Στην Ολλανδία, άνθρωποι με σοβαρή άνοια ζουν σε μια ασφαλή γειτονιά με σπίτια, δρόμους, πλατείες, καφέ και καταστήματα — ένα πρότυπο που μας υποχρεώνει να αναρωτηθούμε πόσο πραγματικά ευρωπαϊκή είναι η Ελλάδα
Υπάρχουν κοινωνίες που μετρούν την πρόοδό τους με ουρανοξύστες, αυτοκινητοδρόμους και οικονομικούς δείκτες. Υπάρχουν όμως και κοινωνίες που μετρούν τον πολιτισμό τους από τον τρόπο με τον οποίο φροντίζουν τους πιο ευάλωτους ανθρώπους τους.
Στην πόλη Βέεσπ της Ολλανδίας, κοντά στο Άμστερνταμ, βρίσκεται το De Hogeweyk. Από την πρώτη ματιά μοιάζει με μια συνηθισμένη, όμορφα οργανωμένη γειτονιά. Έχει σπίτια, δρόμους, αυλές, πλατείες, εστιατόριο, καφέ, σούπερ μάρκετ, θέατρο, κομμωτήριο και χώρους κοινωνικών δραστηριοτήτων.
Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για μια εξειδικευμένη κοινότητα κατοικίας και φροντίδας ανθρώπων με σοβαρή άνοια.
Το De Hogeweyk ολοκληρώθηκε το 2009, έπειτα από μια προσπάθεια αλλαγής του παραδοσιακού μοντέλου περίθαλψης που είχε αρχίσει ήδη από το 1993. Σήμερα διαθέτει 27 σπίτια, στα οποία κατοικούν συνολικά περίπου 188 άνθρωποι. Σε κάθε σπίτι ζουν έξι ή επτά ένοικοι, με κοινές συνήθειες και παρόμοιο τρόπο ζωής.
Δεν υπάρχουν ψυχροί νοσοκομειακοί διάδρομοι, απρόσωποι θάλαμοι και μια καθημερινότητα χτισμένη αποκλειστικά γύρω από την ασθένεια. Οι κάτοικοι μπορούν να περπατούν, να επισκέπτονται το σούπερ μάρκετ, να πίνουν έναν καφέ, να συμμετέχουν σε δραστηριότητες ή να κάθονται σε μια πλατεία. Κυκλοφορούν ελεύθερα μέσα σε έναν προσεκτικά σχεδιασμένο και προστατευμένο χώρο.
Η ασφάλεια υπάρχει, αλλά δεν επιβάλλεται με τρόπο που να θυμίζει εγκλεισμό.
Η μονάδα λειτουργεί με περίπου 200 εργαζομένους πλήρους απασχόλησης και διαθέτει νοσηλευτές, γιατρούς, ψυχολόγους, φυσιοθεραπευτές, κοινωνικούς λειτουργούς και άλλους επαγγελματίες. Η εξειδικευμένη φροντίδα παρέχεται όλο το εικοσιτετράωρο, αλλά οργανώνεται όσο γίνεται πιο διακριτικά, ώστε να μη διακόπτει τη φυσιολογική καθημερινότητα των κατοίκων.
Εδώ χρειάζεται να διορθωθεί και ένας διαδεδομένος μύθος. Οι εργαζόμενοι δεν είναι ηθοποιοί που προσποιούνται τους πωλητές ή τους γείτονες. Το De Hogeweyk δεν είναι ένα ψεύτικο χωριό και οι άνθρωποι με άνοια δεν συμμετέχουν σε κάποια σκηνοθετημένη πραγματικότητα. Το εστιατόριο, το σούπερ μάρκετ, το θέατρο και οι υπόλοιπες υπηρεσίες λειτουργούν πραγματικά. Οι άνθρωποι που εργάζονται εκεί ασκούν κανονικά το επάγγελμά τους, έχοντας παράλληλα την εκπαίδευση να υποστηρίζουν τους κατοίκους όταν χρειάζεται.
Αυτή είναι και η ουσία του ολλανδικού προτύπου: η άνοια δεν καταργεί την ανθρώπινη ιδιότητα. Ο άνθρωπος δεν μετατρέπεται σε έναν αριθμό δωματίου, σε έναν ιατρικό φάκελο ή σε ένα σώμα που πρέπει απλώς να τραφεί και να λάβει τα φάρμακά του.
Εξακολουθεί να έχει ανάγκη από επιλογές, κίνηση, κοινωνική επαφή, οικειότητα και αξιοπρέπεια.
