Οι αμερικανικές κυρώσεις σε τουρκική τράπεζα για συναλλαγές υπέρ του Ιράν προκάλεσαν σφοδρές αντιδράσεις στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, με τον Μάικ Λι να θέτει ακόμη και ζήτημα παραμονής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ
Νέα ένταση προκαλείται στις σχέσεις Ουάσινγκτον και Άγκυρας μετά την απόφαση του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών να επιβάλει κυρώσεις στην τουρκική επενδυτική τράπεζα Golden Global Yatırım Bankası και σε δύο θυγατρικές της.
Η υπόθεση έχει ήδη ξεπεράσει τα όρια μιας οικονομικής διαφοράς. Οι κατηγορίες για διασύνδεση του τουρκικού χρηματοπιστωτικού ιδρύματος με δίκτυα που εξυπηρετούν το Ιράν έδωσαν την αφορμή σε Ρεπουμπλικανούς γερουσιαστές να αμφισβητήσουν δημόσια τη στάση της Τουρκίας απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη θέση της μέσα στο ΝΑΤΟ.
Ο γερουσιαστής της Φλόριντα Ρικ Σκοτ χρησιμοποίησε ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, δηλώνοντας ότι «η Τουρκία δεν είναι φίλη μας». Κατηγόρησε την Άγκυρα ότι διατηρεί σχέσεις με δυνάμεις και οργανώσεις που στρέφονται εναντίον των αμερικανικών συμφερόντων, συνδέοντας την τοποθέτησή του με τις κυρώσεις που ανακοινώθηκαν στις 4 Σεπτεμβρίου 2026.
Στην ίδια συζήτηση παρενέβη ο γερουσιαστής της Γιούτα Μάικ Λι, ο οποίος υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα έπρεπε να υποχρεωθούν να πολεμήσουν για την Τουρκία. Προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, επαναφέροντας τη δική του θέση υπέρ της αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ.
Οι δηλώσεις των δύο γερουσιαστών δεν αποτελούν επίσημη θέση της αμερικανικής κυβέρνησης ή συνολικά του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Αποκαλύπτουν, όμως, το βάθος της δυσπιστίας που έχει δημιουργηθεί σε ένα τμήμα του αμερικανικού πολιτικού κόσμου απέναντι στην κυβέρνηση Ερντογάν.
Οι βαριές κατηγορίες του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, η Golden Global Bank φέρεται να αποτελούσε κρίσιμο κρίκο σε ένα χρηματοπιστωτικό δίκτυο που επέτρεπε στο Ιράν να μεταφέρει στο εξωτερικό έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου.
Οι αμερικανικές Αρχές υποστηρίζουν ότι τα χρήματα μεταφέρονταν από την Κίνα στην Τουρκία και στη συνέχεια μετατρέπονταν σε μετρητά και χρυσό μέσω συνεργαζόμενων ανταλλακτηρίων. Κατά την Ουάσινγκτον, με αυτόν τον τρόπο το Ιράν αποκτούσε πρόσβαση σε κεφάλαια τα οποία μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν παρά τις διεθνείς κυρώσεις.
Το Υπουργείο Οικονομικών αναφέρει επίσης ότι η τουρκική τράπεζα είχε προσφερθεί να παρέχει υπηρεσίες ανταποκρίτριας τραπεζικής σε ιρανικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Οι συναλλαγές φέρεται να πραγματοποιούνταν μέσω λογαριασμών που ελέγχονταν από τη Δύναμη Κουντς των Φρουρών της Επανάστασης και από συνδεδεμένα πρόσωπα και επιχειρήσεις.
Η Δύναμη Κουντς είναι ο κλάδος των Φρουρών της Επανάστασης που είναι υπεύθυνος για επιχειρήσεις εκτός Ιράν και για τη στήριξη οργανώσεων που δραστηριοποιούνται σε χώρες της Μέσης Ανατολής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χαρακτηρίσει τους Φρουρούς της Επανάστασης ξένη τρομοκρατική οργάνωση.
