Η ΑΠΟΙΚΙΑΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΛΛΑΝΔΙΑΣ – ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΕΣ, ΣΦΑΓΕΣ, ΒΑΣΑΝΙΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΔΟΥΛΕΜΠΟΡΙΟ
Η αποικιακή ιστορία της Ολλανδίας είναι γεμάτη από συστηματικά εγκλήματα πολέμου, γενοκτονίες, σφαγές αμάχων και απάνθρωπα βασανιστήρια, τα οποία διαπράχθηκαν για την εδραίωση των εμπορικών μονοπωλίων και της πολιτικής κυριαρχίας.
Τα σημαντικότερα και πιο αιματηρά εγκλήματα των Ολλανδών ανά τον κόσμο περιλαμβάνουν:
Η Γενοκτονία στα Νησιά Μπάντα (Ινδονησία, 1621)
Ολλανδοί της Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών (VOC), υπό τον Κυβερνήτη Γιαν Πίτερσον Κουν, ήθελαν το απόλυτο μονοπώλιο του μοσχοκάρυδου.
Όταν οι ντόπιοι αρνήθηκαν να σταματήσουν το εμπόριο με άλλες χώρες, οι Ολλανδοί εισέβαλαν, έσφαξαν και εκτόπισαν σχεδόν ολόκληρο τον πληθυσμό (περίπου 15.000 ανθρώπους). Όσοι επέζησαν υποδουλώθηκαν, ενώ ο Κουν χρησιμοποίησε Ιάπωνες μισθοφόρους για να αποκεφαλίσει τους ηγέτες του νησιού.
Η Σφαγή της Μπατάβια (Τζακάρτα, 1740)
Το Έγκλημα: Μετά από εντάσεις και φήμες για εξέγερση των Κινέζων μεταναστών εργατών, οι ολλανδικές αποικιακές αρχές και ο τοπικός πληθυσμός εξαπέλυσαν ένα τριήμερο πογκρόμ.
Περισσότεροι από 10.000 Κινέζοι σφαγιάστηκαν μέσα στα σπίτια τους ή στον δρόμο. Ακόμα και οι ασθενείς κινεζικής καταγωγής στα νοσοκομεία εκτελέστηκαν.
Ο Πόλεμος του Ατσέ (Ινδονησία, 1873–1904)
Στην προσπάθειά τους να υποτάξουν το Σουλτανάτο του Ατσέ στη Σουμάτρα, οι Ολλανδοί εφάρμοσαν την πολιτική της «καμένης γης».
Κατέστρεψαν ολοσχερώς εκατοντάδες χωριά, έκαψαν σοδειές και έσφαξαν αμάχους. Εκτιμάται ότι 60.000 έως 70.000 κάτοικοι του Ατσέ έχασαν τη ζωή τους, οι περισσότεροι από λιμό, ασθένειες και μαζικές εκτελέσεις από τον ολλανδικό στρατό.
Οι Σφαγές της Αποικίας του Ακρωτηρίου (Νότια Αφρική, 17ος–18ος αιώνας)
Οι Ολλανδοί έποικοι (Μπορς) κατέλαβαν τα εδάφη των ιθαγενών πληθυσμών (Khoikhoi και San).
Όσοι ντόπιοι αντιστάθηκαν εξοντώθηκαν με οργανωμένα «αποσπάσματα καταδίωξης» (commando raids). Οι San αντιμετωπίστηκαν ως «παράσιτα» και εξοντώθηκαν σχεδόν ολοσχερώς, ενώ οι Khoikhoi έχασαν τη γη τους και μετατράπηκαν σε δούλους.
Τα Εγκλήματα Πολέμου κατά την Ινδονησιακή Ανεξαρτησία (1945–1949)
Πρόκειται για την πιο σύγχρονη μαύρη σελίδα, για την οποία η ολλανδική κυβέρνηση ζήτησε επίσημα συγγνώμη μετά από μεγάλη ιστορική έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2022.
Η Σφαγή στο Ραβαγκέντε (1947): Ο ολλανδικός στρατός περικύκλωσε το χωριό Ραβαγκέντε (σήμερα Μπαλαμάνι) ψάχνοντας για έναν αντάρτη. Όταν οι χωρικοί αρνήθηκαν να μιλήσουν, οι στρατιώτες εκτέλεσαν εν ψυχρώ 431 άνδρες και αγόρια.