Το De Hogeweyk δεν είναι ένας παράδεισος χωρίς προβλήματα. Η δημιουργία και η λειτουργία μιας τέτοιας κοινότητας απαιτούν χρήματα, εξειδικευμένο προσωπικό, συνεχή επίβλεψη και μια ολόκληρη φιλοσοφία κοινωνικής φροντίδας. Η επιστημονική έρευνα για τα λεγόμενα «χωριά άνοιας» συνεχίζεται και οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χρειάζονται περισσότερες συγκριτικές μελέτες για την ακριβή αξιολόγηση όλων των αποτελεσμάτων τους.
Το σημαντικότερο, όμως, βρίσκεται ήδη μπροστά στα μάτια μας: μια κοινωνία τόλμησε να αναρωτηθεί όχι μόνο πώς θα κρατήσει ασφαλείς τους ανθρώπους με άνοια, αλλά και πώς θα τους επιτρέψει να συνεχίσουν να ζουν.
Και εδώ αρχίζει η δύσκολη σύγκριση με την Ελλάδα.
Η χώρα μας συμπληρώνει το 2026 σαράντα πέντε χρόνια συμμετοχής στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Παρ’ όλα αυτά, αντί να συγκρίνουμε τις κοινωνικές δομές, τα νοσοκομεία, την παιδεία και τη φροντίδα των ηλικιωμένων μας με τα καλύτερα ευρωπαϊκά πρότυπα, συχνά επιλέγουμε τη βολική σύγκριση με χώρες που θεωρούμε ότι βρίσκονται πίσω μας.
Ακούμε συνεχώς ότι «είμαστε καλύτερα από την Τουρκία» ή ότι «δεν είμαστε σαν τη Βουλγαρία». Ακόμη και αν δεχθούμε αυτές τις συγκρίσεις, τι ακριβώς αποδεικνύουν; Ότι πρέπει να είμαστε ευχαριστημένοι επειδή δεν βρισκόμαστε στην τελευταία θέση;
Η Ελλάδα δεν πρέπει να αναζητά χαμηλότερα μέτρα σύγκρισης για να αισθανθεί επιτυχημένη. Είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 1981. Τα πρότυπά της πρέπει να είναι οι χώρες που οικοδομούν καλύτερα νοσοκομεία, ισχυρότερες κοινωνικές υπηρεσίες και πιο ανθρώπινες δομές φροντίδας.
Σύμφωνα με την έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τη μακροχρόνια φροντίδα στην Ελλάδα, περίπου 214.000 άνθρωποι στη χώρα εκτιμάται ότι ζουν με άνοια. Την ίδια στιγμή, η πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας παραμένει περιορισμένη και μεγάλο μέρος του βάρους εξακολουθεί να πέφτει στις οικογένειες.
Πίσω από κάθε άνθρωπο με άνοια υπάρχει συνήθως μια οικογένεια που αγωνιά, εξαντλείται, ξενυχτά και προσπαθεί να καλύψει μόνη της κενά που θα έπρεπε να καλύπτει ένα οργανωμένο κράτος.
Το De Hogeweyk δεν μας δείχνει απλώς πώς μπορεί να κατασκευαστεί μια διαφορετική μονάδα φροντίδας. Μας δείχνει πώς μια κοινωνία αντιλαμβάνεται την αξία του ανθρώπου όταν εκείνος δεν μπορεί πλέον να υπερασπιστεί μόνος του τα δικαιώματά του.
Η πραγματική ανάπτυξη δεν αποδεικνύεται με λόγια, ούτε με εθνικές συγκρίσεις που χαϊδεύουν τον εγωισμό μας. Αποδεικνύεται στις κοινωνικές δομές, στην καθημερινότητα του ηλικιωμένου, στην υποστήριξη της οικογένειας και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο άνθρωπος όταν αρρωσταίνει και γίνεται ευάλωτος.
Πόσους αιώνες μπροστά μπορεί να βρίσκεται μια κοινωνία; Τόσους όσους χρειάζονται για να καταλάβει ότι ο ασθενής με άνοια δεν χρειάζεται μόνο επιτήρηση. Χρειάζεται ζωή, ελευθερία, ασφάλεια και αξιοπρέπεια.
Γιατί τελικά ισχύει κάτι πολύ απλό:
Δείξε μου τα πρότυπά σου, να σου πω μέχρι πού μπορείς να φτάσεις.
Πηγές
βίντεο πηγη
The “dementia village” that’s redefining elder care – TED
photo https://hogeweyk.dementiavillage.com/
