Αποτελείται από δύο συνθετικά:
ὅλος: που σημαίνει ολόκληρος, εντελώς
καύτωμα (από το ρήμα καίω / καυτός): που σημαίνει φωτιά, καύση Από τη θρησκεία στη σύγχρονη ιστορία:
Στην αρχαιότητα, το ολοκαύτωμα ήταν ένας ειδικός τύπος θυσίας όπου ένα ζώο καιγόταν εντελώς και ολοκληρωτικά στο βωμό για τους θεούς.
LIDDELL & SCOTT
Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας
ὁλοκαύτωμα, τό, προσφορά ενός ολόκληρου ψημένου σφαγίου σαν θυσία, ολοκαύτωμα
Georgius Choeroboscus Gramm., Epimerismi in Psalmos
Page 132, line 11
ὉΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΑ ἐκ τοῦ ὁλοκαυτῶ, τοῦτο ἐκ τοῦ ὅλος καὶ
τοῦ καίω, γίνεται ὁλοκαυτῶ ῥῆμα, καὶ ἐξ αὐτοῦ ὁλοκαύτωμα.
Etymologicum Gudianum, Etymologicum Gudianum (ζείδωρος – ὦμαι)
Alphabetic entry omicron, page 426, line 11
<Ὁλοκαυτώματα>, ἐκ τοῦ καίω καὶ τοῦ ὅλος γίνεται
ὁλοκαυτῶ ῥῆμα, καὶ ἐξ αὐτοῦ ὁλοκαύτωμα· τὸ δὲ ὁλο-
καύτωμα πάλιν ἐκ τοῦ ὁλοκαυτῶ, τοῦτο παρὰ τὸ ὅλος
καὶ τὸ καίω, ἢ παρὰ τὸ ὀλῶ τὸ φθείρω, καὶ τὸ
καίω.
Αργότερα, η λέξη άρχισε να χρησιμοποιείται μεταφορικά για να περιγράψει μια μεγάλη, εκτεταμένη καταστροφή ή μια τεράστια απώλεια ανθρώπινων ζωών, ιδίως από πυρκαγιά ή πόλεμο.
Τον 20ο αιώνα, η λέξη συνδέθηκε αποκλειστικά με τη γενοκτονία των Εβραίων και άλλων ομάδων από το ναζιστικό καθεστώς στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Εβραϊκός όρος (Σοά):
Στα εβραϊκά, το τραγικό γεγονός του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν αναφέρεται ως Ολοκαύτωμα, αλλά με τη λέξη Σοά (Shoah), που σημαίνει κυριολεξικά «καταστροφή» ή «έρημη καταστροφή». Η λέξη Σοά προτιμάται από πολλούς ανθρώπους και ιστορικούς, καθώς θεωρούν ότι ο όρος Ολοκαύτωμα θυμίζει εκούσια θυσία, ενώ τα γεγονότα ήταν ένα μαζικό έγκλημα.
Η κύρια διαφορά είναι ότι η Γενοκτονία είναι ένας ευρύς νομικός όρος για την καταστροφή οποιασδήποτε ομάδας, ενώ το Ολοκαύτωμα αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός.
Βασικές Διαφορές
Ορισμός: Γενοκτονία είναι η εσκεμμένη καταστροφή μιας εθνικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας. Ολοκαύτωμα σημαίνει πλήρης καταστροφή από φωτιά.
Προέλευση: Η Γενοκτονία επινοήθηκε το 1944 από τον Ραφαήλ Λέμκιν. Το Ολοκαύτωμα είναι αρχαίος ελληνικός θρησκευτικός όρος.
Νομικό Καθεστώς: Η Γενοκτονία αποτελεί επίσημο διεθνές έγκλημα αναγνωρισμένο από τον ΟΗΕ. Το Ολοκαύτωμα είναι ιστορικός όρος, όχι νομικός.