Οι Εκκαθαρίσεις του Ρέιμοντ Βέστερλινγκ (Νότια Σουλαουέζι): Ο Ολλανδός αξιωματικός των ειδικών δυνάμεων εφάρμοσε τρομοκρατικές μεθόδους, προχωρώντας σε συνοπτικές εκτελέσεις χιλιάδων αμάχων και υπόπτων ως συμπαθούντων την ανεξαρτησία. Οι επίσημες ινδονησιακές πηγές κάνουν λόγο για έως και 40.000 νεκρούς, ενώ οι ολλανδικές για μερικές χιλιάδες.
Η επίσημη έρευνα του 2022 για τη συστηματική βία του ολλανδικού στρατού
Η έρευνα απέδειξε ότι ο ολλανδικός στρατός χρησιμοποιούσε συστηματικά απάνθρωπα βασανιστήρια (εικονικούς πνιγμούς, ξυλοδαρμούς, ηλεκτροσόκ) κατά των αιχμαλώτων, με την πλήρη ανοχή της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας της Χάγης.
ΟΛΛΑΝΔΟΙ ΔΟΥΛΕΜΠΟΡΟΙ
Οι Ολλανδοί δουλέμποροι διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο στο Διατλαντικό Δουλεμπόριο κατά την περίοδο της αποικιοκρατίας (17ος–19ος αιώνας), μεταφέροντας βίαια περισσότερους από 600.000 Αφρικανούς ως σκλάβους. Η δραστηριότητά τους αυτή αποτέλεσε θεμέλιο λίθο για την οικονομική άνθιση της Ολλανδικής Αυτοκρατορίας κατά τον λεγόμενο «Χρυσό Αιώνα» της.
Ιστορικό Πλαίσιο και Δράση
Το Μονοπώλιο των Εταιρειών: Το εμπόριο ανθρώπων διεξαγόταν κυρίως μέσω της Ολλανδικής Εταιρείας Δυτικών Ινδιών (WIC). Κατά τις δεκαετίες του 1640 και 1650, οι Ολλανδοί κατάφεραν να σπάσουν την πορτογαλική κυριαρχία σε περιοχές της Ασίας και του Ατλαντικού, κυριαρχώντας στο αφρικανικό δουλεμπόριο.
Το Τριγωνικό Εμπόριο: Τα ολλανδικά πλοία μετέφεραν βιομηχανικά προϊόντα από την Ευρώπη στην Αφρική, όπου τα αντάλλασσαν με αιχμαλώτους από τοπικούς φύλαρχους. Στη συνέχεια, οι σκλάβοι μεταφέρονταν υπό άθλιες συνθήκες στην Αμερική και την Καραϊβική (όπως στο Σουρινάμ και το Κουρασάο) για να εργαστούν σε φυτείες ζάχαρης, καπνού και καφέ.
Οικονομικό Κέρδος: Υπολογίζεται ότι η δυναστεία της Οράγγης (ο ολλανδικός βασιλικός οίκος) αποκόμισε έσοδα που αγγίζουν τα 500 εκατομμύρια ευρώ σε σημερινή αξία από την αποικιακή εκμετάλλευση και το δουλεμπόριο.
Κατάργηση και Σύγχρονες Εξελίξεις
Η Ολλανδία κατήργησε επίσημα τη δουλεία στις αποικίες της την 1η Ιουλίου 1863, όντας μία από τις τελευταίες ευρωπαϊκές χώρες που το έπραξαν.
ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΙΟ ΓΝΩΣΤΩΝ ΟΛΛΑΝΔΩΝ ΔΟΥΛΕΜΠΟΡΩΝ
Τα ονόματα των πιο γνωστών Ολλανδών δουλεμπόρων, ιδιοκτητών σκλάβων και αξιωματούχων που αποκόμισαν τεράστια κέρδη από τη διακίνηση ανθρώπων περιλαμβάνουν τους εξής:
Οι μεγαλύτεροι ιδιώτες δουλέμποροι
Jochem Matthijs Smitt & Coenraad Smitt: Πατέρας και γιος, οι οποίοι σύμφωνα με ιστορικές έρευνες υπήρξαν οι μεγαλύτεροι ιδιώτες δουλέμποροι στο Άμστερνταμ μετά την άρση του μονοπωλίου της WIC το 1730. Οργάνωσαν δεκάδες ταξίδια, μεταφέροντας βίαια 11.000 έως 13.000 Αφρικανούς.
