Η αντιπαράθεση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν μπαίνει ξανά σε επικίνδυνη φάση, καθώς οι ελπίδες για διπλωματική λύση φαίνεται να εξανεμίζονται και το ενδεχόμενο επιστροφής στη στρατιωτική σύγκρουση μοιάζει όλο και πιο πιθανό.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και πάλι το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, αλλά αυτή τη φορά το ζήτημα δεν αφορά μόνο το αν το Ιράν θα συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου. Αφορά ποιος θα ελέγχει το ήδη εμπλουτισμένο υλικό, ποιος θα έχει πρόσβαση στις πυρηνικές εγκαταστάσεις και αν η Τεχεράνη θα δεχθεί έναν μηχανισμό που στην πράξη θα περιορίζει δραστικά την πυρηνική της αυτονομία.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλούνται ιρανικές πηγές, η Ουάσιγκτον παρουσίασε στην Τεχεράνη πρόταση πέντε σημείων, ζητώντας από το Ιράν να διατηρήσει σε λειτουργία μόνο μία πυρηνική εγκατάσταση και να παραδώσει το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, ώστε αυτό να μεταφερθεί εκτός χώρας, ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η πληροφορία αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί πλήρως σε όλες τις λεπτομέρειές της από επίσημη αμερικανική ανακοίνωση, ωστόσο συνδέεται με τη βασική απαίτηση της Ουάσιγκτον: το Ιράν να μη διατηρήσει στα χέρια του υλικό που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς.
Η Τεχεράνη εμφανίζεται να απορρίπτει αυτή τη γραμμή. Σύμφωνα με το Reuters, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν έχει δώσει εντολή το εμπλουτισμένο ουράνιο να παραμείνει εντός της χώρας, σκληραίνοντας τη στάση της ιρανικής πλευράς σε ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία των διαπραγματεύσεων. Η ιρανική ηγεσία θεωρεί ότι αν παραδώσει το απόθεμα ουρανίου, θα χάσει το σημαντικότερο διαπραγματευτικό της χαρτί και θα μείνει εκτεθειμένη σε νέες πιέσεις ή επιθέσεις.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει ξεκαθαρίσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιτρέψουν στο Ιράν να κρατήσει το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Σε δηλώσεις του, εμφανίστηκε αποφασισμένος να το αφαιρέσει από τον έλεγχο της Τεχεράνης, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο καταστροφής του υλικού μετά την παραλαβή του.
Οι συνομιλίες συνεχίζονται μέσω μεσολαβητών, όμως το κλίμα είναι βαρύ. Το Κατάρ έστειλε διαπραγματευτές στην Τεχεράνη, ενώ το Πακιστάν έχει επίσης αναλάβει ρόλο διαμεσολάβησης. Οι συζητήσεις φαίνεται να επικεντρώνονται σε ένα πιθανό μνημόνιο κατανόησης που θα μπορούσε να ανοίξει έναν νέο κύκλο διαλόγου διάρκειας 30 ημερών. Όμως ακόμη και αυτή η προσπάθεια μοιάζει εύθραυστη, καθώς οι ΗΠΑ επιμένουν στο ζήτημα του ουρανίου και το Ιράν προσπαθεί να μεταφέρει το βάρος της συζήτησης στην άρση κυρώσεων, στις εγγυήσεις μη επίθεσης και στο καθεστώς των Στενών του Ορμούζ.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν δεύτερο μεγάλο σημείο σύγκρουσης. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη, από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η ιρανική προσπάθεια να επιβάλει νέο μηχανισμό ελέγχου ή τέλη διέλευσης προκαλεί ανησυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες και στα κράτη του Κόλπου, που βλέπουν τον κίνδυνο πολιτικοποίησης μιας διεθνούς θαλάσσιας οδού.
Η αμερικανική πλευρά μιλά για πρόοδο, αλλά όχι για λύση. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι υπάρχει «μικρή πρόοδος», υπογραμμίζοντας όμως πως τα μεγάλα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά. Η διατύπωση αυτή δείχνει την πραγματική εικόνα: οι δύο πλευρές εξακολουθούν να συνομιλούν, αλλά δεν έχουν πλησιάσει ακόμη σε συμφωνία που να μπορεί να αποτρέψει οριστικά την επιστροφή στη σύγκρουση.
Το Ιράν, από την άλλη, δεν εμφανίζεται διατεθειμένο να αποδεχθεί αυτό που θεωρεί «παράδοση». Για την Τεχεράνη, η απαίτηση να φύγει το εμπλουτισμένο ουράνιο από τη χώρα ισοδυναμεί με απώλεια κυριαρχίας. Για την Ουάσιγκτον και το Ισραήλ, η παραμονή του υλικού στο Ιράν σημαίνει ότι η απειλή δεν έχει εξαλειφθεί.
Έτσι, η διπλωματία κινείται πάνω σε ένα πολύ στενό περιθώριο. Αν η Τεχεράνη δεχθεί να παραχωρήσει το πυρηνικό της απόθεμα, θα κατηγορηθεί στο εσωτερικό της ότι υποχώρησε κάτω από πίεση. Αν αρνηθεί, η Ουάσιγκτον μπορεί να υποστηρίξει ότι η διπλωματική οδός εξαντλήθηκε.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη επειδή οι απειλές πλέον δεν είναι θεωρητικές. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών κινήσεων αν οι συνομιλίες αποτύχουν, ενώ το Ιράν έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι σε περίπτωση επίθεσης μπορεί να πλήξει αμερικανικές βάσεις και συμφέροντα στην περιοχή.
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται μπροστά σε μια ακόμη κρίσιμη καμπή. Αν υπάρξει συμφωνία, πιθανότατα θα είναι δύσκολη, προσωρινή και γεμάτη ασάφειες. Αν δεν υπάρξει, η επιστροφή στον πόλεμο δεν θα είναι πια σενάριο πίεσης. Θα είναι η επόμενη πιθανή πραγματικότητα.
Το ερώτημα είναι αν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη χρησιμοποιούν τις απειλές για να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική τους θέση ή αν έχουν ήδη αρχίσει να προετοιμάζουν τις κοινωνίες και τους συμμάχους τους για την αποτυχία της διπλωματίας.
Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα είναι σαφές: η κρίση δεν έχει τελειώσει. Απλώς μεταφέρθηκε από το πεδίο της μάχης στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Και αν αυτό το τραπέζι σπάσει, η επόμενη φάση μπορεί να είναι πολύ πιο επικίνδυνη για ολόκληρη την περιοχή.
Πηγές
Reuters
Associated Press
The Guardian
Kurdistan24
AP News
The New York Post
photo https://www.bbc.co.uk/newsround/42555015,
BBC.CO.uk
