Του Paul James — Χωρίς λογοκρισία
Για το Greek News & Radio FL
Η δουλεία υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες θηριωδίες στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ωστόσο, εάν πρόκειται να συζητήσουμε για την ιστορική ευθύνη και τις αποζημιώσεις, οφείλουμε ασφαλώς να είμαστε διατεθειμένοι να εξετάσουμε ολόκληρη την ιστορία και όχι μόνο τα κεφάλαια που εξυπηρετούν ένα συγκεκριμένο επιχείρημα.
Σήμερα διεξάγεται μια συζήτηση σχετικά με τη δουλεία, την ιστορική ευθύνη και το κατά πόσο το Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να καταβάλει αποζημιώσεις στους απογόνους των Αφρικανών που υποδουλώθηκαν.
Πρόκειται για μια συζήτηση που απαιτεί ειλικρίνεια, ιστορική ακρίβεια και, πάνω απ’ όλα, δικαιοσύνη.
Θέλω εξαρχής να ξεκαθαρίσω τη θέση μου. Η δουλεία ήταν φρικτή. Ήταν σκληρή, απάνθρωπη και θεμελιωδώς λανθασμένη. Εκατομμύρια άνθρωποι στερήθηκαν την ελευθερία τους, χωρίστηκαν από τις οικογένειές τους, κακοποιήθηκαν και εξαναγκάστηκαν να ζήσουν σε συνθήκες υποτέλειας. Τίποτα δεν μπορεί να δικαιολογήσει όσα συνέβησαν.
Ωστόσο, δεν υποστηρίζω την άποψη ότι το σημερινό Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να επωμιστεί οικονομική ευθύνη για τη δουλεία του παρελθόντος, απλώς και μόνο επειδή η Βρετανία υπήρξε μία από τις χώρες που συμμετείχαν στο υπερατλαντικό δουλεμπόριο.
Πιστεύω επίσης ότι υπάρχει μια πολύ ευρύτερη ιστορική εικόνα, η οποία πρέπει να αναγνωριστεί.
Η ΔΟΥΛΕΙΑ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΜΙΑΣ ΦΥΛΗΣ Ή ΜΙΑΣ ΧΩΡΑΣ
Ένα από τα προβλήματα των σύγχρονων συζητήσεων για τη δουλεία είναι ότι το ζήτημα συχνά περιορίζεται σε μία και μοναδική αφήγηση: λευκοί Ευρωπαίοι υποδούλωσαν μαύρους Αφρικανούς.
Αυτή η ιστορική πραγματικότητα έχει ασφαλώς βάση, ιδιαίτερα όσον αφορά το τεράστιο υπερατλαντικό δουλεμπόριο. Ωστόσο, δεν αποτελεί την πλήρη ιστορία της δουλείας.
Η δουλεία υπήρχε επί χιλιάδες χρόνια, σε διαφορετικές ηπείρους, πολιτισμούς και κοινωνίες.
Αφρικανικά βασίλεια, ηγεμόνες και έμποροι συμμετείχαν στη σύλληψη, την εμπορία και την πώληση άλλων Αφρικανών. Βασίλεια όπως της Δαχομέης, των Ασάντι και του Κονγκό συμμετείχαν σε διαφορετικές πτυχές αυτού του εμπορίου.
Ορισμένοι αιχμάλωτοι προέρχονταν από πολέμους, επιδρομές, απαγωγές και πολιτικές συγκρούσεις, προτού πωληθούν σε Ευρωπαίους εμπόρους στις αφρικανικές ακτές.
Αυτό δεν απαλλάσσει τους Ευρωπαίους από τις ευθύνες τους. Απλώς αποδεικνύει ότι η ιστορία της δουλείας δεν μπορεί να παρουσιάζεται με ειλικρίνεια ως ένα έγκλημα στο οποίο συμμετείχε μόνο μία ομάδα ανθρώπων.