Ισχυροί έμποροι και αποικιακοί άρχοντες
Louis De Geer (1587–1652): Ένας από τους πλουσιότερους εμπόρους όπλων και χρηματοδότες της εποχής του. Είχε κεντρικό ρόλο στην ίδρυση της σουηδικής Εταιρείας Αφρικής, η οποία χρηματοδοτούνταν από ολλανδικά κεφάλαια και συμμετείχε ενεργά στο εμπόριο σκλάβων.
Frederick Philipse (1626–1702): Ολλανδός που μετανάστευσε στη Νέα Ολλανδία (σημερινή Νέα Υόρκη) και έγινε ένας από τους μεγαλύτερους γαιοκτήμονες και δουλεμπόρους της περιοχής, χρηματοδοτώντας πλοία μεταφοράς σκλάβων από τη Μαδαγασκάρη.
Jan Valckenburgh (1623–1667): Διετέλεσε διευθυντής του ολλανδικού οχυρού Ελμίνα (στο σημερινό Γκάνα), το οποίο αποτελούσε το κεντρικότερο σημείο συγκέντρωσης και διακίνησης σκλάβων της WIC στην Αφρική.
Peter Stuyvesant (1612–1672): Ο τελευταίος Ολλανδός γενικός διευθυντής της αποικίας της Νέας Ολλανδίας. Ήταν ένθερμος υποστηρικτής και οργανωτής του δουλεμπορίου για λογαριασμό της WIC, καθιστώντας το Νέο Άμστερνταμ (Νέα Υόρκη) σημαντικό λιμάνι υποδοχής σκλάβων.
Ιωάννης Μαυρίκιος του Νασσάου (John Maurice of Nassau-Siegen, 1604–1679): Κυβερνήτης της Ολλανδικής Βραζιλίας. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, η WIC κατέλαβε πορτογαλικά οχυρά στην Αφρική προκειμένου να εξασφαλίσει σταθερή ροή Αφρικανών σκλάβων για τις φυτείες ζάχαρης της Βραζιλίας.
Γυναίκες επιχειρηματίες της αποικιοκρατίας
Margaret Hardenbroeck (1637–1691): Εύπορη Ολλανδέζα έμπορος στο Νέο Άμστερνταμ. Ήταν ιδιοκτήτρια πλοίων που μετέφεραν εμπορεύματα και σκλάβους στον Ατλαντικό, εκμεταλλευόμενη πλήρως το δίκτυο της WIC.
Η Βασιλική Οικογένεια της Ολλανδίας
Οίκος της Οράγγης-Νασσάου (House of Orange-Nassau): Αν και δεν επρόκειτο για μεμονωμένους «εμπόρους» του δρόμου, οι ιστορικές αναλύσεις δείχνουν ότι η ολλανδική βασιλική οικογένεια ήταν από τους μεγαλύτερους επενδυτές και κερδοσκόπους του αποικιακού συστήματος.
Υπολογίζεται ότι η οικογένεια εισέπραξε ποσά που αγγίζουν σε σημερινή αξία τα 500 εκατομμύρια ευρώ από τις αποικίες όπου κυριαρχούσε η δουλεία.
ΕΒΡΑΙΟΙ ΟΛΛΑΝΔΟΙ ΔΟΥΛΕΜΠΟΡΟΙ
Η συμμετοχή των Ολλανδών Εβραίων στο διατλαντικό δουλεμπόριο και την αποικιακή οικονομία κατά τον 17ο και 18ο αιώνα αποτελεί αντικείμενο εκτενούς ιστορικής έρευνας, η οποία καταδεικνύει ότι η εμπλοκή τους ήταν υπαρκτή αλλά περιφερειακή (minority role), συμβαδίζοντας με τις γενικότερες πρακτικές των Ευρωπαίων εμπόρων της εποχής.
