Η Ουκρανία δεν ξαναέγραψε τη ναυτική ιστορία κατασκευάζοντας ένα μεγαλύτερο ναυτικό. Την ξαναέγραψε αλλάζοντας τα δεδομένα.
Η Μαύρη Θάλασσα έχει μετατραπεί σε ένα πραγματικό πεδίο δοκιμών για τη σύγχρονη άρνηση θαλάσσιας πρόσβασης (Sea Denial). Μια χώρα με περιορισμένο παραδοσιακό στόλο κατάφερε να αναγκάσει μια υπέρτερη ναυτική δύναμη να μετακινηθεί, να κρυφτεί, να διασπείρει τις δυνάμεις της και να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο επιχειρεί. Το δίδαγμα είναι σκληρό αλλά απλό: σε αμφισβητούμενα ύδατα, ο αριθμός των πλοίων και το εκτόπισμά τους δεν εγγυώνται πλέον την ελευθερία δράσης.
Η πρώτη φάση αφορούσε πυραύλους και μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας (USVs). Η δεύτερη φάση μεταφέρεται πλέον κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Με συστήματα όπως τα Sea Baby, Magura, Marichka και το νεοπαρουσιαζόμενο βαρύ μη επανδρωμένο υποβρύχιο όχημα (UUV) Sea Trident, η Ουκρανία επεκτείνει τη «Θάλασσα των Drones» σε ένα νέο επιχειρησιακό πεδίο. Τα drones επιφανείας κατέστησαν τα λιμάνια επικίνδυνα. Τα βαρέα υποβρύχια drones μετατρέπουν πλέον την απόσταση, το βάθος και την υπομονή σε μέρος της αλυσίδας προσβολής (kill chain).
Σε αυτό ακριβώς το σημείο οι σχεδιαστές των ναυτικών δυνάμεων θα πρέπει να αρχίσουν να ανησυχούν. Ένα UUV μεγάλης εμβέλειας με βαρύ ωφέλιμο φορτίο δεν απειλεί μόνο πλοία στη θάλασσα. Απειλεί τα μέρη όπου τα πλοία αισθάνονται ασφαλή: ναυτικές βάσεις, αγκυροβόλια, γέφυρες, θαλάσσια περάσματα, υποθαλάσσιες υποδομές και υποβρύχια που βρίσκονται δεμένα στους ναυστάθμους.
Η «Θάλασσα των Drones» δεν αποτελεί πλέον μια παράκτια ενόχληση. Μετατρέπεται σε ένα στρατηγικό υποθαλάσσιο πρόβλημα.
Η Άρνηση Θαλάσσιας Πρόσβασης Είναι Πλέον το Κύριο Ζήτημα
Για δεκαετίες, τα ναυτικά λάτρευαν τους μεγάλους αριθμούς: αριθμό πλοίων, εκτόπισμα, αριθμό κελιών κάθετων εκτοξευτών (VLS), αεροπορικές πτέρυγες αεροπλανοφόρων. Όσο μεγαλύτερος ήταν ο πίνακας στοιχείων, τόσο μεγαλύτερη ήταν η αυτοπεποίθηση.
Η Ουκρανία έκανε αυτόν τον πίνακα να μοιάζει ξεπερασμένος.
Η βύθιση του Moskva και οι επανειλημμένες επιθέσεις κατά ρωσικών ναυτικών μέσων απέδειξαν ότι μια μικρότερη ναυτική δύναμη μπορεί να αρνηθεί την πρόσβαση σε μια πολύ ισχυρότερη, χωρίς να χρειάζεται να την ανταγωνιστεί πλοίο προς πλοίο. Και αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη.
Ο θαλάσσιος έλεγχος (Sea Control) σημαίνει ότι μπορείς να χρησιμοποιείς μια θαλάσσια περιοχή και ταυτόχρονα να εμποδίζεις τον αντίπαλο να κάνει το ίδιο. Είναι μια εξαιρετικά δαπανηρή, απαιτητική σε προσωπικό και δύσκολα διατηρήσιμη κατάσταση, ιδιαίτερα υπό συνθήκες συνεχούς επιτήρησης.
Η άρνηση θαλάσσιας πρόσβασης (Sea Denial) είναι διαφορετική. Το μήνυμά της είναι απλό:
«Μπορεί να διαθέτεις μεγαλύτερο ναυτικό, αλλά δεν μπορείς να επιχειρείς εδώ ανεμπόδιστα.»