Οι Ευρωπαίοι έμποροι και οι κυβερνήσεις δημιούργησαν ένα τεράστιο διεθνές εμπορικό σύστημα, μετέφεραν εκατομμύρια Αφρικανούς πέρα από τον Ατλαντικό και τροφοδότησαν τις οικονομίες των φυτειών στην αμερικανική ήπειρο και την Καραϊβική.
Αυτή η ευθύνη είναι πραγματική και δεν πρέπει ποτέ να αμφισβητείται.
ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΟΜΩΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΥΠΟΔΟΥΛΩΘΗΚΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ;
Αυτό είναι ένα ακόμη κεφάλαιο της ιστορίας που αξίζει μεγαλύτερη αναγνώριση.
Η ίδια η Βρετανία έχει γνωρίσει εισβολές, κατακτήσεις, κατοχή και υποδούλωση.
Το 43 μ.Χ., οι ρωμαϊκές δυνάμεις εισέβαλαν στη Βρετανία υπό τον αυτοκράτορα Κλαύδιο.
Η ρωμαϊκή κυριαρχία διήρκεσε σχεδόν τέσσερις αιώνες. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία διατηρούσε ένα εκτεταμένο σύστημα δουλείας, ενώ υπάρχουν αρχαιολογικά και ιστορικά στοιχεία που τεκμηριώνουν την ύπαρξη υποδούλωσης στη ρωμαϊκή Βρετανία.
Περισσότερους από επτά αιώνες αργότερα, οι Βίκινγκς πραγματοποιούσαν επιδρομές σε οικισμούς σε ολόκληρη τη Βρετανία και την Ιρλανδία.
Αιχμαλώτιζαν άνδρες, γυναίκες και παιδιά και πωλούσαν ορισμένους από αυτούς ως δούλους μέσω εμπορικών δικτύων που εκτείνονταν σε ολόκληρη την Ευρώπη και ακόμη μακρύτερα.
Υπάρχει επίσης μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πτυχή της βρετανικής ιστορίας που αξίζει προσοχής.
Οι συλλογές των μουσείων του Μπρίστολ καταγράφουν ότι Άγγλοι έμποροι συμμετείχαν στην πώληση υποδουλωμένων ανθρώπων από τη Βρετανία προς οικισμούς των Βίκινγκς στην Ιρλανδία.
Ορισμένοι ήταν αιχμάλωτοι πολέμου, άλλοι είχαν απαχθεί, ενώ κάποιοι πωλήθηκαν σε καθεστώς δουλείας εξαιτίας της φτώχειας.
Με άλλα λόγια, οι Βρετανοί δεν ήταν απλώς απόγονοι ενός πληθυσμού που απολάμβανε πάντοτε την ελευθερία του.
Υπήρξαν επίσης θύματα, θύτες και συμμετέχοντες σε διαφορετικά ιστορικά συστήματα υποδούλωσης.
Και η ιστορία δεν σταματά εκεί.
Μεταξύ του 16ου και του 19ου αιώνα, οι Βερβερίνοι κουρσάροι, που επιχειρούσαν από λιμάνια της Βόρειας Αφρικής, αιχμαλώτιζαν Ευρωπαίους ναυτικούς και κατοίκους παράκτιων περιοχών.
Ανάμεσα σε εκείνους που αιχμαλωτίστηκαν και πωλήθηκαν ως δούλοι βρίσκονταν Βρετανοί άνδρες και γυναίκες.
Ο καθηγητής Bernard Capp του Πανεπιστημίου του Warwick έχει τεκμηριώσει την αιχμαλωσία και υποδούλωση χιλιάδων Βρετανών στη Βόρεια Αφρική μεταξύ 1580 και 1750.
Αυτοί οι άνθρωποι είχαν οικογένειες, ζωές και μέλλον.
Πολλοί υπέμειναν χρόνια αιχμαλωσίας. Ορισμένοι δεν επέστρεψαν ποτέ στην πατρίδα τους.