Η ιστορική πραγματικότητα, μακριά από αντισημιτικές θεωρίες συνωμοσίας που διογκώνουν τον ρόλο τους, συνοψίζεται στα εξής βασικά σημεία:
Το μέγεθος της συμμετοχής
Ποσοστό στο ολλανδικό εμπόριο: Οι Εβραίοι έμποροι (κυρίως Σεφαραδίτες που είχαν καταφύγει στο Άμστερνταμ από την Ισπανία και την Πορτογαλία) εκτιμάται ότι ευθύνονταν για το 6% έως 10% του ολλανδικού δουλεμπορίου προς την Αμερική.
Ποσοστό στο παγκόσμιο εμπόριο: Δεδομένου ότι η ίδια η Ολλανδία ήλεγχε περίπου το 5% με 6% του συνολικού διατλαντικού δουλεμπορίου (το οποίο κυριαρχείτο από τη Βρετανία και την Πορτογαλία), η συνολική εβραϊκή συμμετοχή στο παγκόσμιο δουλεμπόριο ήταν ελάχιστη και σχεδόν ανεπαίσθητη σε μακροϊστορική κλίμακα.Ο ρόλος τους ως μεσάζοντες και επενδυτές
Εταιρείες και μετοχές: Οι Εβραίοι του Άμστερνταμ δεν διοικούσαν τις μεγάλες κρατικές μονοπωλιακές εταιρείες, όπως η Ολλανδική Εταιρεία Δυτικών Ινδιών (WIC), η οποία είχε την κύρια ευθύνη για τη μεταφορά σκλάβων. Ωστόσο, συμμετείχαν ως μειοψηφικοί μέτοχοι και επενδυτές σε αυτές.
Έμποροι στην Καραϊβική: Στις ολλανδικές αποικίες, όπως το νησί Κουρασάο (Curaçao), οι Εβραίοι λειτούργησαν κυρίως ως μεσάζοντες. Αγόραζαν σκλάβους από τα πλοία της WIC και τους μεταπουλούσαν σε άλλες αποικίες (π.χ. ισπανικές). Στο Κουρασάο υπολογίζεται ότι διακίνησαν περίπου 15.000 σκλάβους, ελέγχοντας σε κάποια φάση το 17% του τοπικού εμπορίου.Φυτείες και Ιδιοκτησία Σκλάβων
Η «Εβραϊκή Σαβάνα» (Jodensavanne): Η πιο χαρακτηριστική εξαίρεση όπου οι Εβραίοι αναμίχθηκαν άμεσα με την αγροτική παραγωγή βάσει δουλείας ήταν στο Σουρινάμ (Ολλανδική Γουιάνα). Εκεί ίδρυσαν μια αυτόνομη κοινότητα (Jodensavanne), όπου λειτουργούσαν περίπου 40 εβραϊκές φυτείες ζαχαροκάλαμου με πληθυσμό τουλάχιστον 5.000 σκλάβων.
Κοινωνικό πλαίσιο: Η ιδιοκτησία σκλάβων στην Καραϊβική του 17ου αιώνα ήταν συνυφασμένη με την οικονομική επιτυχία. Καθώς δεν υπήρχε τότε θρησκευτική ή νομική απαγόρευση κατά της δουλείας, οποιοσδήποτε αποκτούσε περιουσία στην περιοχή —ανεξαρτήτως θρησκεύματος ή εθνικότητας— αγόραζε ή νοίκιαζε σκλάβους για τις ανάγκες του.Ιστορικό Συμπέρασμα
Οι σύγχρονοι ιστορικοί (όπως ο Seymour Drescher και ο Eli Faber) έχουν καταρρίψει τους ισχυρισμούς ότι οι Εβραίοι «διηύθυναν» ή «κυριαρχούσαν» στο δουλεμπόριο. Οι Ολλανδοί Εβραίοι συμμετείχαν σε αυτό ούτε περισσότερο ούτε λιγότερο από τους χριστιανούς συμπολίτες τους με ανάλογο οικονομικό εκτόπισμα, ακολουθώντας τους σκληρούς οικονομικούς κανόνες της αποικιοκρατικής εποχής.