Γρήγορη Σύγκριση
|
Χαρακτηριστικό |
Γενοκτονία |
Ολοκαύτωμα |
|
Είδος όρου |
Νομικός και εγκληματολογικός |
Ιστορικός και συγκεκριμένος |
|
Εφαρμογή |
Σε οποιοδήποτε αντίστοιχο γεγονός |
Στην περίοδο του ναζιστικού καθεστώτος |
|
Εστίαση |
Στην ταυτότητα των θυμάτων |
Στη μέθοδο/κλίμακα της καταστροφής |
Ο Ραφαήλ Λέμκιν και πώς δημιούργησε τη λέξη γενοκτονία.
Ο Ραφαήλ Λέμκιν (Raphael Lemkin) ήταν ένας Πολωνοεβραίος νομικός και καθηγητής, ο οποίος επινόησε τη λέξη «γενοκτονία» το 1944. Αφιέρωσε τη ζωή του στη δημιουργία του πρώτου διεθνούς νομοθετικού πλαισίου για την απαγόρευση και τιμωρία αυτού του εγκλήματος.
Πώς δημιουργήθηκε ο όρος
Η λέξη προέκυψε από την ανάγκη να ονομαστεί ένα έγκλημα για το οποίο δεν υπήρχε νομικός χαρακτηρισμός. Ο Λέμκιν συνδύασε δύο λέξεις από διαφορετικές γλώσσες:
Την ελληνική λέξη «γένος» (που σημαίνει φυλή, οικογένεια ή έθνος).
Τη λατινική κατάληξη «-cide» (που προέρχεται από το caedere, που σημαίνει σκοτώνω).
Ο όρος δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1944 στο βιβλίο του, «Axis Rule in Occupied Europe» (Η εξουσία του Άξονα στην κατεχόμενη Ευρώπη), προκειμένου να περιγράψει το οργανωμένο σχέδιο και τις συστηματικές ενέργειες των Ναζί για την καταστροφή των Εβραίων και άλλων εθνοτικών ομάδων.
Τα πρώτα χρόνια και η αφύπνιση
Αρμενική Γενοκτονία: Από τα φοιτητικά του χρόνια, ο Λέμκιν σοκαρίστηκε όταν έμαθε για τις σφαγές των Αρμενίων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1915, αλλά και για την ατιμωρησία των δραστών.
Ηθικό ερώτημα: Ο Λέμκιν αναρωτήθηκε γιατί ένας πολίτης που δολοφονεί ένα άτομο τιμωρείται, αλλά μια κυβέρνηση που σκοτώνει εκατομμύρια ανθρώπους θεωρείται νόμιμη βάσει της εθνικής κυριαρχίας.
Ο αγώνας για τη διεθνή αναγνώριση
Απόρριψη του όρου «βαρβαρότητα»: Ήδη από τη δεκαετία του 1930 είχε προσπαθήσει να εισαγάγει στη «Κοινωνία των Εθνών» (πρόδρομο του ΟΗΕ) το έγκλημα της «βαρβαρότητας», αλλά δεν βρήκε υποστήριξη. Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο ίδιος κατάφερε να διαφύγει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, 49 μέλη της οικογένειάς του εξοντώθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί.
Δίκη της Νυρεμβέργης: Το 1945, έπεισε τους εισαγγελείς της δίκης να συμπεριλάβουν τη λέξη «γενοκτονία» στα κατηγορητήρια κατά των Ναζί ηγετών.
Η Σύμβαση του ΟΗΕ
Μετά το τέλος του πολέμου, ο Λέμκιν αφιερώθηκε στην προώθηση μιας διεθνούς συνθήκης. Πραγματοποίησε αδιάκοπες εκστρατείες και συναντήσεις, μιλώντας άπταιστα πολλές γλώσσες για να πείσει αντιπροσώπους χωρών. Ο αγώνας του στέφθηκε με επιτυχία στις 9 Δεκεμβρίου 1948, όταν η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε ομόφωνα την επίσημη Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας.
Ο Ραφαήλ Λέμκιν έφυγε από τη ζωή το 1959 έχοντας εξαντλήσει όλες τις δυνάμεις και τους οικονομικούς του πόρους για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά αφήνοντας πίσω του μια τεράστια παρακαταθήκη για το διεθνές δίκαιο
Τα νομικά κριτήρια του ΟΗΕ για να χαρακτηριστεί μια πράξη ως γενοκτονία.