Αυτό ακριβώς πέτυχε η Ουκρανία στη δυτική Μαύρη Θάλασσα. Ο ρωσικός στόλος εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά η ελευθερία κινήσεών του έχει περιοριστεί σημαντικά. Τα πλοία απομακρύνθηκαν από εκτεθειμένες περιοχές, οι επιχειρήσεις διεξάγονται με μεγαλύτερη προσοχή και τα λιμάνια δεν αποτελούν πλέον ασφαλή καταφύγια.
Αυτό είναι το Sea Denial στην πράξη.
Το USV Εξελίχθηκε σε Έναν Αρθρωτό Στόλο
Τα πρώτα ναυτικά drones ήταν ουσιαστικά πλωτά πυρομαχικά μιας χρήσης: γρήγορα, εκρηκτικά και αναλώσιμα. Χρήσιμα, αλλά όχι ιδιαίτερα εξελιγμένα.
Αυτό όμως άλλαξε πολύ γρήγορα.
Τα ουκρανικά USVs εξελίχθηκαν από σκάφη αυτοκτονίας σε αρθρωτές ναυτικές πλατφόρμες. Τα Sea Baby, Magura V5 και άλλα συστήματα αποτελούν πλέον στοιχεία μιας ευρύτερης φιλοσοφίας μη επανδρωμένου στόλου. Μπορούν να μεταφέρουν εκρηκτικά, αισθητήρες, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, φορτία ναρκοπολέμου, εξοπλισμό επικοινωνιών και ακόμη να εκτοξεύουν εναέρια drones.
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα:
Το USV δεν είναι η επιχειρησιακή ικανότητα. Η πραγματική επιχειρησιακή ικανότητα βρίσκεται στο ωφέλιμο φορτίο που μεταφέρει.
Ένα USV με εκρηκτικά είναι όπλο κρούσης.
Ένα USV με κεραίες είναι κόμβος πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης (ISR).
Ένα USV με παρεμβολείς μετατρέπεται σε μέσο ηλεκτρονικού πολέμου.
Ένα USV που μεταφέρει νάρκες γίνεται αναλώσιμος ναρκοθέτης.
Ένα USV που εκτοξεύει εναέρια drones αποτελεί μια δυσάρεστη έκπληξη για όσους εξακολουθούν να θεωρούν ότι η θάλασσα και ο αέρας αποτελούν διακριτά πεδία επιχειρήσεων.
Αυτό δεν είναι η παραδοσιακή διαδικασία προμηθειών ενός ναυτικού.
Είναι μηχανική μάχης σε πραγματικό χρόνο.
Η εμπειρία του μετώπου επιστρέφει στους μηχανικούς. Οι μηχανικοί τροποποιούν το σύστημα. Η νέα έκδοση επιστρέφει στο πεδίο της μάχης. Αυτός ο σύντομος κύκλος προσαρμογής αξίζει περισσότερο από οποιοδήποτε εντυπωσιακό αλλά αργό πρόγραμμα προμηθειών.
Αν η διαδικασία απόκτησης νέων οπλικών συστημάτων απαιτεί επτά χρόνια, ενώ ο αντίπαλος προσαρμόζεται μέσα σε επτά εβδομάδες, τότε η διαδικασία αυτή δεν είναι ώριμη.
Είναι απολιθωμένη.
Το Sea Trident Αλλάζει την Υποθαλάσσια Εξίσωση
Η αφήγηση πλέον μεταφέρεται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Το βαρύ μη επανδρωμένο υποβρύχιο όχημα (UUV) Sea Trident ST1000, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα drone. Υποδεικνύει την εμφάνιση μιας νέας κατηγορίας συστημάτων μεγάλης εμβέλειας για επιχειρήσεις άρνησης θαλάσσιας πρόσβασης κάτω από την επιφάνεια. Οι δημόσιες αναφορές κάνουν λόγο για ωφέλιμο φορτίο έως 1.000 κιλά και επιχειρησιακή εμβέλεια που μπορεί να φθάνει τα 2.000 ναυτικά μίλια. Εάν οι επιδόσεις αυτές επιβεβαιωθούν επιχειρησιακά, οι επιπτώσεις για τον ναυτικό σχεδιασμό θα είναι ιδιαίτερα σημαντικές.
Οι τακτικές συνέπειες είναι σοβαρές.
Πρώτον, οι ναυτικές βάσεις γίνονται ακόμη πιο ευάλωτες. Ένα UUV μεγάλης εμβέλειας δεν χρειάζεται να επιτεθεί κατά τη διάρκεια μιας ταχείας ναυτικής εμπλοκής. Μπορεί να προσεγγίσει αργά, να παραμείνει σε αναμονή και να πλήξει όταν και όπου οι άμυνες είναι πιο αδύναμες.