ΟΝΟΜΑΤΑ ΟΛΛΑΝΔΟΕΒΡΑΙΩΝ ΔΟΥΛΕΜΠΟΡΩΝ
Κατά την περίοδο της αποικιοκρατίας και του διατλαντικού δουλεμπορίου, μέλη της εβραϊκής κοινότητας των Κάτω Χωρών (κυρίως Σεφαραδίτες Εβραίοι πορτογαλικής καταγωγής που είχαν εγκατασταθεί στο Άμστερνταμ και σε ολλανδικές αποικίες) συμμετείχαν στις εμπορικές δραστηριότητες της εποχής, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης πλοίων, της αγοραπωλησίας σκλάβων και της ιδιοκτησίας φυτειών, όπως ακριβώς συνέβαινε και με τους χριστιανούς Ολλανδούς εμπόρους.
Σύμφωνα με ιστορικές μελέτες και αρχειακά έγγραφα (όπως αυτά του Δημοτικού Αρχείου του Άμστερνταμ), ορισμένα από τα καταγεγραμμένα ονόματα εμπόρων, χρηματοδοτών ή ιδιοκτητών φυτειών εβραϊκής καταγωγής που συνδέθηκαν με το ολλανδικό δουλεμπόριο περιλαμβάνουν τους εξής:
Isaac da Costa: Τραπεζίτης με έδρα το Άμστερνταμ. Καταγράφεται στα αρχεία της πόλης ότι χρηματοδότησε τουλάχιστον 34 ταξίδια της WIC (μεταξύ 1636–1645), τα οποία μετέφεραν πάνω από 8.500 υπόδουλους Αφρικανούς.
Emanuel Alvares Pinto: Έμπορος από οικογένεια Μαρράνων (Εβραίων που είχαν εκχριστιανιστεί βίαια στην Ιβηρική και επέστρεψαν στον Ιουδαϊσμό στην Ολλανδία). Στα αρχεία του Άμστερνταμ σώζεται συμβόλαιο της 6ης Ιανουαρίου 1673, το οποίο συνυπέγραψε με άλλους εφοπλιστές για τη μεταφορά 400 σκλάβων στο Κουρασάο.
David Cohen Nassy (ή Joseph Nunes de Fonseca): Ένας από τους πιο επιφανείς αποικιακούς ηγέτες στο Σουρινάμ. Ίδρυσε την αγροτική εβραϊκή κοινότητα Jodensavanne (Εβραϊκή Σαβάνα), η οποία βασιζόταν εξολοκλήρου σε φυτείες με χιλιάδες σκλάβους, και εξασφάλισε ειδικά προνόμια από την ολλανδική διοίκηση για τη διαχείρισή τους.
Bento Osório: Σημαντικός Εβραίος χρηματοδότης στο Άμστερνταμ. Το 1622 δάνεισε στην Ολλανδική Εταιρεία Δυτικών Ινδιών το τεράστιο για την εποχή ποσό των 20.000 φλορινιών, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του Κάστρου Ελμίνα (Elmina Castle) στη Γκάνα, ενός από τα πιο διαβόητα οχυρά συγκέντρωσης και διακίνησης σκλάβων στην Αφρική.
Philippe Henriquez (γνωστός και ως Jacob Senior): Γνωστός έμπορος του 17ου αιώνα. Είχε λάβει επίσημη εξουσιοδότηση (άδεια) από το Ολλανδικό Ναυαρχείο προκειμένου να αγοράζει σκλάβους απευθείας από την Αφρική.
João de Illán (ή Jeudah de Illán): Έμπορος από το Άμστερνταμ στον οποίο η WIC παραχώρησε άδεια το 1651 να μεταφέρει Εβραίους αποίκους στο Κουρασάο. Οι άποικοι αυτοί ίδρυσαν τις πρώτες μεγάλες εμπορικές επιχειρήσεις και φυτείες στο νησί, το οποίο εξελίχθηκε σε κεντρικό σταθμό μεταπώλησης σκλάβων στην Καραϊβική.