Στις κυρώσεις εντάχθηκαν και οι δύο θυγατρικές Golden Global Varlık Kiralama και Golden Global Portföy Yönetimi. Τα περιουσιακά στοιχεία των συγκεκριμένων εταιρειών που βρίσκονται στις Ηνωμένες Πολιτείες ή ελέγχονται από Αμερικανούς πολίτες και επιχειρήσεις δεσμεύονται. Παράλληλα, η ένταξή τους στον κατάλογο της OFAC περιορίζει δραστικά την πρόσβασή τους στο αμερικανικό και διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η Golden Global Bank απέρριψε τις κατηγορίες, δηλώνοντας ότι συμμορφώνεται με τους τραπεζικούς κανονισμούς και ότι τα πρόσωπα και οι εταιρείες που αναφέρονται στην αμερικανική απόφαση δεν ήταν πελάτες της. Η τράπεζα ανακοίνωσε επίσης ότι θα ασκήσει τα νόμιμα δικαιώματά της κατά των ισχυρισμών.
Γιατί η υπόθεση είναι σοβαρή για την Τουρκία
Η σημασία της απόφασης δεν περιορίζεται στο μέγεθος της συγκεκριμένης τράπεζας. Πρόκειται για χρηματοπιστωτικό ίδρυμα χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ που βρίσκεται στο στόχαστρο της Ουάσινγκτον για φερόμενη διευκόλυνση συναλλαγών συνδεδεμένων με το Ιράν.
Η εξέλιξη δημιουργεί ανησυχία και για άλλες τράπεζες ή επιχειρήσεις που συνεργάζονται με την Golden Global. Οι οικονομικές κυρώσεις των ΗΠΑ έχουν συχνά συνέπειες πολύ πέρα από τα αμερικανικά σύνορα, καθώς διεθνή ιδρύματα αποφεύγουν τη συνεργασία με εταιρείες που βρίσκονται στη μαύρη λίστα της OFAC, φοβούμενα δευτερογενείς κυρώσεις ή αποκλεισμό από συναλλαγές σε δολάρια.
Παράλληλα, η υπόθεση ξυπνά μνήμες από τη μακροχρόνια δικαστική διαμάχη γύρω από την κρατική τουρκική Halkbank, η οποία κατηγορήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες ότι βοήθησε το Ιράν να παρακάμψει τις αμερικανικές κυρώσεις και να διακινήσει δισεκατομμύρια δολάρια μέσω πολύπλοκων συναλλαγών.
Η επανεμφάνιση μιας τουρκικής τράπεζας σε υπόθεση που αφορά τα οικονομικά δίκτυα του Ιράν ενισχύει στην Ουάσινγκτον την άποψη ότι η Άγκυρα επιδιώκει να απολαμβάνει τα οφέλη της συμμετοχής της στη δυτική συμμαχία, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί οικονομικές και πολιτικές γέφυρες με χώρες που θεωρούνται αντίπαλοι των Ηνωμένων Πολιτειών.
Από τους S-400 στη Χαμάς και το Ιράν
Η δυσπιστία απέναντι στην Τουρκία δεν δημιουργήθηκε τώρα. Η αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 οδήγησε στον αποκλεισμό της χώρας από το πρόγραμμα των μαχητικών F-35 και στην επιβολή αμερικανικών κυρώσεων.Την ίδια ώρα, η στενή σχέση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τη Χαμάς, η φιλοξενία στελεχών της οργάνωσης στην Τουρκία, η επιθετική ρητορική κατά του Ισραήλ και οι σχέσεις της Άγκυρας με την Τεχεράνη προκαλούν αυξανόμενη δυσφορία στο Κογκρέσο.
Σε αυτά προστίθενται οι τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, η συνεχιζόμενη κατοχή μεγάλου τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας και οι απειλές κατά της Ελλάδας. Τα ζητήματα αυτά απασχολούν εδώ και χρόνια Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικανούς βουλευτές, ιδιαίτερα όσους συμμετέχουν στις κοινοβουλευτικές ομάδες για τα ελληνικά, κυπριακά και ισραηλινά θέματα.
Η συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ στην άμυνα, στην ενέργεια και στη θαλάσσια ασφάλεια έχει παράλληλα δημιουργήσει για τις Ηνωμένες Πολιτείες ένα διαφορετικό περιφερειακό σχήμα σταθερότητας. Η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε σημαντικό αμυντικό και ενεργειακό εταίρο, γεγονός που περιορίζει σταδιακά την παλαιότερη αντίληψη ότι η Τουρκία είναι απολύτως αναντικατάστατη για την αμερικανική στρατηγική.