Δεύτερον, τα λιμάνια και τα αγκυροβόλια πρέπει πλέον να προστατεύονται σε τρεις διαστάσεις. Επιφανειακά φράγματα και κάμερες δεν επαρκούν. Η άμυνα ενός ναυστάθμου οφείλει να καλύπτει τον βυθό, τις υποθαλάσσιες διαδρομές προσέγγισης, την ακουστική επιτήρηση και τη συνεχή υποβρύχια παρακολούθηση.
Τρίτον, γέφυρες και κρίσιμες θαλάσσιες υποδομές εντάσσονται πλέον στους πιθανούς στόχους. Ένα βαρύ ωφέλιμο φορτίο δεν απειλεί μόνο ένα περιπολικό σκάφος· μπορεί να απειλήσει σταθερές υποδομές που στηρίζουν τη στρατιωτική εφοδιαστική αλυσίδα και την εθνική ανθεκτικότητα.
Τέταρτον, ακόμη και τα υποβρύχια χάνουν μέρος της παραδοσιακής τους ασφάλειας. Ένα υποβρύχιο δεμένο στον ναύσταθμο ή που κινείται σε προβλέψιμες περιοχές επιχειρήσεων μπορεί να αποτελέσει στόχο ενός συστήματος που δεν λειτουργεί όπως μια συμβατική τορπίλη. Το UUV μπορεί να περιμένει. Και η υπομονή αποτελεί πλέον επιχειρησιακό πλεονέκτημα.
Πέμπτον, τα όρια μεταξύ ναρκοπολέμου και επιχειρήσεων κρούσης αρχίζουν να εξαφανίζονται. Ένα βαρύ UUV με μεγάλη αυτονομία και σημαντικό ωφέλιμο φορτίο θυμίζει ταυτόχρονα κινητή νάρκη, αργή τορπίλη και συγκαλυμμένη πλατφόρμα κρούσης.
Αυτός ο συνδυασμός δημιουργεί μια ιδιαίτερα δύσκολη επιχειρησιακή πρόκληση.
Το Νέο Πρόβλημα της Άμυνας Λιμένων
Η προστασία ενός λιμένα ή ναυστάθμου υπήρξε πάντοτε μια ιδιαίτερα απαιτητική αποστολή. Δύτες, νάρκες, μικρά ταχύπλοα, ομάδες δολιοφθοράς και υποβρύχιες διεισδύσεις αποτελούσαν διαχρονικές απειλές.
Σήμερα προστίθενται και τα μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα μεγάλης εμβέλειας.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο εάν μπορεί να αναχαιτιστεί ένα ταχύπλοο πριν φθάσει στην πύλη του λιμένα. Είναι εάν μπορεί να εντοπιστεί ένα αθόρυβο υποβρύχιο όχημα πριν προσεγγίσει την προβλήτα, τα βάθρα μιας γέφυρας, ένα σημείο προσαιγιάλωσης υποθαλάσσιων καλωδίων ή τη λεκάνη ελλιμενισμού υποβρυχίων.
Αυτό απαιτεί εκτεταμένη κάλυψη με σόναρ, αισθητήρες στον βυθό, υποβρύχια εμπόδια, δυνατότητες ταχείας ταξινόμησης στόχων και συστήματα άμεσης αντίδρασης.
Ωστόσο, ο εντοπισμός από μόνος του δεν αρκεί.
Το πραγματικά δύσκολο και δαπανηρό στάδιο είναι η σωστή αναγνώριση του στόχου.
Πρέπει να διακρίνεται εάν η επαφή αφορά θαλάσσιο οργανισμό, περιβαλλοντικό θόρυβο, παρασυρόμενο αντικείμενο, φίλιο όχημα ή εχθρικό UUV με πολεμικό φορτίο. Αυτό απαιτεί προηγμένη ακουστική επεξεργασία, τεχνητή νοημοσύνη για αναγνώριση προτύπων και νέα επιχειρησιακά δόγματα.
Ένας ψευδής συναγερμός κάθε ώρα μπορεί να παραλύσει τη λειτουργία ενός λιμένα.
Μία όμως επαφή που θα αγνοηθεί μπορεί να οδηγήσει στο κλείσιμό του.
Τα Drones ως Μέσα Ναυτικής Αστυνόμευσης
Υπάρχει όμως και μια ακόμη ενδιαφέρουσα διάσταση.
Η Ουκρανία έχει αναφερθεί στη δυνατότητα χρήσης ναυτικών drones όχι μόνο για καταστροφή στόχων αλλά και για ακινητοποίηση ή έλεγχο πλοίων.
Πρόκειται για μια σημαντική μεταβολή.
