την πρώτη ύλη. Προσέχουμε το νάτριο. Ρωτάμε στα εστιατόρια αν η «καβουρόψιχα» είναι πραγματική ή imitation crab. Μαθαίνουμε στα παιδιά ότι το φαγητό δεν το κρίνουμε μόνο από το χρώμα και τη γεύση, αλλά από το τι πραγματικά περιέχει.
Γιατί στο τέλος, το πιάτο μας είναι καθρέφτης μιας κοινωνίας. Αν δεχόμαστε την απομίμηση ως κανονικότητα, τότε κάποια στιγμή θα ξεχάσουμε τη γεύση της αλήθειας.
Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο απ’ όλα.
Πηγές
FDA, CPG Sec. 540.700, Labeling of Processed and Blended Seafood Products Made Primarily with Fish Protein.
USDA FoodData Central, βάση δεδομένων διατροφικής σύνθεσης τροφίμων.
Hawai‘i Nutrition Center, Crab, Imitation, Surimi, διατροφικά στοιχεία ανά μερίδα.
Healthline, What Is Imitation Crab and Should You Eat It?
photo araf60plus, https://pixabay.com
