Υπάρχουν άρθρα του Συντάγματος που τα γνωρίζουν όλοι.
Υπάρχουν όμως και διατάξεις που μπορούν να αλλάξουν τη σχέση του πολίτη με την εξουσία και παρ’ όλα αυτά παραμένουν σχεδόν άγνωστες.
Μία από αυτές είναι η παράγραφος 6 του άρθρου 73 του Ελληνικού Συντάγματος.
Η διάταξη είναι απλή και, ταυτόχρονα, πολιτικά εκρηκτική.
Πεντακόσιες χιλιάδες Έλληνες πολίτες με δικαίωμα ψήφου μπορούν να υπογράψουν μία πρόταση νόμου και να την οδηγήσουν στη Βουλή.
Όχι μία απλή διαμαρτυρία.
Όχι μία διαδικτυακή συλλογή υπογραφών που καταλήγει σε κάποιο συρτάρι.
Πρόταση νόμου.
Και το Σύνταγμα προβλέπει ότι αυτή η πρόταση πρέπει να παραπεμφθεί στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή και στη συνέχεια να εισαχθεί υποχρεωτικά στην Ολομέλεια της Βουλής για συζήτηση και ψηφοφορία.
Μέχρι δύο τέτοιες πρωτοβουλίες μπορούν να γίνουν σε κάθε κοινοβουλευτική περίοδο.
Υπάρχουν βέβαια όρια. Οι πολίτες δεν μπορούν μέσω αυτής της διαδικασίας να καταθέσουν προτάσεις που αφορούν δημοσιονομικά ζητήματα, την εξωτερική πολιτική ή την εθνική άμυνα.
Όμως για όλα τα υπόλοιπα;
Το ίδιο το Σύνταγμα άνοιξε μία πόρτα.
Την πόρτα της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας.
Και εδώ γεννιέται το ερώτημα:
Γιατί αυτή η πόρτα, επτά χρόνια μετά τη συνταγματική αναθεώρηση του 2019, δεν έχει ακόμη ανοίξει στην πράξη;
Η απάντηση βρίσκεται στην τελευταία πρόταση της ίδιας της συνταγματικής διάταξης:
«Νόμος ορίζει τους όρους και τις προϋποθέσεις εφαρμογής της παρούσας παραγράφου».
Δηλαδή το Σύνταγμα αναγνώρισε το δικαίωμα.
Αλλά για να μπορεί ο πολίτης να το ασκήσει κανονικά, χρειάζεται εφαρμοστικός νόμος.
Και εδώ τα πράγματα γίνονται πραγματικά ενδιαφέροντα.
Στις 26 Μαΐου 2026 κατατέθηκε στη Βουλή πρόταση νόμου με τίτλο «Εφαρμογή της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας σύμφωνα με το άρθρο 73 παρ. 6 του Συντάγματος». Σήμερα όμως η επίσημη ιστοσελίδα της Βουλής εξακολουθεί να την εμφανίζει ως «Κατατεθείσα» και όχι ως ψηφισμένο νόμο.
Και η αιτιολογική έκθεση της ίδιας αυτής πρότασης λέει κάτι που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί:
ότι παρά τη συνταγματική κατοχύρωση του θεσμού, «έως σήμερα δεν έχει θεσπιστεί το αναγκαίο εκτελεστικό νομοθετικό πλαίσιο» και ότι, ως αποτέλεσμα, η διάταξη παραμένει «ουσιαστικά ανενεργή».
Ας σταθούμε λίγο σε αυτές τις δύο λέξεις:
«Ουσιαστικά ανενεργή».
Ένα δικαίωμα προβλέπεται στο ανώτατο νομικό κείμενο της χώρας.
Ένα δικαίωμα που θα μπορούσε να επιτρέψει σε μισό εκατομμύριο πολίτες να αναγκάσουν το Κοινοβούλιο να συζητήσει μία νομοθετική πρόταση.
Και όμως, επί χρόνια, ο μηχανισμός που απαιτείται για να χρησιμοποιηθεί δεν υπήρχε.
Δεν χρειάζεται να υιοθετήσει κανείς θεωρίες συνωμοσίας για να αναρωτηθεί:
Γιατί;
Γιατί ένα τόσο σημαντικό εργαλείο συμμετοχικής δημοκρατίας χρειάστηκε τόσα χρόνια για να αποκτήσει έστω πρόταση εφαρμοστικού νόμου;
Γιατί οι πολίτες γνωρίζουν τόσο λίγα γι’ αυτό;
Και κυρίως:
Τι θα μπορούσε να συμβεί αν 500.000 πολίτες αποκτούσαν στην πράξη τη δυνατότητα να φέρνουν μία πρόταση νόμου μέχρι την Ολομέλεια της Βουλής;
Δεν σημαίνει ότι ο νόμος θα ψηφιζόταν.
Αυτό πρέπει να γίνει απολύτως σαφές.
Το άρθρο 73 §6 δεν δίνει στους 500.000 πολίτες το δικαίωμα να θεσπίζουν μόνοι τους νόμους.
Η Βουλή εξακολουθεί να αποφασίζει.
Μπορεί να τροποποιήσει την πρόταση.
Μπορεί να την ψηφίσει.
Μπορεί και να την απορρίψει.
Αλλά δεν μπορεί να κάνει ότι δεν υπάρχει.
Και αυτή είναι η πραγματική δύναμη της συγκεκριμένης διάταξης.
Υποχρεώνει την πολιτική εξουσία να ακούσει.
Σε μια εποχή κατά την οποία εκατομμύρια άνθρωποι αισθάνονται ότι ψηφίζουν μία φορά κάθε τέσσερα χρόνια και μετά παρακολουθούν τις αποφάσεις από απόσταση, το άρθρο 73 παράγραφος 6 εισάγει κάτι διαφορετικό:
τη δυνατότητα του πολίτη να ξαναμπεί μέσα στη νομοθετική διαδικασία.
Όχι ως θεατής.
Αλλά ως initiator.
Ως εκείνος που μπορεί να πει:
«Αυτό το θέμα θέλουμε να το φέρετε στη Βουλή και να το ψηφίσετε μπροστά μας».
Και ίσως γι’ αυτό το άρθρο 73 §6 αξίζει πολύ μεγαλύτερη δημόσια συζήτηση.
Γιατί η δημοκρατία δεν είναι μόνο η ημέρα των εκλογών.
Είναι η δυνατότητα του πολίτη να συμμετέχει.
Να απαιτεί.
Να προτείνει.
Να ελέγχει.
Και να υποχρεώνει την εξουσία τουλάχιστον να τον ακούσει.
Το Σύνταγμα του έδωσε αυτό το δικαίωμα από το 2019.
Το ερώτημα σήμερα, το 2026, είναι απλό:
Πότε θα μπορέσει επιτέλους να το χρησιμοποιήσει;
Και ίσως το ακόμη μεγαλύτερο ερώτημα είναι:
Γιατί ένα τόσο ισχυρό δικαίωμα των πολιτών έμεινε τόσα χρόνια σχεδόν άγνωστο και ουσιαστικά ανενεργό;
Πηγές: Βουλή των Ελλήνων — επίσημο κείμενο Συντάγματος, άρθρο 73 §6. Βουλή των Ελλήνων — πρόταση νόμου της 26ης Μαΐου 2026 για την εφαρμογή της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας. Αιτιολογική έκθεση της πρότασης νόμου — αναφορά στην απουσία εκτελεστικού πλαισίου και στην ουσιαστική αδράνεια της διάταξης.
photo hugo_petitjean, https://pixabay.com
