Οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα, η ανάγκη του Ριάντ για πληροφορίες και αεράμυνα, οι παρασκηνιακές επαφές υπό την αιγίδα των ΗΠΑ και το πυρηνικό «χαρτί» της Ουάσιγκτον δημιουργούν νέες συνθήκες. Η συνεργασία όμως δεν σημαίνει ακόμη ομαλοποίηση σχέσεων.
Η αιφνίδια ενίσχυση των Χούθι στην Υεμένη δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα για τη Σαουδική Αραβία. Μέσα σε λίγες ημέρες, οι υποστηριζόμενες από το Ιράν δυνάμεις κατέλαβαν στρατηγικές περιοχές στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας, πλησίασαν ακόμη περισσότερο το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και ενέτειναν τις επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών στόχων και ενεργειακών υποδομών. Το Reuters περιγράφει την εξέλιξη ως σοβαρό πλήγμα για το Ριάντ, το οποίο βρέθηκε αντιμέτωπο με αποτυχίες πληροφοριών και με έναν αντίπαλο πολύ ισχυρότερο απ’ όσο είχε υπολογίσει.
Η Σαουδική Αραβία ζήτησε ήδη βοήθεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν συναντήθηκε με τον επικεφαλής της αμερικανικής CENTCOM, ναύαρχο Brad Cooper, ενώ σύμφωνα με το Reuters το Ριάντ είχε ζητήσει από τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ άμεση αμερικανική στρατιωτική παρέμβαση κατά των Χούθι. Η Ουάσιγκτον δεν συμφώνησε σε αμερικανικά πλήγματα, αλλά δεσμεύθηκε να παρέχει πληροφορίες και βοήθεια στον εντοπισμό στόχων.
Το παρασκήνιο με το Ισραήλ
Εδώ αρχίζει το περισσότερο ενδιαφέρον γεωπολιτικό κομμάτι της υπόθεσης.
Ισραηλινά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η CENTCOM έχει αναλάβει να διευκολύνει επαφές ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ σχετικά με τους Χούθι. Σύμφωνα με το Israel Hayom, όπως το μετέφερε το Times of Israel, στόχος είναι η αξιοποίηση ισραηλινών πληροφοριών που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τη σαουδαραβική άμυνα. Οι πληροφορίες αποδίδονται σε ανώνυμες διπλωματικές και στρατιωτικές πηγές και δεν έχουν επιβεβαιωθεί δημόσια από τις δύο κυβερνήσεις.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι η Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ δεν έχουν επίσημες διπλωματικές σχέσεις.
Παρά ταύτα, η συνεργασία σε θέματα ασφαλείας φαίνεται να αναπτύσσεται πίσω από κλειστές πόρτες.
Ένα ακόμη στοιχείο ήρθε στο φως στις 15 Σεπτεμβρίου: κορυφαίοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι από τις ΗΠΑ, το Ισραήλ, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Κατάρ, την Ιορδανία και την Αίγυπτο συμμετείχαν σε ιδιωτική συνάντηση στη Γερμανία για τον πόλεμο με το Ιράν και την περιφερειακή ασφάλεια. Η συνάντηση οργανώθηκε από τον διοικητή της CENTCOM και η πραγματοποίησή της επιβεβαιώθηκε από την αμερικανική διοίκηση στο Axios.
Δεν σημαίνει ότι δημιουργήθηκε επίσημη συμμαχία.
Δείχνει όμως ότι στρατιωτικοί εκπρόσωποι κρατών που δημόσια διατηρούν πολύ διαφορετικές σχέσεις με το Ισραήλ μπορούν πλέον να βρίσκονται στο ίδιο τραπέζι όταν πρόκειται για το Ιράν, τους Χούθι, τους πυραύλους και την αεράμυνα.
Οι Χούθι αλλάζουν το παιχνίδι
Η δύναμη των Χούθι δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπιστεί ως ένα περιορισμένο πρόβλημα της Υεμένης.
