Η Τουρκία ενισχύει την παρουσία της στη Σομαλία μέσα από συμφωνίες για πετρέλαιο, στρατιωτική συνεργασία και έλεγχο θαλάσσιων οδών. Τι σημαίνει αυτό για την Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής.
Η Τουρκία στη Σομαλία και η νέα μάχη για την Ερυθρά Θάλασσα
Η Σομαλία, μια χώρα που για δεκαετίες συνδέθηκε στη διεθνή ειδησεογραφία με τον εμφύλιο, την πειρατεία, την τρομοκρατία και την κρατική αποσύνθεση, επιστρέφει σήμερα στο επίκεντρο ενός πολύ μεγαλύτερου γεωπολιτικού παιχνιδιού. Αυτή τη φορά, το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται μόνο στην ασφάλεια. Αφορά την ενέργεια, τα λιμάνια, τις θαλάσσιες οδούς και την επιρροή στην Ερυθρά Θάλασσα.
Στο κέντρο αυτής της νέας εξίσωσης βρίσκεται η Τουρκία.
Η Άγκυρα έχει οικοδομήσει τα τελευταία χρόνια μια ιδιαίτερα στενή σχέση με το Μογκαντίσου. Ξεκίνησε με ανθρωπιστική βοήθεια, επενδύσεις, υποτροφίες και παρουσία τουρκικών εταιρειών σε κρίσιμες υποδομές. Σταδιακά όμως, η σχέση πέρασε σε άλλο επίπεδο: στρατιωτική εκπαίδευση, ναυτική συνεργασία, συμφωνίες ασφαλείας και πλέον ενεργειακή διείσδυση.
Τον Μάρτιο του 2024, Τουρκία και Σομαλία υπέγραψαν συμφωνία συνεργασίας για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, η οποία καλύπτει έρευνα, αξιολόγηση, ανάπτυξη και παραγωγή σε χερσαία και θαλάσσια κοιτάσματα της Σομαλίας. Η συμφωνία ήρθε λίγο μετά από αμυντική συνεργασία των δύο χωρών, με την Τουρκία να αναλαμβάνει ρόλο στην ενίσχυση της σομαλικής ναυτικής ασφάλειας.
Για τη Σομαλία, η προοπτική πετρελαϊκών εσόδων μοιάζει με ιστορική ευκαιρία. Πρόκειται για μια από τις φτωχότερες και πιο εύθραυστες χώρες του κόσμου, με τεράστιες ανάγκες σε υποδομές, ασφάλεια και κρατική ανασυγκρότηση. Για την Τουρκία, όμως, η Σομαλία είναι κάτι περισσότερο από ενεργειακή επένδυση. Είναι πύλη προς την Ερυθρά Θάλασσα, τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό.
Η γεωγραφία εδώ τα λέει όλα. Από την περιοχή περνά ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου, ενώ το πέρασμα Bab al Mandab, ανάμεσα στην Υεμένη και το Κέρας της Αφρικής, αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα θαλάσσια σημεία του πλανήτη. Όποιος αποκτά επιρροή εκεί, δεν αποκτά απλώς παρουσία σε μια αφρικανική χώρα. Αποκτά λόγο σε έναν από τους βασικούς διαδρόμους της παγκόσμιας οικονομίας.
Η Τουρκία το γνωρίζει καλά. Ήδη από το 2017 λειτουργεί στη Σομαλία το Camp TURKSOM, τη μεγαλύτερη υπερπόντια στρατιωτική της βάση, με στόχο την εκπαίδευση σομαλικών δυνάμεων. Η βάση άνοιξε στο Μογκαντίσου και έχει παρουσιαστεί ως βασικό εργαλείο για την οικοδόμηση των ενόπλων δυνάμεων της Σομαλίας και την αντιμετώπιση της Αλ Σαμπάμπ.
Η ενεργειακή διάσταση ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή τη στρατηγική. Η τουρκική κρατική εταιρεία TPAO έχει εμπλακεί σε συμφωνίες για έρευνες υδρογονανθράκων, ενώ το τουρκικό ερευνητικό σκάφος Oruc Reis είχε σταλεί για σεισμικές έρευνες στα ανοικτά της Σομαλίας. Αργότερα, η Τουρκία προχώρησε και σε συμφωνία για χερσαίες έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ωστόσο, η τουρκική παρουσία δεν αντιμετωπίζεται από όλους ως ευλογία. Υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για το αν οι συμφωνίες εξυπηρετούν πραγματικά το δημόσιο συμφέρον της Σομαλίας ή αν δημιουργούν μια νέα μορφή εξάρτησης. Ορισμένες αναλύσεις έχουν επισημάνει ότι οι όροι ενεργειακής συνεργασίας είναι ιδιαίτερα ευνοϊκοί για την τουρκική πλευρά, ειδικά στο θέμα της ανάκτησης κόστους και των δικαιωμάτων παραγωγής.
Την ίδια ώρα, το Κέρας της Αφρικής βρίσκεται ήδη σε βαθιά περιφερειακή αναταραχή. Η αντιπαράθεση Σομαλίας και Αιθιοπίας για τη Σομαλιλάνδη, η παρουσία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, οι κινήσεις της Σαουδικής Αραβίας, η εμπλοκή του Ισραήλ και η αστάθεια στην Ερυθρά Θάλασσα μετατρέπουν την περιοχή σε πεδίο σκληρού ανταγωνισμού.