Σημειωτέον ότι η Βρετανία και η Πορτογαλία είχαν τη μερίδα του λέοντος του δουλεμπορίου.
Ο ΡΑΒΙΝΟΣ LODY VAN DE KAMP ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΔΟΥΛΕΜΠΟΡΟΥΣ
Σχετικά με το ζήτημα της συμμετοχής Εβραίων Ολλανδών στο δουλεμπόριο, η βασική θέση του ραβίνου Lody van de Kamp είναι: παραδέχεται ανοιχτά ότι η εβραϊκή κοινότητα συμμετείχε στο δουλεμπόριο και επωφελήθηκε από αυτό, και θεωρεί ότι η ολλανδική εβραϊκή κοινότητα θα έπρεπε να αντιμετωπίσει αυτό το γεγονός και να αναλάβει την ευθύνη.
Βασικές δηλώσεις και απόψεις
Έχει δηλώσει σαφώς: «Χρήματα κερδήθηκαν από εβραϊκές κοινότητες στη Νότια Αμερική, εν μέρει μέσω της δουλείας, και μεταφέρθηκαν στην Ολλανδία, όπου τα διαχειρίζονταν Εβραίοι τραπεζίτες… Και οι μη Εβραίοι ήταν συνένοχοι, αλλά και εμείς ήμασταν. Νιώθω εν μέρει συνένοχος».
Σε άρθρο του τόνισε ότι η εβραϊκή κοινότητα δεν μπορεί να επικαλείται μόνο την ιστορία του Εβραϊκού λαού ως σκλάβων στην Αίγυπτο, ενώ αγνοεί το γεγονός ότι οι ίδιοι συμμετείχαν στο δουλεμπόριο. Έγραψε ότι τον 17ο έως 19ο αιώνα, η εβραϊκή κοινότητα κατείχε φυτείες στη Βραζιλία και το Σουρινάμ, και επωφελήθηκε από το δουλεμπόριο.
Ανέφερε ότι κατά τη συγγραφή ανακάλυψε ότι στην περιοχή Jodensavanne (Εβραϊκή Σαβάνα) της πρώην Ολλανδικής Γουιάνας, υπήρχαν 40 φυτείες που ανήκαν σε Εβραίους, με συνολικό αριθμό σκλάβων τουλάχιστον 5.000 ατόμων. Αυτό το εύρημα τον ώθησε να ασχοληθεί με το θέμα.
Σχετικό βιβλίο
Για να μεταδώσει αυτή την ιστορία, έγραψε το ιστορικό μυθιστόρημα «Ο Εβραίος Σκλάβος» (ολλανδικά: De Joodse slaaf). Το βιβλίο τοποθετείται στην Ολλανδία του 1737 και αφηγείται την ιστορία ενός Εβραίου εμπόρου από το Άμστερνταμ που έρχεται αντιμέτωπος με το δουλεμπόριο στην Γκάνα, εξερευνώντας την αντίφαση μεταξύ κέρδους και ηθικής. Ο ίδιος ελπίζει ότι μέσω αυτού θα ευαισθητοποιήσει την εβραϊκή κοινότητα για το ζήτημα της δουλείας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Postma, J.M. (1990): The Dutch in the Atlantic Slave Trade, 1600–1815, Cambridge University Press.
Dhont, F. (2023). «Genocide in the Spice Islands: The Dutch East India Company and the Destruction of the Banda Archipelago Civilisation in 1621». Στο The Cambridge World History of Genocide: Volume II: Genocide in the Indigenous, Early Modern and Imperial Worlds, c.1535 to World War One (σσ. 186–214). Cambridge University Press.
Ghosh, Amitav (2024). La malédiction de la muscade: Une contre-histoire de la modernité.
Blussé, Leonard & Nie, Dening (2018). The Chinese Annals of Batavia, the Kai Ba Lidai Shiji and Other Stories (1610–1795). Brill.
Postma, Johannes M. (1990). «The History of the Dutch Slave Trade, A Bibliographical Survey». The Journal of Economic History, 50(3).
Dutch PM apologizes for atrocities committed during Indonesian independence war. The Diplomat, February 21, 2022.- πηγη φωτο
Dutch Colonial Violence and the Missing Voices of Indonesians
