Επιστήμη, πολιτεία και ακαδημαϊκή κοινότητα στον «Δημόκριτο» για το μέλλον της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής
Πανεπιστημιακοί, επιστήμονες, εκπρόσωποι της πολιτείας, νομικοί και δημοσιογράφοι συζήτησαν επί διήμερο τις επιστημονικές εξελίξεις και τις βιοηθικές προκλήσεις της αναπαραγωγικής ιατρικής.
Στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Βιοηθικής πραγματοποιήθηκε στις 23 και 24 Οκτωβρίου 2026, στο Κεντρικό Αμφιθέατρο «Θέμις Κανελλόπουλος» του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», το Διεθνές Συνέδριο «Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή: Επιστημονικά ζητήματα και Βιοηθικές προκλήσεις», με φυσική παρουσία και διαδικτυακή μετάδοση. Το συνέδριο αποτέλεσε πεδίο διεπιστημονικού διαλόγου για τις δυνατότητες και τα όρια της αναπαραγωγικής ιατρικής, με έμφαση στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την αναπαραγωγική αυτονομία, την κοινωνική δικαιοσύνη και τη θεσμική λογοδοσία.
Το συνέδριο διοργάνωσαν το Ελληνικό Κλιμάκιο της International Chair in Bioethics (WMA Cooperative Center) του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ και η Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής, με θεσμικούς συνδιοργανωτές το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», την Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, το Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Βιοηθικής, Τεχνοηθικής και Δικαίου και το Ερευνητικό Κέντρο Βιοπολιτικής Παντείου Πανεπιστημίου. Την επιστημονική και οργανωτική ευθύνη είχε ο Ευάγγελος Πρωτοπαπαδάκης, Καθηγητής Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας και Βιοηθικής, Διευθυντής του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ και Επικεφαλής του Ελληνικού Κλιμακίου, International Chair in Bioethics (WMA Cooperative Center).
Την επίσημη έναρξη πραγματοποίησε η δημοσιογράφος Εύη Φραγκάκη και τους χαιρετισμούς άνοιξε ο Καθηγητής Ευάγγελος Πρωτοπαπαδάκης. Χαιρετισμούς απηύθυναν επίσης ο Γεράσιμος Σιάσος, Πρύτανης του ΕΚΠΑ, η Έλενα Ράπτη, Υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ο Ευάγγελος Καρκαλέτσης, Πρόεδρος ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», ο Χαράλαμπος Τσεκέρης, Πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, ο Πέτρος Δρακάκης, Αντιπρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, ο Γεώργιος Στείρης, Πρόεδρος του Τμήματος Φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ, η Κίρκη Κεφαλέα, Πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας ΕΚΠΑ, και ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος, Επικεφαλής του Κέντρου Βιοιατρικής Ηθικής και Δεοντολογίας Ιεράς Μητρόπολης Λαυρεωτικής, η παρουσία του οποίου ανέδειξε τη θεολογική διάσταση του ζητήματος της αρχής της ανθρώπινης ζωής.
Την εναρκτήρια διάλεξη πραγματοποίησε η Μαιευτήρας – Γυναικολόγος Αγνή Πάντου ενώ την εισαγωγική διάλεξη η Φερενίκη Παναγοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου. Κατόπιν ο Δρ. Κωνσταντίνος Πάντος, μαιευτήρας γυναικολόγος και Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, ανέπτυξε το θέμα «Η Επιστήμη στην υπηρεσία του Δημογραφικού», με εστίαση στη συμβολή της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην αντιμετώπιση της υπογονιμότητας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα προσέδωσε στη διοργάνωση η συμμετοχή εκπροσώπων της πολιτείας και της αυτοδιοίκησης, οι οποίοι συζήτησαν το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας σε συνάρτηση με την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Μεταξύ αυτών ήταν ο Μάκης Βορίδης, βουλευτής και πρώην υπουργός, ο Σταύρος Κελέτσης, βουλευτής Έβρου, ο Νικόλαος Φαραντούρης, ευρωβουλευτής και Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς, ο Γιώργος Πατούλης, Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, και ο Περικλής Μίγδος, Δήμαρχος Γεωργίου Καραϊσκάκη Άρτας. Η Ελευθερία Μωραϊτάκη-Πικρού, Αντιπεριφερειάρχης Αττικής, μίλησε για τη θέση της γυναίκας στο επίκεντρο της βιοηθικής.
Κατά το διήμερο εξετάστηκαν το ηθικό και νομικό καθεστώς του ανθρώπινου εμβρύου, η διαχείριση των πλεοναζόντων εμβρύων, η κρυοσυντήρηση γενετικού υλικού, η δωρεά γαμετών, η παρένθετη μητρότητα, η μεταθανάτια αναπαραγωγή, η διατήρηση της γονιμότητας και η ογκογονιμότητα, τα ηλικιακά όρια της αναπαραγωγής, ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος και τα δικαιώματα του παιδιού. Έμφαση δόθηκε στις αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η in vitro γαμετογένεση και η γονιδιακή επεξεργασία, και στις προκλήσεις που θέτουν για την ενημερωμένη συναίνεση, την ισότιμη πρόσβαση και την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Συζητήθηκαν επίσης η εμπορευματοποίηση της αναπαραγωγής, ο διασυνοριακός αναπαραγωγικός τουρισμός και η ανάγκη προσαρμογής της νομοθεσίας, ενώ ειδική συνεδρία αφιερώθηκε στον ρόλο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και των ψηφιακών πλατφορμών στη διαμόρφωση των κοινωνικών αντιλήψεων για την υπογονιμότητα και τη γονεϊκότητα.
