Αυτή είναι η λογική πίσω από την Ομάδα Χωρών Ναρκοπολέμου της Μαύρης Θάλασσας , η οποία δημιουργήθηκε από την Τουρκία, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία. Η συμφωνία υπογράφηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 11 Ιανουαρίου 2024 και η δύναμη τέθηκε σε επιχειρησιακή λειτουργία την 1η Ιουλίου του ίδιου έτους. Δεν αποτελεί μόνιμη νατοϊκή δύναμη, παρότι και οι τρεις συμμετέχουσες χώρες είναι μέλη του ΝΑΤΟ. Πρόκειται για μια περιφερειακή πρωτοβουλία, βασισμένη σε τοπικά πλοία, τοπικά πληρώματα και στο μεγάλο πρόβλημα των παρασυρόμενων ναρκών που καταλήγουν μέχρι την νήσο Ρόδο καί διάφορα μέρη του Αιγαίου Πελάγους.
Η Τουρκία διαθέτει στην Μαύρη Θάλασσα τον μεγαλύτερο στόλο ναρκαλιευτικών πλοίων. Η Ρουμανία συνδυάζει την χρήση σόναρ των πλοίων κλάσης Sandown με την αυτονομία των μη επανδρωμένων υποβρύχιων οχημάτων REMUS. Η Βουλγαρία επιχειρεί με εκσυγχρονισμένα ναρκοθηρευτικά κλάσης Tripartite, εξοπλισμένα με σόναρ γάστρας, τηλεχειριζόμενα οχήματα μεταβλητού βάθους (ROV) και ROV εξουδετέρωσης ναρκών.
Μια Ομάδα που Γεννήθηκε από την Ανάγκη
Η πρώτη ενεργοποίηση της ομάδας περιλάμβανε το τουρκικό πλοίο υποστήριξης TCG Güngör Durmuş, το ναρκοθηρευτικό κλάσης Aydın TCG Akçay, το βουλγαρικό BGS Struma και το ρουμανικό ναρκαλιευτικό κλάσης Alexandru Axente. Η διοίκηση εναλλάσσεται κάθε έξι μήνες, ενώ τα πλοία που συμμετέχουν αλλάζουν μεταξύ των διαδοχικών ενεργοποιήσεων.
Μέχρι τον Ιούλιο του 2026, η ομάδα είχε ολοκληρώσει δέκα ενεργοποιήσεις. Στη συνέχεια, η αποστολή της επεκτάθηκε ώστε να περιλαμβάνει και την προστασία κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών. Νάρκες, αγωγοί, καλώδια ηλεκτρικής ενέργειας και τηλεπικοινωνιακές γραμμές που συνυπάρχουν πλέον στο ίδιο υποθαλάσσιο επιχειρησιακό περιβάλλον.
Η Απειλή των Παρασυρόμενων Ναρκών στη Μαύρη Θάλασσα
Η απειλή που συνιστούν οι παρασυρόμενες νάρκες στη Μαύρη Θάλασσα είναι ιδιαίτερα σοβαρή, επειδή ακόμη και μία μόνο νάρκη μπορεί να διακόψει θαλάσσιες οδούς, να καθυστερήσει τις εξαγωγές σιτηρών και ενέργειας, να αυξήσει το κόστος ασφάλισης και να αναγκάσει τα ναυτικά να διεξάγουν αργές επιχειρήσεις ναρκοπολέμου σε εκτεταμένες περιοχές.
Όταν μια αγκυροβολημένη νάρκη αποκολληθεί, τα θαλάσσια ρεύματα μπορούν να τη μεταφέρουν πολύ μακριά από το αρχικό ναρκοπέδιο, απειλώντας εμπορικά πλοία, αλιευτικά, λιμένες και παράκτιες υποδομές στην πορεία της όπως έχει συμβεί σε διάφορα σημεία καί της Ελλάδας..