Γιατί η δική τους ιστορία δεν αποτελεί εξίσου σημαντικό μέρος της εθνικής μας συζήτησης για την ιστορική δουλεία;
Η ΒΡΕΤΑΝΙΑ ΔΕΝ ΗΤΑΝ Η ΜΟΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ
Στο υπερατλαντικό δουλεμπόριο συμμετείχαν αρκετές ευρωπαϊκές δυνάμεις.
Η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Βρετανία, η Ολλανδία και άλλα ευρωπαϊκά συμφέροντα συμμετείχαν με διαφορετικούς τρόπους.
Αφρικανοί ηγεμόνες και έμποροι προμήθευαν επίσης αιχμαλώτους μέσω οργανωμένων εμπορικών δικτύων.
Πέρα από τον Ατλαντικό, υπήρχαν δίκτυα δουλεμπορίου που εκτείνονταν στη Σαχάρα, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό, στα οποία συμμετείχαν πολυάριθμοι Αφρικανοί, Άραβες, Βορειοαφρικανοί και άλλοι έμποροι και πολιτικές δυνάμεις.
Η δουλεία αποτελούσε παγκόσμιο πρόβλημα, παρότι τα συστήματα, η έκταση, τα θύματα και οι συνέπειές της διέφεραν σημαντικά.
Αυτό εγείρει ένα εύλογο ερώτημα.
Εάν αναμένεται από τα σύγχρονα κράτη να αναλαμβάνουν οικονομική ευθύνη για ιστορικές αδικίες, δεν θα έπρεπε αυτή η αρχή να εφαρμόζεται με συνέπεια;
Δεν θα έπρεπε να συζητάμε επίσης τις ιστορικές ευθύνες κάθε αυτοκρατορίας και δύναμης που εισέβαλε, κατέκτησε, υποδούλωσε ή εκμεταλλεύτηκε έναν άλλο πληθυσμό;
Δεν θα έπρεπε να εξετάσουμε τη ρωμαϊκή κατοχή της Βρετανίας;
Δεν θα έπρεπε να εξετάσουμε τις επιδρομές των Βίκινγκς και την υποδούλωση των Βρετανών;
Δεν θα έπρεπε να συμπεριλάβουμε επίσης την ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την υποδούλωση Ευρωπαίων;
Δεν υποστηρίζω ότι η σύγχρονη Ιταλία θα έπρεπε αυτομάτως να λάβει έναν λογαριασμό για τις πράξεις της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ή ότι η Δανία και η Νορβηγία θα έπρεπε αυτομάτως να αποζημιώσουν τη Βρετανία για τις επιδρομές των Βίκινγκς.
Αυτή θα ήταν μια υπεραπλουστευμένη προσέγγιση της ιστορίας.
Όμως, ακριβώς η ίδια προσοχή θα πρέπει να επιδεικνύεται όταν συζητούνται οι ευθύνες της σύγχρονης Βρετανίας.
ΚΑΙ ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ ΠΟΥ ΚΑΤΑΒΛΗΘΗΚΑ ΣΤΟΥΣ ΔΟΥΛΟΚΤΗΤΕΣ;
Υπάρχει ένα κεφάλαιο της βρετανικής ιστορίας που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Όταν το βρετανικό Κοινοβούλιο ψήφισε τον Νόμο για την Κατάργηση της Δουλείας το 1833, η βρετανική κυβέρνηση διέθεσε 20 εκατομμύρια λίρες για να αποζημιώσει τους ιδιοκτήτες δούλων για την απώλεια εκείνου που ο νόμος αντιμετώπιζε ως περιουσία τους.
Οι άνθρωποι που είχαν υποδουλωθεί δεν έλαβαν αντίστοιχη οικονομική αποζημίωση.