Στις εργασίες του συνεδρίου συμμετείχαν διακεκριμένοι εκπρόσωποι της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας, μεταξύ των οποίων ο Νικόλαος Νικολέττος, Καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, ο Κωνσταντίνος Ζηκόπουλος, Καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ο Ευθύμιος Δεληγεώρογλου, Καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας του ΕΚΠΑ, ο Ευγένιος Κουμαντάκης Ομ. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, ο Δημήτρης Παπαθεοδώρου Διευθυντής Τμήματος Γυναικολογικής Ογκολογίας Νοσοκομείου Άγιος Σάββας, η Μάρα Σιμοπούλου, Καθηγήτρια Φυσιολογίας του ΕΚΠΑ, η Μαρία Χωριανοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πρακτικής Φιλοσοφίας και Ιατρικής Ηθικής του ΕΚΠΑ, ο Ιωάννης Λαδάς, Καθηγητής του Antiochian House of Studies (ΗΠΑ), και ο Θέμις Μαντζαβίνος, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής.
Η νέα γενιά στον διάλογο για τη βιοηθική
Το συνέδριο παρακολούθησαν 300 μαθητές λυκείων της Αττικής, πολλοί φοιτητές και μεγάλος αριθμός διαδικτυακού κοινού, ενώ παράλληλα παρουσιάστηκε η έκθεση τέχνης «Ίχνη ζωής: Από το μικροσκόπιο στο μέλλον» του Εργαστηρίου Φιλοσοφίας και Τέχνης του 3ου Γενικού Λυκείου Γλυφάδας. Η παρουσία της νέας γενιάς ανέδειξε τη σημασία της εκπαίδευσης στη βιοηθική και της καλλιέργειας κριτικής σκέψης απέναντι στις αναπαραγωγικές τεχνολογίες.
Κατά τη διάρκεια του διήμερου συνεδρίου πραγματοποιήθηκαν τέσσερις ειδικές στρογγυλές τράπεζες, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της πολιτικής, της επιστημονικής και ακαδημαϊκής κοινότητας και θεσμικών φορέων. Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στο «Δημογραφικό: Βιοηθική Προσέγγιση», με συντονιστές τη δημοσιογράφο Εύη Φραγκάκη και τον Κωνσταντίνο Πάντο, στις «Αναδυόμενες τεχνολογίες, αναδυόμενες ηθικές προκλήσεις στην ΙΥΑ», με τη συμμετοχή του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», καθώς και στους «Επίκαιρους βιοηθικούς προβληματισμούς στην Ιατρικώς Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή», με τη συμμετοχή της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής. Ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα κατείχε η ειδική στρογγυλή τράπεζα αφιερωμένη στη μνήμη της εκλιπούσας Ομότιμης Καθηγήτριας Μυρτώς Δραγώνα-Μονάχου, ως αναγνώριση της σημαντικής επιστημονικής και πνευματικής προσφοράς της στον χώρο της φιλοσοφίας και της βιοηθικής. Επιπλέον, το πρόγραμμα περιλάμβανε ειδική συνεδρία του Ομίλου ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗ, με θέμα «Από τη Γενετική Πρόληψη στη Γενετική Επιλογή: Τα Νέα Όρια της Αναπαραγωγικής Ιατρικής».
Μεσογειακή Διακήρυξη Βιοηθικής και συμπεράσματα
Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν με την καταληκτική συνεδρία του Καθηγητή Ευάγγελου Πρωτοπαπαδάκη και του Δρ. Κωνσταντίνου Πάντου και την ανακοίνωση της «Διακήρυξης της Μεσογείου για τη Βιοηθική της Εξέλιξης και της Ζωής». Η Διακήρυξη, σε δώδεκα σημεία, θέτει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια πριν από κάθε τεχνολογική δυνατότητα, αναγνωρίζει την υπογονιμότητα ως ζήτημα υγείας και ισότητας και όχι ως προσωπική αποτυχία, και ορίζει την πρόσβαση, την ποιότητα και την ενημέρωση ως ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης.
Κοινή διαπίστωση των συνέδρων ήταν ότι η πρόοδος της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής οφείλει να συμβαδίζει με τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, γεγονός που προϋποθέτει διεπιστημονική συνεργασία, αποτελεσματική θεσμική εποπτεία και διαρκή προσαρμογή του νομοθετικού πλαισίου. Η αναπαραγωγική καινοτομία, όπως τονίστηκε, οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο, με γνώμονα την επιστημονική τεκμηρίωση, την ηθική ευθύνη και την κοινωνική δικαιοσύνη.
(αριστερά) O Δρ. Κωνσταντίνος Πάντος, Μαιευτήρας, Γυναικολόγος, Γενικός Γραμματέας της ΕΕΑΙ και o Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικόλαος – (δεξιά) Ο Κωνσταντίνος Πάντος και ο Καθηγητής Ευάγγελος Πρωτοπαπαδάκης
Εύη Φραγκάκη, Δημοσιογράφος, Έλενα Ράπτη, Υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας
Ο Καθηγητής Ευάγγελος Πρωτοπαπαδάκης
Κεντρική φωτό:
Κωνσταντίνος Πάντος, Γ.Γ. EEAI, Περικλής Μίγδος, Δήμαρχος Γεωργίου Καραϊσκάκη, Άρτας, Μάκης Βορίδης, Νομικός, Βουλευτής, Γεώργιος Πατούλης, Πρόεδρος του ΙΣΑ, Θεόδωρος Βουρδόλης, Νομικός, Εύη Φραγκάκη, Δημοσιογράφος, Θάνος Παπαγεωργάκης, Προϊστάμενος Νομικής Υπηρεσίας του Ομίλου ΥΓΕΙΑ.