Το Associated Press επισημαίνει ότι, παρά πολυετείς επιχειρήσεις εναντίον τους από τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και το Ισραήλ, οι Χούθι έχουν ενισχυθεί σημαντικά. Διαθέτουν πυραύλους και drones, επωφελούνται από το δύσβατο έδαφος της Υεμένης και λαμβάνουν, σύμφωνα με δυτικές και περιφερειακές πηγές, τεχνική και στρατιωτική υποστήριξη από το Ιράν.
Η πρόσφατη προέλασή τους προς την Ερυθρά Θάλασσα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αυξάνει την πίεση στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα στον κόσμο. Την ίδια στιγμή, η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ παραμένει περιορισμένη εξαιτίας του ευρύτερου πολέμου με το Ιράν. Η συνδυασμένη πίεση στα δύο περάσματα έχει άμεσες συνέπειες για το πετρέλαιο και τις διεθνείς μεταφορές.
Για το Ριάντ λοιπόν το πρόβλημα είναι υπαρξιακά στρατηγικό: πρέπει να προστατεύσει τις πόλεις του, τις εγκαταστάσεις πετρελαίου και τις θαλάσσιες εξαγωγές του.
Σε αυτό το σημείο, η τεχνογνωσία του Ισραήλ στην αεράμυνα, στις πληροφορίες και στην αντιμετώπιση πυραύλων και drones αποκτά αυξημένη αξία.
Το πυρηνικό χαρτί της Ουάσιγκτον
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο επίπεδο: η πολιτική των ΗΠΑ.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει υπογράψει συμφωνία πολιτικής πυρηνικής συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία, η οποία έχει ήδη σταλεί στο Κογκρέσο για εξέταση. Ο Πρόεδρος Τραμπ έχει δηλώσει δημόσια ότι δεν θέλει να προχωρήσει η συμφωνία εάν το Ριάντ δεν εξομαλύνει τις σχέσεις του με το Ισραήλ και δεν ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: σύμφωνα με το Reuters, η προϋπόθεση της αναγνώρισης του Ισραήλ δεν εμφανίζεται ρητά στο κείμενο της πυρηνικής συμφωνίας που βρίσκεται ενώπιον του Κογκρέσου, παρότι ο Τραμπ την έχει παρουσιάσει δημόσια ως όρο της αμερικανικής πολιτικής.
Παράλληλα, η συμφωνία έχει προκαλέσει αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον. Γερουσιαστές και βουλευτές ζητούν περισσότερη διαφάνεια, ιδιαίτερα επειδή υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με τον εμπλουτισμό ουρανίου και την επανεπεξεργασία πυρηνικών αποβλήτων.
Έτσι διαμορφώνεται μια εξαιρετικά σύνθετη διαπραγμάτευση: η Σαουδική Αραβία θέλει αμερικανική τεχνολογία και εγγυήσεις ασφαλείας, οι ΗΠΑ επιδιώκουν στενότερη περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας και ο Τραμπ θέλει να συνδέσει το πυρηνικό πρόγραμμα με την εξομάλυνση Σαουδικής Αραβίας–Ισραήλ.
Είναι όμως πράγματι το Ριάντ έτοιμο να αναγνωρίσει το Ισραήλ;
Εδώ τα στοιχεία απαιτούν προσοχή.
Παρά τη στρατιωτική ανάγκη και τις αναφορές για παρασκηνιακή συνεργασία, δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις ότι η Σαουδική Αραβία εγκαταλείπει τον επίσημο όρο που έχει θέσει για πρόοδο προς παλαιστινιακό κράτος.
Σαουδαραβική πηγή που μίλησε στο ισραηλινό Kan απέρριψε μάλιστα την εκτίμηση ότι πιθανή ισραηλινή βοήθεια εναντίον των Χούθι θα οδηγούσε αυτομάτως σε ομαλοποίηση σχέσεων.