Οι αποζημιώσεις καταβλήθηκαν μέσω δημόσιων πόρων και κρατικού δανεισμού, ενώ ο σχετικός δανεισμός δεν αποπληρώθηκε οριστικά παρά μόνο το 2015.
Πρόκειται για μια δυσάρεστη πτυχή της ιστορίας μας.
Η Βρετανία οφείλει να αναγνωρίσει ότι οι θεσμοί της και συγκεκριμένα πρόσωπα αποκόμισαν κέρδη από τη δουλεία.
Οι συνέπειες της δουλείας και της αποικιοκρατικής εκμετάλλευσης αξίζουν επίσης σοβαρή ιστορική εξέταση.
Ωστόσο, η αναγνώριση των ιστορικών αδικιών και η αποδοχή μιας απεριόριστης οικονομικής υποχρέωσης εκ μέρους γενεών που δεν ευθύνονταν γι’ αυτές αποτελούν δύο διαφορετικά ζητήματα.
ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΣΤΟΧΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΕΙΔΙΚΑ ΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ;
Αναγνωρίζω ότι η Κοινότητα της Καραϊβικής, γνωστή ως CARICOM, έχει αναπτύξει ένα σχέδιο δέκα σημείων για τις αποζημιώσεις.
Το σχέδιο αυτό δεν στρέφεται αποκλειστικά εναντίον της Βρετανίας.
Καλεί το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ευρώπη και όλα τα κράτη που συμμετείχαν στη δουλεία να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της δουλείας, της αποικιοκρατίας και της εκμετάλλευσης.
Αυτή η διάκριση έχει σημασία.
Ωστόσο, εξακολουθώ να αμφισβητώ το πώς θα μπορούσαν οι οικονομικές αποζημιώσεις να υπολογιστούν και να διανεμηθούν με δίκαιο τρόπο.
Ποιος δικαιούται αποζημίωση;
Πόσες γενιές θα πρέπει να συμπεριληφθούν;
Πώς θα καθοριστεί η ατομική επιλεξιμότητα;
Πώς θα γίνει η διάκριση μεταξύ των διαφορετικών ιστορικών δυνάμεων που συμμετείχαν;
Πώς θα συνυπολογίσουμε τα αφρικανικά βασίλεια και τους εμπόρους που πωλούσαν αιχμαλώτους, τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που χρηματοδοτούσαν το εμπόριο, τους ιδιοκτήτες φυτειών που αποκόμιζαν κέρδη και τα ευρύτερα διεθνή δίκτυα που το συντηρούσαν;
Και ίσως το σημαντικότερο: πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα δίκαιο σύστημα απόδοσης ευθυνών χωρίς να καθιστούμε τους απλούς ανθρώπους του σήμερα οικονομικά υπόλογους μόνο και μόνο εξαιτίας της εθνικότητας ή της καταγωγής τους;
Αυτά δεν είναι παράλογα ερωτήματα.
Αξίζουν ουσιαστικές απαντήσεις, αντί να απορρίπτονται ως προσβλητικά.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ
Δεν ζούσα την εποχή του υπερατλαντικού δουλεμπορίου.
Ούτε η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων που ζουν σήμερα στη Βρετανία.
Δεν μπορώ να αποδεχθώ προσωπική ενοχή για κάτι που συνέβη πολλές γενιές πριν από τη γέννησή μου, όπως ακριβώς δεν θα περίμενα από κάποιον που γεννήθηκε σήμερα σε μια άλλη χώρα να αποδεχθεί προσωπική ενοχή για κάθε ιστορική θηριωδία που διέπραξαν οι πρόγονοί του.
Πρέπει να διδάσκουμε την ιστορία.
Πρέπει να τη διατηρούμε ζωντανή.
Πρέπει να αναγνωρίζουμε τα θύματα, να κατονομάζουμε τους υπεύθυνους και να κατανοούμε πώς τα γεγονότα του παρελθόντος διαμόρφωσαν τον σύγχρονο κόσμο.