Οι νάρκες αυτές είναι δύσκολο να εντοπιστούν, φθηνές στην ανάπτυξή τους και ικανές να προκαλέσουν αναστάτωση δυσανάλογη προς τον πραγματικό αριθμό τους. Παράλληλα, η ευθύνη για την τοποθέτησή τους παραμένει αντικείμενο αντιπαράθεσης, καθώς Ρωσία και Ουκρανία αλληλοκατηγορούνται. Ωστόσο, το επιχειρησιακό αποτέλεσμα είναι το ίδιο: η ίδια η αβεβαιότητα αρκεί για να περιορίσει τη ναυσιπλοΐα και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη ότι οι ζωτικής σημασίας θαλάσσιες οδοί είναι ασφαλείς.
Η εξουδετέρωση μιας ναυτικής νάρκης από τη Μαύρη Θάλασσα αναδεικνύει την ανάγκη συνεχούς επαγρύπνησης.
Τουρκία: Η Κυρίαρχη Δύναμη ναρκαλιείας στήν Μαύρη θάλασσα.
Η Τουρκία διαθέτει έντεκα ναρκοθηρευτικά πλοία, εκ των οποίων έξι είναι κλάσης Aydın και πέντε παλαιότερης κλάσης Engin.
Τα πλοία κλάσης Aydın φέρουν το σόναρ μεταβλητού βάθους Thales Type 2093 μέ δυνατότητα κατάδυσης του αισθητήρα που επιτρέπει στους χειριστές να τον τοποθετούν στο πλέον ευνοϊκό στρώμα της υδάτινης στήλης, αντί να περιορίζονται στις ακουστικές συνθήκες κάτω από τη γάστρα.
Μόλις εντοπιστεί και ταξινομηθεί ένα ύποπτο αντικείμενο, το πλοίο μπορεί να αναπτύξει το τηλεχειριζόμενο όχημα PΑΡ. Το PAP χρησιμοποιεί σόναρ και κάμερες για να επανεντοπίσει τον στόχο, να τον αναγνωρίσει και να τοποθετήσει εκρηκτικό μηχανισμό εξουδετέρωσης.
Η Τουρκία χρησιμοποιεί επίσης το αυτόνομο υποβρύχιο όχημα Gavia AUV, γνωστό εγχώρια ως Çakabey, για αυτόνομη αναγνώριση και συλλογή δεδομένων σόναρ. Το όχημα μπορεί να ερευνά περιοχές πριν από το ναρκοθηρευτικό, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο για το πλοίο.
Τα πλοία κλάσης Engin χρησιμοποιούν το παλαιότερο σόναρ γάστρας DUBM σε συνδυασμό με οχήματα PAP. Η Τουρκία έχει ήδη ξεκινήσει την αντικατάσταση του σόναρ αυτού με το εγχώριας ανάπτυξης σύστημα MATESS. Τα παλαιότερα σκάφη μπορούν να παραμείνουν επιχειρησιακά πολύτιμα όταν ανανεώνονται τα «ακουστικά τους όργανα».
Σημείωση: Το MATESS είναι ένα σόναρ υψηλής συχνότητας και υψηλής ανάλυσης, σχεδιασμένο για την αυτόματη ανίχνευση, εντοπισμό και υποστήριξη της ταξινόμησης ναρκών βυθού και αγκυροβολημένων ναρκών, καθώς και άλλων υποβρύχιων αντικειμένων, με κύριο στόχο την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τον ναρκοπόλεμο.
Ρουμανία: Ένας Στόλος σε εξέλιξη
Η Ρουμανία διαθέτει δύο πρώην βρετανικά ναρκοθηρευτικά κλάσης Sandown, τα Sublocotenent Ion Ghiculescu και Căpitan Constantin Dumitrescu.
Το πρώτο είναι εξοπλισμένο με το σόναρ Thales 2093, το σύστημα διοίκησης ναρκοπολέμου NAUTIS και τα οχήματα εξουδετέρωσης SeaFox. Το SeaFox συνδυάζει σόναρ υψηλής ανάλυσης, οπτική αναγνώριση και διαμορφωμένο εκρηκτικό φορτίο σε ένα μικρό αναλώσιμο όχημα.