Τα νομικά κριτήρια του ΟΗΕ για τη γενοκτονία ορίζονται στο Άρθρο 2 της Σύμβασης του 1948 για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας.
Για να χαρακτηριστεί μια πράξη ως γενοκτονία, πρέπει να αποδειχθούν δύο βασικά στοιχεία: το υποκειμενικό (η πρόθεση) και το αντικειμενικό (οι πράξεις).
Το Στοιχεία της Πρόθεσης (Υποκειμενικό)
Είναι το πιο κρίσιμο και δύσκολο να αποδειχθεί στοιχείο.
Απαιτείται εξειδικευμένη πρόθεση (dolus specialis).
Πρέπει να αποδειχθεί η πρόθεση ολικής ή μερικής καταστροφής μιας ομάδας.
Η ομάδα πρέπει να είναι εθνική, εθνοτική, φυλετική ή θρησκευτική.
Πολιτικές ή κοινωνικές ομάδες δεν περιλαμβάνονται στον νομικό ορισμό.
Οι Εγκληματικές Πράξεις (Αντικειμενικό)
Πρέπει να διαπραχθεί τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες πέντε πράξεις κατά των μελών της ομάδας:
Φόνος μελών της ομάδας.
Πρόκληση σοβαρής σωματικής ή διανοητικής βλάβης σε μέλη της ομάδας.
Σκόπιμη επιβολή συνθηκών ζωής που αποσκοπούν στην πλήρη ή μερική φυσική εξόντωση της ομάδας (π.χ. στέρηση τροφής, νερού, φαρμάκων).
Μέτρα που αποβλέπουν στην παρεμπόδιση των γεννήσεων στους κόλπους της ομάδας (π.χ. αναγκαστική στείρωση).
Αναγκαστική μεταφορά παιδιών της ομάδας σε μια άλλη ομάδα.
Ποιος Δικάζει τη Γενοκτονία;
Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ) δικάζει διαφορές μεταξύ κρατών για παραβίαση της Σύμβασης.
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC) δικάζει μεμονωμένα άτομα (ηγέτες, στρατιωτικούς) για το έγκλημα της γενοκτονίας.
Τη διαφορά μεταξύ Γενοκτονίας και Εγκλημάτων κατά της Ανθρωπότητας.
Μια συγκεκριμένη ιστορική υπόθεση που καταδικάστηκε επίσημα ως γενοκτονία από το διεθνές δικαστήριο (π.χ. Σρεμπρένιτσα ή Ρουάντα).
Δεν είναι σωστός ο όρος ολοκαύτωμα γιατί δεν κάηκαν όλοι οι εβραίοι
Οι βασικοί λόγοι που ο όρος θεωρείται κυριολεκτικά ανακριβής είναι οι εξής:
Η κυριολεκτική σημασία (Φωτιά)
Όπως αναφέρα, «ολοκαύτωμα» σημαίνει την πλήρη καταστροφή διά της φωτιάς.
Πάρα πολλοί άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους με άλλους τρόπους:
Από μαζικούς πυροβολισμούς (όπως στην ομαδική σφαγή στο Μπάμπι Γιαρ).
Από ασιτία, εξάντληση και ασθένειες στα γκέτο και στα στρατόπεδα εργασίας.
Από ιατρικά πειράματα ή απαγχονισμούς.
Η θρησκευτική διάσταση (Θυσία)
Στην αρχαία ελληνική και βιβλική παράδοση, το ολοκαύτωμα ήταν μια εκούσια θυσία προς τον Θεό. Η χρήση αυτού του όρου για ένα μαζικό έγκλημα θεωρείται από πολλούς προσβλητική, καθώς αφήνει υποσυνείδητα να εννοηθεί ότι ο θάνατος αυτών των ανθρώπων είχε κάποιου είδους «ιερό σκοπό» ή ότι ήταν μια προσφορά, ενώ στην πραγματικότητα επρόκειτο για μια στυγνή, βιομηχανική γενοκτονία.