Ένα drone που εκτελεί αποστολές ναυτικής αστυνόμευσης χρειάζεται πολύ περισσότερα από μια πολεμική κεφαλή. Χρειάζεται δυνατότητες ταυτοποίησης, επικοινωνίας, κλιμακούμενης χρήσης ισχύος, νομική εξουσιοδότηση, μη φονικά μέσα και πιθανότατα εναέρια υποστήριξη.
Η αποστολή μετατοπίζεται από την αλυσίδα προσβολής (kill chain) στην αλυσίδα επιβολής συμμόρφωσης (compliance chain).
Συχνά ο στόχος δεν είναι η βύθιση ενός πλοίου αλλά η διακοπή παράνομων δραστηριοτήτων, η επιβολή κυρώσεων, η συλλογή αποδεικτικών στοιχείων και η εξαναγκαστική συμμόρφωση χωρίς κλιμάκωση σε γενικευμένη σύρραξη.
Η Παγίδα των VLS Είναι Πραγματική
Η Ρωσία προσαρμόζεται.
Κάθε νέο όπλο γεννά και ένα αντίμετρο.
Το μεγαλύτερο δίδαγμα, όμως, υπερβαίνει κατά πολύ τη Μαύρη Θάλασσα.
Τα δυτικά ναυτικά καλούνται να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της σχέσης κόστους–αποτελέσματος.
Ένα πολεμικό πλοίο μπορεί να καταρρίπτει φθηνά drones χρησιμοποιώντας πανάκριβους αναχαιτιστικούς πυραύλους. Μπορεί να κερδίσει την τακτική εμπλοκή, αλλά να χάσει τον οικονομικό πόλεμο.
Αυτή είναι η Παγίδα των Κάθετων Εκτοξευτών (VLS Trap).
Τα Συστήματα Κάθετης Εκτόξευσης (VLS) είναι ιδιαίτερα ισχυρά, αλλά διαθέτουν πεπερασμένο αριθμό κελιών. Όταν αυτά εξαντληθούν, το πλοίο πρέπει να αποχωρήσει από την περιοχή επιχειρήσεων για επαναφόρτωση.
Ο αντίπαλος δεν χρειάζεται πάντοτε να βυθίσει το πλοίο.
Αρκεί να εξαντλήσει το απόθεμα των πυραύλων του.
Γι’ αυτό αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία τα λέιζερ υψηλής ισχύος, τα μέσα ηλεκτρονικού πολέμου, τα δολώματα, τα πυροβόλα και τα πολυεπίπεδα συστήματα άμυνας χαμηλού κόστους.
Στην εποχή των drones, το κόστος ανά βολή δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική παράμετρο.
Είναι μαθηματικά επιβίωσης.
Στρατηγικό Συμπέρασμα
Η Ουκρανία δεν προκάλεσε ζημιές μόνο σε πλοία.
Προκάλεσε ζημιές σε παραδοχές δεκαετιών.
Η Μαύρη Θάλασσα απέδειξε ότι η μελλοντική ναυτική ισχύς θα αξιολογείται με βάση την ταχύτητα προσαρμογής, την αρθρωτή σχεδίαση των ωφέλιμων φορτίων, τη σύντηξη αισθητήρων, την αυτονομία και την ικανότητα ταυτόχρονης δράσης πάνω, στην και κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας ως ένα ενιαίο διασυνδεδεμένο σύστημα.
Το Sea Trident καθιστά το δίδαγμα ακόμη πιο σαφές.
Η «Θάλασσα των Drones» δεν αφορά πλέον μόνο ταχύπλοα γεμάτα εκρηκτικά που επιτίθενται τη νύχτα.
Αφορά πλέον υποβρύχια συστήματα μεγάλης εμβέλειας, ικανά να απειλήσουν κρίσιμες υποδομές, ναυτικές βάσεις, υποβρύχια και γραμμές ανεφοδιασμού από απρόβλεπτες κατευθύνσεις.
Ο παραδοσιακός στόλος σχεδιάστηκε γύρω από τις πλατφόρμες.
Ο στόλος του μέλλοντος θα σχεδιάζεται γύρω από τα αποτελέσματα που μπορούν να παράγουν τα ωφέλιμα φορτία και τα διασυνδεδεμένα αυτόνομα συστήματα.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον στη διεθνή ναυτική κοινότητα είναι απλό:
Συνεχίζουμε να κατασκευάζουμε στόχους του 20ού αιώνα για να αντιμετωπίσουν τα σμήνη του 21ου αιώνα ή θα αρχίσουμε επιτέλους να σχεδιάζουμε στόλους που μπορούν πραγματικά να επιβιώσουν στη νέα «Θάλασσα των Drones»;