Η ίδια η σαουδαραβική διπλωματία εξακολουθεί να υποστηρίζει δημόσια τη λύση των δύο κρατών και να αντιτίθεται σε ισραηλινές κινήσεις στη Δυτική Όχθη που, κατά την άποψη του Ριάντ, υπονομεύουν την προοπτική παλαιστινιακού κράτους.
Επομένως, η διατύπωση ότι οι Χούθι «ρίχνουν τη Σαουδική Αραβία στην αγκαλιά του Ισραήλ» αποτελεί γεωπολιτική ερμηνεία, όχι ακόμη διαπιστωμένο διπλωματικό αποτέλεσμα.
Και η Τουρκία;
Το άρθρο του Geopolitico και η ανάλυση του Σταύρου Καλεντερίδη θέτουν επίσης το ερώτημα αν η σημερινή κρίση περιορίζει τον ρόλο της Τουρκίας ως δυνητικού παρόχου ασφάλειας προς τη Σαουδική Αραβία.
Τα διαθέσιμα διεθνή ρεπορτάζ δείχνουν ότι το Ριάντ αναζητεί βοήθεια από πολλές κατευθύνσεις και όχι μόνο από το Ισραήλ: από τις ΗΠΑ, τη Βρετανία, τη Γαλλία, την Αίγυπτο και το Πακιστάν, ενώ απευθύνθηκε ακόμη και στην Κίνα ώστε το Πεκίνο να πιέσει το Ιράν να συγκρατήσει τους Χούθι.
Άρα δεν τεκμηριώνεται ακόμη ότι η Σαουδική Αραβία έχει κάνει μια οριστική γεωπολιτική επιλογή «Ισραήλ αντί Τουρκίας».
Εκείνο που τεκμηριώνεται είναι ότι η κρίση δοκιμάζει στην πράξη ποιοι εταίροι μπορούν να προσφέρουν στο Ριάντ πληροφορίες, αντιαεροπορική προστασία και πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες όταν η απειλή βρίσκεται ήδη στα σύνορά του.
Μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας;
Ίσως αυτή να είναι και η σημαντικότερη εξέλιξη.
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ ξεκίνησαν ως διπλωματική διαδικασία. Η σημερινή κρίση όμως δείχνει ότι πίσω από τις επίσημες σχέσεις αναπτύσσεται παράλληλα ένα δίκτυο στρατιωτικού συντονισμού με αμερικανικό κέντρο βάρους.
Η CENTCOM έχει ήδη δημιουργήσει περιφερειακούς μηχανισμούς ανταλλαγής πληροφοριών και συντονισμού αεράμυνας με αραβικά κράτη. Τον Ιούλιο συγκέντρωσε στο Μπαχρέιν στρατιωτικούς αξιωματούχους 12 χωρών για θέματα περιφερειακής ασφάλειας και ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Τώρα το Ισραήλ φαίνεται να συμμετέχει όλο και περισσότερο στην ίδια εξίσωση.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν αυτό θα καταλήξει σε πλήρη διπλωματική αναγνώριση μεταξύ Ριάντ και Τελ Αβίβ.
Γνωρίζουμε όμως ότι η πραγματικότητα της ασφάλειας μπορεί να δημιουργεί συνεργασίες πολύ πριν οι κυβερνήσεις είναι έτοιμες να τις ανακοινώσουν δημόσια.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγάλη αλλαγή που προκαλούν σήμερα οι Χούθι: δεν μετακινούν μόνο τις γραμμές του μετώπου στην Υεμένη. Αναγκάζουν τις χώρες της Μέσης Ανατολής να επανεξετάσουν ποιον θεωρούν αντίπαλο, ποιον εταίρο και από ποιον περιμένουν προστασία όταν αρχίζουν να πέφτουν οι πύραυλοι.
Πηγές: Reuters, Associated Press, Axios, U.S. Central Command, Saudi Press Agency, Times of Israel και, ως αφετηρία της ανάλυσης, Geopolitico.
https://www.youtube.com/watch?v=gXFCqBiNSVI
photo made by Canva, https://pixabay.com