Η απόφαση του Ισραήλ, τον Δεκέμβριο του 2025, να αναγνωρίσει τη Σομαλιλάνδη ως ανεξάρτητο κράτος προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τη Σομαλία και άλλες χώρες της περιοχής, καθώς θεωρήθηκε κίνηση με σοβαρές γεωπολιτικές συνέπειες για την ισορροπία στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Άντεν.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η Τουρκία εμφανίζεται ως προστάτης της ενότητας της Σομαλίας, αλλά και ως δύναμη που επιδιώκει δικά της στρατηγικά οφέλη. Δεν πρόκειται μόνο για βοήθεια προς μια αδύναμη χώρα. Πρόκειται για μια μακροπρόθεσμη πολιτική παρουσίας σε έναν χώρο όπου διασταυρώνονται ενέργεια, ναυτιλία, ασφάλεια και διεθνής επιρροή.
Για την Άγκυρα, η Σομαλία είναι ένα κομμάτι της ευρύτερης στρατηγικής της να εμφανιστεί ως αυτόνομος παίκτης, πέρα από τα στενά όρια του ΝΑΤΟ και της παραδοσιακής δυτικής αρχιτεκτονικής. Για το Μογκαντίσου, η σχέση με την Τουρκία μπορεί να προσφέρει υποδομές, ασφάλεια και πρόσβαση σε επενδύσεις. Μπορεί όμως και να το εγκλωβίσει σε νέες εξαρτήσεις, εάν η χώρα δεν καταφέρει να διαχειριστεί τους πόρους της με διαφάνεια, θεσμική σοβαρότητα και εθνική στρατηγική.
Η Ερυθρά Θάλασσα δεν είναι πια μια μακρινή θάλασσα στους χάρτες της διπλωματίας. Είναι ένας από τους μεγάλους κόμβους του νέου παγκόσμιου ανταγωνισμού. Και η Σομαλία, με τα πιθανά ενεργειακά της αποθέματα και τη στρατηγική της θέση, βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο.
Το ερώτημα είναι αν αυτή τη φορά θα μπορέσει να μετατρέψει το ενδιαφέρον των ξένων δυνάμεων σε πραγματική εθνική ανασυγκρότηση ή αν θα γίνει ακόμη ένα πεδίο όπου άλλοι θα παίζουν το παιχνίδι της ισχύος πάνω στο έδαφός της.
Πηγές
Reuters
Associated Press
Atlantic Council
Al Jazeera
The Washington Institute
Nordic Monitor
Wardheer News
RUSI, αρχικό άρθρο του Matthew Chandler de Waal, 7 Μαΐου 2026
Συμπερασματικά…
Το ερώτημα είναι αν αυτή τη φορά η Σομαλία θα μπορέσει να μετατρέψει το ενδιαφέρον των ξένων δυνάμεων σε πραγματική εθνική ανασυγκρότηση ή αν θα γίνει ακόμη ένα πεδίο όπου άλλοι θα παίζουν το παιχνίδι της ισχύος πάνω στο έδαφός της.
Και εδώ γεννιέται ένα ακόμη ερώτημα για τον αναγνώστη. Είναι άραγε τυχαίο ότι η Τουρκία ενισχύει τόσο συστηματικά την παρουσία της στη Σομαλία, την ίδια στιγμή που στις Ηνωμένες Πολιτείες οι Σομαλοί μετανάστες έχουν βρεθεί ξανά στο επίκεντρο της πολιτικής και μεταναστευτικής συζήτησης;
Η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε τον Ιανουάριο του 2026 τον τερματισμό του Temporary Protected Status για τη Σομαλία, με ημερομηνία ισχύος την 17η Μαρτίου 2026. Η απόφαση δημοσιεύθηκε και στο Federal Register, ενώ στη συνέχεια υπήρξαν νομικές εξελίξεις, καθώς ομοσπονδιακός δικαστής μπλόκαρε προσωρινά τον τερματισμό των προστασιών για Σομαλούς μετανάστες.
Την ίδια περίοδο, το ζήτημα των Σομαλών στις Ηνωμένες Πολιτείες συνοδεύτηκε και από σκληρή πολιτική ρητορική, μέσα σε ένα ευρύτερο κλίμα πίεσης γύρω από το μεταναστευτικό. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα συνδέονται ευθέως. Σημαίνει όμως ότι η Σομαλία δεν μπορεί πλέον να διαβαστεί μόνο ως μια μακρινή χώρα της Αφρικής. Είναι ένα σημείο όπου συναντώνται η ενέργεια, η ασφάλεια, οι θαλάσσιοι δρόμοι, η μετανάστευση και οι νέες σφαίρες επιρροής.
Μήπως λοιπόν όποιος κοιτάζει σήμερα τη Σομαλία δεν κοιτάζει μόνο την Αφρική, αλλά το μέλλον της Ερυθράς Θάλασσας, της Μέσης Ανατολής και της παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος;
Πηγές (Συμπερασματικού τμήματος)
DHS
Federal Register
USCIS
Reuters
Associated Press
Από την δημοσιογραφική ομάδα του Greek News FL
Όμιλος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεμάτων – ODETH.EU