Η εναλλακτική λέξη: Σοά (Shoah)
Για τους παραπάνω λόγους, στο ίδιο το Ισραήλ και στη διεθνή βιβλιογραφία προτιμάται ο εβραϊκός όρος Σοά (Shoah). Η λέξη αυτή σημαίνει «Όλεθρος», «Καταστροφή» ή «Ερήμωση». Δεν αναφέρεται σε φωτιά ή θυσία, επομένως περιγράφει το γεγονός με πολύ πιο ακριβή και σεβαστικό τρόπο, εστιάζοντας στο αποτέλεσμα (την ολοκληρωτική καταστροφή των κοινοτήτων) και όχι στη μέθοδο.
Ο όρος «Ολοκαύτωμα» (Holocaust) επικράτησε στη Δύση κυρίως τη δεκαετία του 1970 (ιδιαίτερα μετά από μια πολύ δημοφιλή αμερικανική τηλεοπτική σειρά με αυτόν τον τίτλο το 1978), περισσότερο ως μεταφορά για το μέγεθος της καταστροφής παρά για την κυριολεκτική της σημασία.
Αν θέλετε, μπορούμε να συζητήσουμε:
Αντί ολοκαύτωμα η σωστή λέξη είναι
προσπάθεια εξόντωσης
Η φράση «προσπάθεια εξόντωσης» (ή ακριβέστερα «συστηματική εξόντωση») είναι ιστορικά και εννοιολογικά πολύ πιο σωστή και ακριβής από τη λέξη «Ολοκαύτωμα», επειδή περιγράφει την πράξη και την πρόθεση των θυτών, χωρίς τις θρησκευτικές παρερμηνείες της θυσίας.
Στην ιστορική επιστήμη και στον δημόσιο λόγο, αν θέλουμε να αποφύγουμε τη λέξη Ολοκαύτωμα, χρησιμοποιούνται οι εξής όροι ως οι πλέον επιστημονικά και ηθικά ορθοί:
Η Σοά (Shoah)
Όπως αναφέραμε, είναι η επίσημη λέξη που χρησιμοποιούν οι ίδιοι οι Εβραίοι. Σημαίνει «Καταστροφή» ή «Όλεθρος». Είναι ο πιο σεβαστικός όρος διεθνώς, επειδή προέρχεται από τη γλώσσα των θυμάτων και δεν εμπεριέχει την έννοια της «θυσίας».
Γενοκτονία των Εβραίων (ή Ναζιστική Γενοκτονία)
Αυτός είναι ο απόλυτα ακριβής νομικός και ιστορικός όρος. Περιγράφει ακριβώς αυτό που συνέβη: το οργανωμένο σχέδιο ενός κράτους με σκοπό την πλήρη βιομηχανική εξόντωση μιας συγκεκριμένης πληθυσμιακής ομάδας με βάση τη φυλή και την εθνικότητά της.
Συστηματική Εξόντωση / Μαζική Δολοφονία
Η φράση «συστηματική εξόντωση των Ευρωπαίων Εβραίων» χρησιμοποιείται κατά κόρον από τους ιστορικούς. Η λέξη «συστηματική» είναι κλειδί, διότι δείχνει ότι δεν επρόκειτο για τυχαίους φόνους σε περίοδο πολέμου, αλλά για ένα κρατικά οργανωμένο, γραφειοκρατικό και βιομηχανικό σχέδιο δολοφονίας.
«Η συστηματική ναζιστική εξόντωση» είναι η πλέον κατάλληλη.
Βιβλιογραφία- Λεξικά και Ετυμολογία:
Liddell, H. G., & Scott, R. (1996).
Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης (Μετάφραση Ξ. Α. Μόσχου). Αθήνα: Ι. Σιδέρης. (Αναφορά για τα αρχαία ελληνικά συστατικά της λέξης «ολοκαύτωμα»).
Hilberg, R. (2002). Η καταστροφή των Εβραίων της Ευρώπης (3 τόμοι). Θεσσαλονίκη: Ενάλιος.
Lemkin, R. (2013). Αξονική κατοχή στην κατεχόμενη Ευρώπη. Αθήνα: Πεδίο. “).
United Nations. Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide. Adopted by the UN General Assembly on 9 December 1948 .
Schabas, William A. Genocide in International Law: The Crime of Crimes. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2009 .
Photo Από Epidromos Painter – Jastrow (2007), Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1557680, https://el.wikipedia.org/wiki/