Το δεύτερο πλοίο ακολουθεί μια πιο αυτόνομη φιλοσοφία. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ρουμανικού Ναυτικού, διαθέτει αυτόνομο υποβρύχιο όχημα REMUS 100, το σύστημα διοίκησης ORCA και SeaFox. Το REMUS 100 χρησιμοποιεί πλευρικής σάρωσης σόναρ υψηλής συχνότητας για να χαρτογραφεί τον βυθό και να εντοπίζει αντικείμενα που μοιάζουν με νάρκες πριν εισέλθει στην περιοχή ένα επανδρωμένο πλοίο.
Η Ρουμανία εφαρμόζει παράλληλα δύο διαφορετικές φιλοσοφίες ναρκοπολέμου. Η πρώτη βασίζεται στο παραδοσιακό σόναρ μεταβλητού βάθους επί του πλοίου. Η δεύτερη μετατοπίζει την έρευνα προς τα εμπρός μέσω ενός αυτόνομου υποβρύχιου οχήματος. Αυτό αποτελεί εξέλιξη στόν τομέα της θαλάσσιας ναρκαλιείας.
Βουλγαρία: Η Ειδικός στήν Κλάση Tripartite
Η Βουλγαρία διαθέτει τρία ναρκοθηρευτικά κλάσης Tripartite: τα Tsibar, Mesta και Struma. Προβλέπεται επίσης η ένταξη επτά ακόμη πρώην βελγικών και ολλανδικών πλοίων της ίδιας κλάσης, τα οποία όμως χρήζουν ακόμη εργασιών μετασκευής.
Το Tsibar διαθέτει την πληρέστερα τεκμηριωμένη διαμόρφωση αισθητήρων. Φέρει το σόναρ γάστρας Thales TSM 2022 Mk III και το αυτοπροωθούμενο όχημα μεταβλητού βάθους Saab Double Eagle Mk III, το οποίο μεταφέρει τον αισθητήρα μακριά από το πλοίο και πιο κοντά στον βυθό. Το SeaFox χρησιμοποιείται για την τελική αναγνώριση και εξουδετέρωση των ναρκών.
Έτσι δημιουργείται μια πολυεπίπεδη αλυσίδα επιχειρήσεων: το σόναρ γάστρας εκτελεί την αρχική έρευνα, το Double Eagle πραγματοποιεί τη λεπτομερή διερεύνηση και το SeaFox αναλαμβάνει την εξουδετέρωση.
Συμπέρασμα και Προτροπή
Η Ομάδα Χωρών Ναρκοπολέμου εξακολουθεί να βασίζεται σε συμβατικά ναρκοθηρευτικά πλοία, όμως το κέντρο βάρους μετατοπίζεται σταδιακά μακριά από το ίδιο το πλοίο. Τα σόναρ μεταβλητού βάθους, τα αυτόνομα υποβρύχια οχήματα πλευρικής σάρωσης, όπως το REMUS, και τα εξελιγμένα συστήματα διοίκησης διαμορφώνουν ένα κατανεμημένο δίκτυο επιχειρήσεων ναρκοπολέμου.
Ένα ηλιοβασίλεμα στη Μαύρη Θάλασσα ΑΛΛΑ καί στό Αιγαίο Πέλαγος, με μια παρασυρόμενη ναυτική νάρκη ίσως δεν είναι η πιο ρομαντική εικόνα στον κόσμο.
Η προκλητική αλήθεια είναι ότι ακόμη και το ακριβότερο πολεμικό πλοίο, έστω καί στη Μαύρη Θάλασσα, μπορεί να ακινητοποιηθεί από μία μόνο φθηνή νάρκη όπως καταδεικνύεται καί στόν Περσικό κόλπο γιά πολλοστή φορά.
Το ερώτημα που εξακολουθεί να πλανάται ουσιαστικά αναπάντητο είναι: “Η Ελλάδα μέ τόσα λαμπρά μυαλά καί τόσες ικανότητες, σε ποιό στάδιο ετοιμότητας βρίσκεται καί γιατί” ?
photo Military_Material, https://pixabay.com
