Η εμφάνιση του Mel Gibson στο podcast του Joe Rogan άνοιξε ξανά μια από τις πιο ευαίσθητες και επικίνδυνες συζητήσεις της εποχής μας: τη σχέση ανάμεσα στις προσωπικές μαρτυρίες, την ελπίδα των ασθενών και την επιστημονική απόδειξη.
Ο γνωστός ηθοποιός και σκηνοθέτης ανέφερε ότι φίλοι του με καρκίνο τετάρτου σταδίου φέρεται να παρουσίασαν σημαντική βελτίωση αφού έλαβαν ivermectin και fenbendazole, δύο φάρμακα που έχουν γίνει αντικείμενο έντονης διαδικτυακής συζήτησης τα τελευταία χρόνια. Η αναφορά του διαδόθηκε γρήγορα στα κοινωνικά δίκτυα, προκαλώντας ενθουσιασμό σε κάποιους, ανησυχία σε άλλους και έντονη αντίδραση από την ιατρική κοινότητα.
Το θέμα, όμως, δεν είναι απλό. Και σίγουρα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τίτλους που υπόσχονται «θεραπεία» ή «θαύμα». Ο καρκίνος δεν είναι μία ασθένεια, αλλά πολλές διαφορετικές ασθένειες, με διαφορετική βιολογία, διαφορετική εξέλιξη και διαφορετική ανταπόκριση στη θεραπεία. Γι’ αυτό και κάθε ισχυρισμός περί «φαρμάκου για τον καρκίνο» χρειάζεται μεγάλη προσοχή.
Η ivermectin είναι φάρμακο εγκεκριμένο για συγκεκριμένες παρασιτικές λοιμώξεις στον άνθρωπο. Η fenbendazole, από την άλλη πλευρά, χρησιμοποιείται κυρίως στην κτηνιατρική ως αντιπαρασιτικό φάρμακο για ζώα και δεν έχει εγκριθεί από τον FDA για ανθρώπινη χρήση. Η American Cancer Society επισημαίνει ότι κανένα από τα δύο δεν αποτελεί εγκεκριμένη αντικαρκινική θεραπεία και ότι δεν υπάρχουν ακόμη επαρκείς κλινικές αποδείξεις πως μπορούν να θεραπεύσουν καρκίνο σε ανθρώπους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η επιστήμη δεν εξετάζει παλαιότερα φάρμακα για πιθανές νέες χρήσεις. Η επαναχρησιμοποίηση φαρμάκων είναι υπαρκτό πεδίο έρευνας. Πολλές ουσίες δοκιμάζονται πρώτα σε εργαστήρια, σε κύτταρα ή σε ζώα, πριν περάσουν σε κλινικές μελέτες σε ανθρώπους. Όμως υπάρχει τεράστια απόσταση ανάμεσα σε ένα εύρημα στο εργαστήριο και σε μια ασφαλή, αποτελεσματική θεραπεία για ασθενείς.
Αυτό ακριβώς τονίζουν και οι ειδικοί. Τα μέχρι σήμερα δεδομένα για την ivermectin και τη fenbendazole στον καρκίνο δεν αρκούν για να θεωρηθούν θεραπευτική επιλογή. Η American Cancer Society αναφέρει ότι η ivermectin δεν έχει περάσει τις απαιτούμενες αυστηρές κλινικές δοκιμές που θα έδειχναν αν είναι ασφαλής και αποτελεσματική ως αντικαρκινικό φάρμακο. Για τη fenbendazole, η ίδια οργάνωση σημειώνει ότι δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά της σε ανθρώπους.
Η υπόθεση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη διάσταση όταν νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open κατέγραψε αύξηση στις συνταγογραφήσεις συνδυασμών ivermectin και benzimidazole μετά τη δημόσια προβολή τέτοιων ισχυρισμών. Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι το podcast ήταν η αιτία, αλλά δείχνει χρονική συσχέτιση και καταγράφει την ανησυχία των ερευνητών ότι άνθρωποι με σοβαρές ασθένειες μπορεί να στραφούν σε μη αποδεδειγμένες λύσεις.
Εδώ βρίσκεται και η πραγματική δημοσιογραφική ουσία της υπόθεσης. Το ζήτημα δεν είναι αν ο Mel Gibson έχει το δικαίωμα να μοιραστεί μια προσωπική ιστορία. Το ζήτημα είναι τι συμβαίνει όταν μια τέτοια ιστορία, ειπωμένη από ένα παγκοσμίως αναγνωρίσιμο πρόσωπο, μετατρέπεται σε ιατρικό αφήγημα για εκατομμύρια ανθρώπους.
Οι ασθενείς με καρκίνο και οι οικογένειές τους έχουν κάθε λόγο να αναζητούν ελπίδα. Η ελπίδα είναι ανθρώπινη ανάγκη, όχι αδυναμία. Όμως η ελπίδα χωρίς επιστημονική καθοδήγηση μπορεί να γίνει επικίνδυνη, ειδικά όταν οδηγεί κάποιον να καθυστερήσει ή να εγκαταλείψει θεραπείες που έχουν αποδεδειγμένο όφελος.
Οι γιατροί δεν ζητούν να σταματήσει η έρευνα. Αντίθετα, ζητούν να γίνει σωστά. Με κλινικές δοκιμές, με ελεγχόμενες δόσεις, με παρακολούθηση ανεπιθύμητων ενεργειών, με πραγματικά στοιχεία και όχι μόνο με ιστορίες που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Η διαφορά ανάμεσα στο «αξίζει να μελετηθεί» και στο «είναι θεραπεία» είναι τεράστια.
Για το κοινό, το ασφαλέστερο συμπέρασμα είναι καθαρό: όποιος αντιμετωπίζει καρκίνο δεν πρέπει να παίρνει ivermectin, fenbendazole ή οποιοδήποτε άλλο φάρμακο εκτός εγκεκριμένης χρήσης χωρίς τη γνώση και την καθοδήγηση της ογκολογικής του ομάδας. Ακόμη και ένα φάρμακο που θεωρείται ασφαλές για άλλη χρήση μπορεί να έχει κινδύνους, αλληλεπιδράσεις ή συνέπειες όταν λαμβάνεται σε διαφορετικές δόσεις ή παράλληλα με χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία ή άλλες θεραπείες.
Η ιστορία του Mel Gibson έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα βαθύτερο πρόβλημα: σε μια εποχή όπου η πληροφορία ταξιδεύει πιο γρήγορα από την επιστημονική επιβεβαίωση, η κοινωνία χρειάζεται ψυχραιμία. Χρειάζεται ανοιχτό μυαλό, αλλά όχι αφέλεια. Χρειάζεται έρευνα, αλλά όχι βιαστικά συμπεράσματα. Και πάνω απ’ όλα, χρειάζεται σεβασμό στους ασθενείς, που δικαιούνται ελπίδα, αλλά και αλήθεια.
Σημείωση προς τους αναγνώστες
Το άρθρο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή. Κάθε ασθενής πρέπει να συμβουλεύεται τον θεράποντα ιατρό ή την ογκολογική του ομάδα πριν λάβει οποιοδήποτε φάρμακο ή συμπλήρωμα.
Πηγές τεκμηρίωσης
AFP Fact Check, American Cancer Society, JAMA Network Open, UCLA Health.
βιντεο
Joe Rogan Experience #2254 – Mel Gibson
Photo By Georges Biard, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=50105628, https://en.wikipedia.org/wiki/