Τι πραγματικά προβλέπει το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ
Η δήλωση του Μάικ Λι ότι οι ΗΠΑ θα ήταν υποχρεωμένες να πολεμήσουν για την Τουρκία χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Το Άρθρο 5 προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Δεν υποχρεώνει, όμως, αυτομάτως κάθε σύμμαχο να κηρύξει πόλεμο ή να στείλει στρατεύματα.
Κάθε χώρα αποφασίζει ποια ενέργεια θεωρεί αναγκαία για να βοηθήσει το κράτος που δέχθηκε την επίθεση. Η βοήθεια μπορεί να περιλαμβάνει στρατιωτική δράση, αλλά μπορεί επίσης να λάβει διπλωματική, οικονομική, πληροφοριακή ή άλλη μορφή.
Επομένως, η τοποθέτηση του Λι έχει κυρίως πολιτικό χαρακτήρα. Εκφράζει την αντίθεσή του στην ανάληψη αμερικανικών υποχρεώσεων υπέρ μιας κυβέρνησης την οποία δεν θεωρεί αξιόπιστη, αλλά δεν αποδίδει με απόλυτη νομική ακρίβεια τον τρόπο λειτουργίας του Άρθρου 5.
Δεν πρόκειται ακόμη για αποχώρηση της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ
Παρά τη σφοδρότητα των δηλώσεων, δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή επίσημη διαδικασία αποβολής της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ. Η ιδρυτική Συνθήκη προβλέπει τον τρόπο με τον οποίο ένα κράτος μπορεί να αποχωρήσει, αλλά δεν περιλαμβάνει σαφή μηχανισμό αποβολής ενός μέλους.
Οι φωνές των Σκοτ και Λι έχουν, ωστόσο, ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Δείχνουν ότι η συζήτηση έχει μετακινηθεί από την κριτική σε επιμέρους αποφάσεις του Ερντογάν σε ένα πολύ πιο θεμελιώδες ερώτημα: εάν η σημερινή Τουρκία εξακολουθεί να μοιράζεται τις στρατηγικές προτεραιότητες και τις δεσμεύσεις των δυτικών συμμάχων της.
Ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς την Άγκυρα
Η επιβολή κυρώσεων σε μια τουρκική τράπεζα δεν ισοδυναμεί με κυρώσεις κατά του τουρκικού κράτους. Δεν αποτελεί επίσης απόδειξη ότι ολόκληρο το τραπεζικό σύστημα ή η κυβέρνηση της Τουρκίας συμμετείχαν στις συναλλαγές που περιγράφουν οι αμερικανικές Αρχές.
Αποτελεί, όμως, ένα εξαιρετικά σοβαρό πολιτικό μήνυμα. Η Ουάσινγκτον δηλώνει ότι είναι έτοιμη να πλήξει οικονομικά δίκτυα ακόμη και μέσα σε συμμαχικές χώρες, όταν θεωρεί ότι αυτά εξυπηρετούν το Ιράν και τη Δύναμη Κουντς.
Για την Τουρκία, το πρόβλημα δεν είναι πλέον μία ακόμη διαφωνία με το Κογκρέσο. Είναι η σταδιακή εδραίωση της πεποίθησης ότι η Άγκυρα χρησιμοποιεί τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ ως ασπίδα, ενώ ταυτόχρονα συνεργάζεται με τη Ρωσία, το Ιράν και οργανώσεις που η Δύση θεωρεί απειλή.
Η φράση του Ρικ Σκοτ, «η Τουρκία δεν είναι φίλη μας», δεν αλλάζει από μόνη της την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Δείχνει, όμως, πόσο βαθιά έχει φτάσει η κρίση εμπιστοσύνης στην Ουάσινγκτον. Και αυτή η κρίση θα επηρεάσει τις επόμενες αποφάσεις για τα F-35, τους εξοπλισμούς, τις κυρώσεις και τον μελλοντικό ρόλο της Τουρκίας μέσα στη δυτική συμμαχία.
Πηγές – Ιστοσελίδες
Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ – Κυρώσεις κατά της Golden Global Bank
OFAC – Επίσημη καταχώριση των τουρκικών εταιρειών στον κατάλογο κυρώσεων
NATO – Συλλογική άμυνα και Άρθρο 5
Associated Press – Οι κυρώσεις κατά της τουρκικής τράπεζας
Reuters – Η απόφαση των ΗΠΑ και οι κατηγορίες για τις συναλλαγές με το Ιράν
https://www.youtube.com/watch?v=AhmAFoBOXD4
Πηγη Βιντεο Al Jazeera English
πηγη Φωτογραφιας Greek news fl