Όμως δεν μπορούμε να αλλάξουμε την ιστορία.
Δεν μπορούμε να επαναφέρουμε στη ζωή όσους πέθαναν.
Δεν μπορούμε να αναιρέσουμε τον πόνο των οικογενειών που χωρίστηκαν εξαιτίας της δουλείας.
Δεν μπορούμε να ανατρέψουμε αιώνες εκμετάλλευσης.
Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να διασφαλίσουμε ότι οι επόμενες γενιές θα γνωρίζουν ολόκληρη την ιστορία.
Και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να την αφηγούμαστε στο σύνολό της.
Όχι μόνο την ιστορία της ευρωπαϊκής δουλείας στην Αφρική, αλλά και την ιστορία της αφρικανικής συμμετοχής, της υποδούλωσης Ευρωπαίων, του δουλεμπορίου των Βίκινγκς, των ρωμαϊκών κατακτήσεων, των Βορειοαφρικανών κουρσάρων, της οθωμανικής επέκτασης και των πολλών άλλων συστημάτων που υπήρξαν σε ολόκληρο τον κόσμο.
Καμία φυλή δεν έχει αποκλειστικό δικαίωμα στον ιστορικό πόνο και κανένα έθνος δεν πρέπει να εξαιρείται από την ιστορική κριτική.
Η ΘΕΣΗ ΜΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΟΧΙ ΤΗΝ ΑΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Επιτρέψτε μου να ολοκληρώσω λέγοντας κάτι που ελπίζω να γίνει κατανοητό.
Δεν αρνούμαι τη συμμετοχή της Βρετανίας στο υπερατλαντικό δουλεμπόριο.
Δεν υπερασπίζομαι τη δουλεία.
Δεν υποτιμώ τα δεινά των μαύρων κοινοτήτων ούτε τις ιστορικές συνέπειες της αποικιοκρατίας.
Απλώς διαφωνώ με την αρχή της απαίτησης οικονομικών αποζημιώσεων από το Ηνωμένο Βασίλειο, χωρίς να έχει προηγουμένως καθιερωθεί μια συνεπής, τεκμηριωμένη και πραγματικά διεθνής προσέγγιση της ιστορικής ευθύνης.
Η Βρετανία έχει μια ιστορία εισβολών, κατοχής, υποδούλωσης, εκμετάλλευσης και ανθρώπινου πόνου, όπως ακριβώς έχει και μια ιστορία αυτοκρατορίας, εμπορίου, αποικιοκρατίας και κατάργησης της δουλείας.
Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς απέναντι σε κάθε πτυχή αυτής της ιστορίας.
Εάν πρόκειται να συζητήσουμε για τη δικαιοσύνη, ας τη συζητήσουμε για όλους.
Εάν πρόκειται να συζητήσουμε για την ιστορική ευθύνη, ας εξετάσουμε κάθε εμπλεκόμενο.
Και εάν πρόκειται να μιλήσουμε για αποζημιώσεις, ας καθορίσουμε γιατί πρέπει να καταβληθούν, σε ποιους, ποιο θα είναι το ύψος τους και βάσει ποιων αποδεικτικών στοιχείων.
Πιστεύω στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, όχι στην παραποίηση της ιστορίας.
Πιστεύω στην αναγνώριση του ανθρώπινου πόνου, όχι στην αξιολόγησή του με φυλετικά κριτήρια.
Και πιστεύω ότι η δικαιοσύνη πρέπει να εφαρμόζεται σε όλους, όχι μόνο σε εκείνους που τυχαίνει να βρίσκονται στο επίκεντρο της σημερινής πολιτικής συζήτησης.
Η ιστορία είναι ιστορία.
Δεν μπορούμε να αλλάξουμε όσα συνέβησαν, αλλά μπορούμε να αποφασίσουμε ποια διδάγματα θα αντλήσουμε από αυτά.
Paul James
Συγγραφέας, αρθρογράφος και σχολιαστής
